Grond interess pels gronds rapazs

Co müda il retuorn da bes-chas rapazas, sco per exaimpel il uors, luf ed il luf tscharver, l’economia d’alp? Che rolla giova la protecziun da scossas? E co pon il turissem, l’agricultura e la protecziun da la natüra chattar in möd cumünaivel soluziuns? Dürant l’ultim on e mez ha la Scoul’ota specialisada dal Grischun provà da respuonder precis a quistas dumondas.

Quai in collavuraziun cullas duos destinaziuns turisticas Arosa ed Engiadina Scuol Samignun Val Müstair, il Parc Naziunal Svizzer, il Parc da natüra Biosfera Val Müstair, il Parc da natüra Beverin, il Parc Ela sco eir Grischun Vacanzas. Uossa es la fasa da perscrutaziun da quist stüdi terminada cun qualchünas nouvas cugnuschentschas ed ün proget da pilot cun nouvas sportas turisticas.

Tanter emoziuns ed üna plüvalur turistica

«La tematica da las bes-chas rapazas es per part üna discussiun ourdvart emoziunala», conceda il docent da l’Institut per turissem e temp liber da la Scoul’ota specialisada dal Grischun Christian Baumgartner invers la FMR pigliond posiziun a la dumonda perche chi douvra insomma ün tal proget. Cha quista emoziunalità, uschè il mainaproget plünavant, nu fetscha bain ne a la tematica svessa e neir na a tuot las persunas pertoccas.

Ün ulteriur fat ch’el haja constatà dürant ils ultims pêr ons: Las reclomaziuns da giasts a reguard la tematica da las bes-chas rapazas s’han augmantadas. Quai muossan differentas analisas da reclomaziuns cha la scoul’ota ha realisà in incumbenza dal Chantun. A basa da quistas observaziuns s’haja tanter oter fat üna retschercha cun 365 giasts illas regiuns partecipantas. Il resultat: Pro’ls giasts es avantman ün grond interess ed üna tenuta da basa positiva in connex cul retuorn da las bes-chas rapazas. Implü s’interessan duos terzs dals dumandats per excursiuns ed inscunters cun persunas dal fat.

S-chaffir istorgias

Pigliond plünavant sco exaimpel eir otras destinaziuns internaziunalas, ingio cha la convivenza cun bes-chas rapazas es plü avanzada, s’haja provà da chattar ün dialog tanter pêr. Quai es capità in fuorma da plüssas sairadas da barats – uschedittas plattafuormas da dialog – in preschentscha dals plü differents acturs cullas plü differentas opiniuns. Da la chatschadra al paur, a la turisticra fin al protectur d’ambiaint.

Cha da manar a tuot quists acturs vi dad üna maisa, nu saja adüna statta la plü simpla chosa, manaja David Spinnler, il directur dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair. «Quist es üna tematica chi nun es simpla da gestiunar. I dà emoziuns, i dà eir problems. Per exaimpel cun attachas sün bes-chas. Quai sun tuot sfidas, problems e realtats.»

Chi haja bainschi dat per part discussiuns ferventas, però cha tuots sajan restats vi dad üna maisa, hajan discutà inavant e sajan eir darcheu gnüts la prosma jada. «Il punct principal es chi douvra üna discussiun tanter blers acturs. Quista tematica nun es üna tematica chi pertocca be als paurs o be als chatschaders, dimpersè a nus sco società.» Perquai as giavüscha David Spinnler da pudair in avegnir dafatta intensivar il dialog tanter pêr illa regiun e tras quai da na be pudair s-chaffir daplü incletta, dimpersè a la fin finala istorgias cun ün bun prodot turistic.

Ingün «turissem da safari»

E quia intunan tant Christian Baumgartner sco eir David Spinnler cha’l böt da quist proget nu saja insomma na da promouver ün «turissem da safari», dimpersè spordscher simplamaing aventürus, ingio cha’ls giast possan approfundir lur savüda davart las bes-chas rapazas. E quai sainza «sensaziuns» e sainza vulair «vender» ün’opiniun pro o contra.

Da quist avis es eir Hans Lozza dal Parc Naziunal Svizzer. Cha la tematica cul retuorn da las bes-chas rapazas procura eir pro lur giasts per üna pruna dumondas e malsgürezzas in chosa. Tant plü important saja perquai üna bun’infuormaziun. «Mincha parc, saja quai ün parc regiunal obain ün parc naziunal, stuvess avair sportas in quist sectur.» Ch’ün «turissem da safari» as possa però evitar e manisar in möd simpel, quai cun simplamaing na sviluppar talas sportas.

Cha per trar conclusiun saja uossa amo massa bod, manaja Hans Lozza plünavant ed agiundscha: «Nus vain vis cha’ls giasts han fich ün grond interess da gnir infuormats da prüma man e quai pudaina provar da realisar cun quistas sportas chi sun uossa avant man.»

Dad ün proget da pilot ad ün prodot per tuots

Pel mumaint as tratta quai d’ün proget da pilot cun üna deschina da differentas spassegiadas ed excursiuns tematicas illas regiuns specificas. Implü s’haja realisà üna carta interactiva in Engiadina Bassa cun üna survista actuala ingio chi’s rechattan scossas da vachas mamma ed ils chans da protecziun. Quista sporta as vulessa i’l decuors dal temp optimar e scha pussibel eir schlargiar ed integrar otras regiuns.

Che chi resta però suot il strich da quist proget, nu’s poja amo dir. Quai dependa a la fin finala tant da la voluntà da tuot ils acturs sco eir quant bain cha las differentas sportas turisticas funcziunan lura. Però, scha quist proget güda a calmar la situaziun e promouva la toleranza ed acceptanza vicendaivla, schi lura nu’s sentirà be il giast plü bain, dimpersè nus tuots.