In dar ed in prender

Mardi suentermezdi ha il Cussegl grond debattà davart ina revisiun da la gulivaziun da finanzas chantunala. Il president da la cumissiun da politica statala e strategia, Kevin Brunold, ha preschentà las midadas proponidas: «La gulivaziun da finanzas vegn adina puspè discutada. Ella procura per in equiliber finanzial tranter las vischnancas.»

La FMR respunda las dumondas las pli urgentas.

Tge regla la gulivaziun da finanzas?

Il Grischun dumbra 100 vischnancas – da la chapitala Cuira cun prest 40 000 abitants enfin a vischnancas cun be paucas abitantas ed abitants. La situaziun finanziala sa preschenta da lieu a lieu cumplettamain different. La gulivaziun duai reducir las differenzas finanzialas: Vischnancas fermas ston pajar – vischnancas flaivlas survegnan daners.

Per quants daners vai?

La gulivaziun pon ins s’imaginar sco in gronda sadella. Quella vegn emplenida cun contribuziuns dal Chantun, ma era da vischnancas «ritgas», quai vul dir vischnancas che stattan bain. L’onn 2026 survegnan vischnancas totalmain prest 72 milliuns francs or da la gulivaziun chantunala.

Co daventa ina vischnanca atgnamain «ritga»?

La charta (guarda illustraziun) mussa, tgeninas vischnancas ch’èn plitost bainstantas (cotschen) e qualas che han plitost paucas resursas (verd). Detg salop èsi uschia: Vischnancas turisticas, lieus nua che bleras firmas pon sa domiciliar u vischnancas che profiteschan da tschains d’aua han per regla era bleras entradas.

Per tge dovran vischnancas daners or da la gulivaziun?

Mintga vischnanca ha custs: scola, vias, sereneras, privels da natira. Ma betg mintgina è abla da cuvrir ils custs. Per exempel Albula/Alvra. Sias finanzas n’avessan mai tanschì per pajar tut las expensas cun la bova da Brinzauls. 39 vischnancas grischunas valan sco lieus cun bleras resursas, 60 retschaivan daners or da la gulivaziun da finanzas. Las vischnancas pajan l’onn 2026 radund 30,5 milliuns francs en la gulivaziun, il rest paja il Chantun.

Èn ils deputads e las deputadas cuntentas cun il sistem da gulivaziun?

Da principi schon. Quai ha era la debatta dad ier suentermezdi mussà: Durant radund duas uras ha la gronda part dals deputads ludà il sistem. «Il sistem da gulivaziun è in segn da solidaritad», è stà il votum dal deputà Kevin Brunold (Center).

Datti era vuschs criticas?

Singula critica è vegnida da la regiun che paja il pli bler, l’Engiadin’Ota. Il deputà Stefan Metzger (PPS) ha ditg: «L’Engiadin’Ota gida a tegnair sidretg il sistem. Sulet San Murezzan ha pajà 14 milliuns francs. E perquai èsi er impurtant che las vischnancas che pajan en la gulivaziun na vegnian betg dischavantagiadas.»

Er or da la chapitala da Cuira è vegnida ina critica dal deputà Patrik Degiacomi (PS): «Il sistem actual funcziuna, ma el resguarda memia pauc las bleras funcziuns da center che Cuira ademplescha. Gist en secturs da cultura, sport e traffic prestan ils centers ina gronda contribuziun e pateschan dad auts custs d’infrastructuras impurtantas.»

Daco midar il sistem, sche tuts paran cuntents?

Tenor in studi da la Scol’auta da Lucerna fai senn da resguardar era l’autezza sur mar dad in abitadi sco criteri per la repartiziun dals daners or da la gulivaziun. Pertge? Vischnancas che èn situadas aut, pajan dapli – per vias, servetsch d’enviern, privels da natira (lavinas, bovas etc.).

L’autezza sur mar è tenor il studi betg simplamain in detagl geografic, mabain in factur che procura per custs directs ed in factur che saja «statisticamain relevant».

Tge è anc vegnì midà?

Vischnancas cun bleras scolaras e blers scolars survegnan en futur era dapli daners. Era quai han deputadas e deputads dal Cussegl grond approvà il mardi.

En ils proxims onns èsi pussaivel ch’i dettia midadas pli grondas dal sistem da gulivaziun. Ellas pudessan daventar necessarias, perquai che differentas votaziuns dal pievel vegnan a purtar midadas en il dretg da taglia.

Co èsi da valitar las midadas?

Tenor il cusseglier guvernativ e minister da finanzas Martin Bühler èn las midadas in «tuning fin» che resguardian la cumplexitad dal chantun.

Tut tenor quota da scolars u autezza sur mar vegnia a dar per intginas vischnancas in pau dapli e per tschellas in pau pli pauc. «Las midadas èn moderadas», ha ditg il minister ier suentermezdi.