In lung di rumantsch a Samedan

Sonda è stada in dals pli lungs dis da l’onn, cun bler sulegl e bler program. Ditg èsi er ì per las delegadas ed ils delegads da la Lia Rumantscha (LR) questa sonda tranter las 10.00 e las 16.00 a Samedan, fin ch’els èn vegnids pli u main perina. Il resultat: La LR ha in nov president ed ina nova structura directiva. Nua ch’i dat sulegl, datti era sumbriva, uschia il proverbi. Il di è uschia ì a fin cun la rendida da l’emprim co-presidi feminin da la LR ed il cumià dad Urezza Famos ensemen cun Gianna Luzio.

Gia cun ils pleds introductivs è la tensiun en la sala communala a Samedan stada palpabla. E quella tensiun ha procurà che la radunanza è stada dubel uschè lunga sco planisà. Votums èn gia vegnids fatgs durant la preschentaziun dal rapport annual 2025.

Renda il quint?

Anc pli viva è stada la debatta en connex cun il rendaquint. Quel n’è per exempel betg vegnì approvà unanimamain. In votum da l’Uniun dals Grischs ha mess en dumonda l’approvaziun dal rendaquint, perquai ch’ella n’era betg d’accord cun l’andament. Il quint annual da la LR serra cun ina perdita da 63 232 francs per l’onn 2025. Las explicaziuns dal nov «parsura» Andreas Gabriel han mussà ch’il resultat era en cumparegliaziun cun l’onn avant per radund 112 000 sper il preventiv.

Dumondas or dal ravugl da las delegadas e dals delegads pertutgavan lura ils custs da persunal ch’èn creschids per passa 720 000 francs cumparegliond ils onns 2024 fin 2025 e davart la «schliaziun da remessas e fond», pia da far diever da reservas. Chaschunà ils custs da persunal hajan, sco che Andreas Gabriel ha explitgà pli detagliadamain suenter la radunanza envers la FMR, projects da lingua, da digitalisaziun e furmaziun. Quests projects chaschunian uras da lavur era per persunal liber, vul dir da glieud che n’è betg engaschada fix tar la LR. Ils custs da cussegliaziun davart la strategia han chaschunà in import supplementar da var 140 000 francs, quai ch’è dentant vegnì pajà or d’in pot che la suprastanza ha a disposiziun.

La viva discussiun suenter questas explicaziuns dal rendaquint han lura dentant er tractà dumondas davart transparenza e participaziun tar la LR en dumondas finanzialas. I vegn constatà ina sort «malaise» communicativ che chaschunia disfidanza. La fin dals quints è il rendaquint dentant vegnì approvà cun 25 GEA cunter 19 NA. Damai mo stgars.

Davart la nova structura

Ma pir suenter tut questas discussiuns da daners e transparenza èsi ì vi dal paun grond: la nova structura organisatorica. Avant duas emnas è la LR numnadamain sa separada da ses secretari general Markus Solinger ed ha en consequenza mess sin il chau sia direcziun operativa. Da nov avess in directori da trais persunas da manar la gestiun da la LR, cun a la testa in parsura che fiss il «primus inter pares». Suenter che Patric Vincenz ha preschentà en detagl co che questa nova strategia ed organisaziun è vegnida elavurada e co che quella avess da vegnir implementada, èsi vegnì discutà vivamain davart la separaziun dal secretari general Markus Solinger. E la tensiun ch’era l’emprim en la sala ha lura sa transfurmada en in disput da votums e cuntravotums, appels e giavischs. Delegadas e delegads n’èn betg cuntents cun l’agir e cun la communicaziun, surtut betg cun quella da las ultimas emnas. Igl è vegnì articulà l’impressiun da las uniuns affiliadas da betg vegnir udidas da la suprastanza ed era da vegnir mess avant fatgs accumplids.

Patric Vincenz ha terminà sia preschentaziun – e sia ultima tractanda en la funcziun da suprastant da la LR – cun la constataziun ch’els hajan udì la critica. Perquai è vegnida prelegida ina «declaraziun da protocol». Formulà simpel: La suprastanza respecta cumplainamain ils tschentaments da la LR, l’organisaziun cun la direcziun da trais persunas saja confurma al temp, ma che la denominaziun da parsura restia er en avegnir «secretari general».

Questa tractanda davart la nova structura ed organisaziun è stada mo in’infurmaziun e betg ina decisiun communabla. E tuttina ha quella procurà per discussiuns animadas.

In signal cler sco il sulegl

Suenter la discussiun viva, lunga e cuntraversa èn suandadas las elecziuns. Elegì en la suprastanza sco represchentant da la Uniun Rumantscha Grischun Central e sco successur da Patric Vincenz è vegnì Leo Thomann. Suenter la preschentaziun da las candidaturas per il presidi, l’emprim Chasper Sarott e lura il co-presidi dad Urezza Famos cun Bernard Maissen, è vegnì elegì en scrutini in «asen da Sent». Chasper Sarott ha titulà sasez uschia en sia preschentaziun, sa referind als surnums che las vischnancas han en Engiadina. Il resultat da l’elecziun: 47 da las 50 vuschs da las delegadas e dals delegads èn idas a favur da Chasper Sarott. La candidatura Famos/Maissen ha survegnì «be» duas vuschs.

Chasper Sarott ha engrazià schend ch’el saja forsa anc «in asen en il satg», ma ch’el haja grond respect e gronda motivaziun da surpigliar l’uffizi. Era sch’el n’haja betg fatg in emprendissadi per cumadar chaussas, vuless el gugent surpigliar questa gronda sfida che al spetga tar la LR. Ed a la dumonda, sch’el haja forsa profità da las intschertezzas e criticas actualas, ha el ditg: «Jau hai profità dals scumbigls. Ma tar mia candidatura inoltrada il mars n’eran questas tensiuns anc betg visiblas. Suenter tut questas discussiuns m’hai plitost rinforzà da restar en la cursa, sco alternativa.» En emprima lingia vuless el uss emprender d’enconuscher ed esser en dialog cun tut las uniuns e da lavurar cun la suprastanza. El vuless «manar puspè ensemen la famiglia rumantscha», ha el ditg envers RTR.

«Bun viadi, Lia Rumantscha!»

Urezza Famos ha manà tras la radunanza a moda professiunala fin a l’ultima tractanda. Sco finiziun ha Gianna Duschletta, en num da la suprastanza, surpiglià il pled per prender cumià d’Urezza Famos. Bels pleds da cumià. Quest cumià e sia fin al timun a la LR – ina fin betg previsa uschia – ha la co-presidenta Urezza Famos commentà cun: «Tge dianzer bels pleds!» Ed a la fin da l’ultima sesida en quest uffizi ha ella ditg: «Bun viadi, Lia Rumantscha!»