La via che survescha agl Uaul Zuord

«Vias paleisan ina voluntad. Ellas ein ligioms denter punct da partenza e finamira», ha Toni Halter scret en ina da sias ovras. Quella constataziun dil scribent lumnezian survegn in accent special tier la collaudaziun d’ina via. Vias novas arvan novas pusseivladads, colligian e surveschan al svilup. Aschia eis ei culla via digl Uaul Zuord. «D’ussa naven savein nus trer a néz la lenna da quei territori», ha Martin Sgier, il gerau responsabel dil forestalesser dalla vischnaunca Lumnezia, declarau vendergis als presents dalla collaudaziun. La via nova survescha buca en emprema lingia al traffic, mobein al svilup forestal. Per quei intent eis ella baghegiada.

«Secavau» tras duas vals

Naven da Surcasti menava entochen ussa ina stretga via d’uaul tochen ellas aclas da Pigniu. Lu calava ella. Dalla vart da Silgin menava ina medema via mediocra tochen el funs nua che Val Gronda e Val Salischeida s’uneschan. Trer ina suga digl Uaul Zuord siadora e racoltar la lenna era pusseivel, denton stueva il helicopter sgular giuadora mintga singul best.

La via nova ei pia d’impurtonza economica e survescha al svilup. «Ella ha ina distanza da 1320 meters, ei 3.30 meters lada, viter aunc ina banchina da 50 centimeters», resumescha Fabian Caminada la specificaziun tecnica. El ei gl’inschignier responsabel che ha projectau quella via forestala. «Igl ei stau ina lavur fetg interessanta, ed ei ha era dau surpresas ch’ins ha buca saviu planisar», remarca el e puntuescha la collaboraziun cugl impressari. Alla collaudaziun ha Guido Gartmann representau lezza vart. L’interpresa Savoldelli ha baghegiau la via, ils excavaturs e traxs han stuiu «secavar» tras in territori fetg teiss cun duas vals spuretgas, terren bletsch e greppa da plattamorta.

In avantatg cun baghegiar

Duront la «spassegiada» da collaudar l’ovra finida san ins strusch s’imaginar co ins ha saviu construir cheu ina via carrabla per vehichels tochen 40 tonnas. Ils puncts pli impurtonts digl entir construct ein las punts. Ina ei quella dalla Val Zuord, l’autra quella dalla Val Gronda. Fabian Caminada menziuna ch’el hagi giu in avantatg cun planisar e construir quella via. «Tut ei terren public, e buca privat e parcellau», remarca el. Quei hagi levgiau enormamein las lavurs. Avon 25 onns era siu bab Pius president dalla cumissiun da meglieraziun dalla vischnaunca da Vrin. Lezza haveva collaudau miez fenadur 2001 pliras vias. Gl’impressari ed ils inschigniers havevan surdau l’ovra als representants dalla meglieraziun e La Quotidiana haveva rapportau surlunder per mauns dalla populaziun.

Dapi lu ei bia aua currida dil Glogn ora ed otg vischnauncas autonomas ein daferton fusiunadas ella vischnaunca Lumnezia. Quei fatg ei staus d’engrau al project pigl Uaul Zuord. Gl’Uffeci d’uaul e prighels dalla natira dil Grischun ha susteniu l’idea da realisar finalmein la via. Cantun e Confederaziun han contribuiu 48 % dils cuosts. «Ella ei era libra pil turissem da viandar e da bike», ha il menader regiunal Surselva, Renaldo Lutz, puntuau duront la collaudaziun. El ha dirigiu quei project dad 1,8 milliuns francs. Grazia a glieud pratica seigi l’ovra gartegiada cumpleinamein, ha el ludau. Mintga streh e mintga centimeter seigi buca staus planisabels al computer ed en biro, ha gl’inschignier Fabian Caminada confirmau. Ed il selvicultur Dominik Möller ha gest aunc aschuntau ch’el hagi planisau in emprem tagl da lenna naven dalla via nova. Menar naven la lenna cul camiun ei negin problem.