Tesser inavant, cun ün pitschen ris-ch
Bundant ün on davo cha’l proget per üna nouva Tessanda a Valchava d’eira gnü preschantà per la prüma jada, ha la fundaziun portadra annunzchà üna prosma etappa: Il svilup dal proget dependa uossa primarmaing da la lavur i’ls divers uffizis chi han d’adattar la zona locala. Quell’adattaziun douvra per cha l’edifizi da l’architect Peter Zumthor possa gnir fabrichà. Per na perder massa bler temp, sviluppa la fundaziun listess inavant il proget cun architects ed indschegners – schabain cha permiss e finanziaziun nu sun amo sgürats.
Sch’ella sto ir per pan o simplamaing sch’ella passa tras cumün, lura dal sgür inchün tilla dumonda: «Co vaja cul proget per la nouva tessanda?» – «Schico nu’s vezza amo ingüns profils da fabrica?» – «Vegn quai eir propi?». Quai quinta Maya Repele, la presidenta dal cussagl da la Fundaziun Manufactura Tessanda Val Müstair. D’incuort ha ella annunzchà per la fundaziun chi piglian uossa per mans la prosma etappa illa realisaziun dal nouv edifizi da l’architect Peter Zumthor.
Elavurar üna «zona da tessanda»
Sün dumonda da l’architect ed in discuors cul cumün ha la fundaziun decis quist inviern da far la dumonda per ün müdamaint da la zona – quasi üna «zona da tessanda» – per la parcella a Valchava. Immez la fracziun less l’instituziun fabrichar la nouva manufactura. «Il Cumün da Val Müstair ha acconsenti quista prümavaira quella dumonda ed incumbenzà seis büro da planisaziun dad elavurar quella in collavuraziun cul büro da nos architect», explicha Maya Repele, «quai es uossa in trais-cha.» Ed in quella lavur sun invouts eir divers uffizis chantunals chi han da dar lur acconsentimaint per quel müdamaint. «Fin cha quella lavur es realisada plainamaing, düra quai raduond ün on e mez. E lura sto eir amo la radunanza cumünala approvar tuot.» Pür scha quella es eir d’accord cul müdamaint da zona, po la fundaziun inoltrar la dumonda da fabrica.
Far inavant, malgrà intschertezza
Fin cha’l viadi tras ils uffizis e las diversas instanzas politicas es fat e las lavurs da fabrica sül lö pon cumanzar, düra quai dimena amo ün ter mumaint. «Normalmaing spetta ün patrun da fabrica cha tuot quella procedura es fatta, avant co dar a l’architect l’incumbenza da concretisar il proget», disch la presidenta dal cussagl da fundaziun. «Ma nus vain decis da tour sün nus ün tschert ris-ch e da sviluppar inavant il preproget preschantà avant bundant ün on.» La fundaziun ha dimena incumbenzà il büro d’architectura dad elavurar il sböz da Peter Zumthor. Previs es ün edifizi lungaint da lain, «simpel, cler, funcziunal» sco ch’el vegn descrit sülla pagina d’internet da la tessanda.
«Nus suppuonin cha la tessanda es bain acceptada in Val Müstair. E nus eschan dependents da quel nouv stabilimaint», disch Maya Repele, «perquai giaina uossa aint quist ris-ch e cuntinuain cun nossa lavur, schabain cha’ls permiss nu sun amo definitivs.»
Finanziaziun amo incumpletta
La seguonda sfida in vista a la nouva tessanda es la finanziaziun. «Nus discurrin da raduond desch milliuns francs», disch Maya Repele. Ün import cha la fundaziun nu po portar suletta. Ella es perquai daspö cha’l proget es gnü preschantà in tschercha da sustegn finanzial – pro otras fundaziuns, pro persunas privatas e pro’l man public. «Il böt es da na stuvair tour sü üna ipoteca, per evitar cha’ls fits ipotecars strapatschessan plü tard la gestiun da la Tessanda.»
Cha la plü gronda part dal sustegn finanzial saja miss in vista, disch Maya Repele. Quels chi decidan davart sustegn finanzial, vöglian suvent far quai sün basa d’ün proget plü concret co quel preschantà avant bundant ün on. Ma quella lavur chaschuna cuosts. «Quai es in quist stadi la difficultà: Tuots spettan ün pa ün sün tschel», constatescha Maya Repele. Perquai haja la fundaziun uossa eir decis da far quist prossem pass, da far ir inavant il proget, schabain chi nu sun amo scleridas tuot las dumondas. «Ma nus eschan da buna fai, ils signals cha nus surgnin sun fich positivs», disch’la. E citescha che cha l’anteriura mainagestiun da l’Hotel Central a Valchava haja dit üna jada ad ella: «La tessanda tocca pro la Val Müstair co’l painch sülla suonda.»
Gust da leger dapli?