«Jau ma fatsch quitads»
Trais tetgs – e trais tetgs cun indrizs fotovoltaics integrads – han ars ils davos diesch dis en il Grischun. Pertutgadas èn stadas chasas da pliras famiglias a Laax, Zezras ed a Mustér. Quai sveglia dumondas. Era ils perits en la branscha solara, sco per exempel Christ-Andri Hassler, sa fan quitads e spetgan ils resultats da las retschertgas.
Ina pitschna survista da novitads davart divers incendis dals davos dis svela la problematica:
- Mesemna, ils 24 da zercladur 2026: A Laax ston var 80 pumpiers stizzar in fieu pli grond sin il tetg dad ina chasa da pliras famiglias. Grond donns datti surtut vi da l’indriz fotovoltaic, sco che la Polizia chantunala ha fatg a savair.
- Sonda ils 27 da zercladur 2026: A Zezras arda il tetg dad ina chasa da pliras famiglias. Il fieu aveva sa derasà «en il conturn da l’indriz fotovoltaic», sco che la Polizia chantunala ha fatg a savair.
- Glindesdi, ils 29 da zercladur 2026: A Mustér arda il tetg dad ina chasa da pliras famiglias – in tetg equipà cun in indriz fotovoltaic.
Pia hai dà ultimamain gist trais incendis sin tetgs durant ils dis da gronda chalira. E tuts trais brischaments stattan en connex cun indrizs fotovoltaics (guarda boxa). Èn quels implants sin ils tetgs a la fin perfin la culpa dals incendis?
RTR ha discurrì cun Christ-Andri Hassler. El è mainafatschenta da l’interpresa Hassler Energia en la Val Schons. Quella è activa gia dapi passa 40 onns en l’entir Grischun en il sectur d’energia solara.
RTR: Aifer in’emna han trais tetgs cun indrizs fotovoltaics brischà en il Grischun. Tge va a Vus sco persuna dal fatg tras il chau dapi quels incendis?
Christ-Andri Hassler: Jau ma fatsch quitads. Quai n’è betg normal. I pon gea capitar singuls cas – nus avain era gia fatg talas experientschas. Ma quest qua ma fa quitads per la branscha, per nossa lavur, per noss lavurers e per nossa clientella. I dat bleras dumondas, ed il mument na savain nus anc betg propi tge ch’è capità.
Nua vesais Vus ils ristgs ch’i capitan insumma tals incendis?
I dat plirs ristgs. Per l’ina tar il material che vegn duvrà e tar la qualitad da quel. Cun il grond boom datti ussa products da novas firmas, da las qualas ins n’ha anc mai udì avant. Dapi il boom cun indrizs solars datti era blers novs installaturs che n’han forsa anc betg gronda experientscha. Quai èn tenor mai ils pli gronds ristgs.
Sin ils tetgs a Laax, Zezras e Mustér hai gì mintgamai in indriz fotovoltaic integrà en il tetg. Èn quels sistems integrals pli malsegirs che indrizs fotovoltaics che vegnan montads sin in tetg existent?
Quai avain nus era gia constatà avant quests eveniments. Quai è uschia. Tar in tetg cun indriz solar integrà èn las circumstanzas numnadamain in zic autras. Per l’ina datti là material che po tschiffar fieu pli svelt. Sin il tetg na poi gea normalmain betg tschiffar fieu. En il tetg però schon. E per l’autra èn las temperaturas en il tetg pli autas, quai auza er il ristg d’in incendi.
In auter punct pudess esser il svilup tecnic. Ils moduls sco tals èn apparentamain sa sviluppads pli svelt ch’autras parts necessarias per che tut funcziunia ensemen tar in indriz fotovoltaic. Ha quest svilup er purtà sfidas puncto segirtad?
Quai è grev da dir. Ma, mes sentiment di schon ch’ins n’haja forsa betg resguardà tut durant il svilup tecnic. Quels sigls che la tecnologia ha fatg èn propi stads extrems. E tschertas chaussas n’èn betg creschidas parallelmain cun il svilup.
Igl era fitg chaud quels dis, cura ch’igl ha dà ils differents incendis. Tge rolla gioga tenor Vus la chalira?
Sco ch’i vesa ora, gioga quella chalur ina gronda rolla. I dat tschertas chaussas ch’ins sto propi resguardar bain, cunzunt cun indrizs integrads. Quels èn «la disciplina roiala» dals installaturs d’indrizs fotovoltaics. Per l’ina dovra avunda aria che po circular. Quai è segir in punct ch’ins sto resguardar. Per l’autra pon era sumbrivas sin il tetg esser in problem. Sumbrivas pon numnadamain chaschunar uschenumnads hotspots, pia temperaturas autas (guarda boxa, rem. red.). Uschia vegnan ils moduls anc pli chauds ed i po ir uschè lunsch che quels tschiffan fieu.
Reagescha Vossa interpresa gia ussa sin da quels schabetgs?
Gea. Cunzunt tar ils indrizs existents avain nus gia ideas per mesiras. Sco emprim vulain nus vegnir a savair, sch’i pertutga material che n’era betg bun e sche nus avain er gia installà tal material. Lura vulain nus chattar ora tge indrizs ch’han il pli aut ristg per in fieu. Là vulain nus lura guardar proactivamain cun la clientella e far mesiraziuns da temperaturas. Per novs indrizs ponderain nus co ch’i fiss pussibel da far meglier e da prevegnir meglier ad incendis. Da l’autra vart esi dentant era da remartgar ch’i vegnan construids onn per onn millis e millis dad indrizs solars, adina dapli. E la quota d’incendis è sut in promil. Uschia è il ristg anc adina fitg pitschen. Ins sto dentant emprender or da quels cas, ed er empruvar da far meglier.
Duvrassi tenor Vus dapli u novas reglas e prescripziuns?
Per il mument è quai grev da dir. Jau poss m’imaginar ch’i dess ina u l’autra regla d’agiuntar a quellas che nus avain gia. Cler, nus stuain ans dumandar en la branscha co che la qualitad pudess vegnir meglierada. Ma l’emprim stuain nus uss enconuscher las raschuns per quels incendis actuals.
Trais giadas cun sistem fotovoltaic integrà
Daco ch’igl ha brischà tar ils trais incendis dals davos dis – a Laax, Zezras e Mustér – n’è anc betg sclerì. I vegn anc investigà en chaussa. L’Institut forensic da Turitg sustegna las investigaziuns da la Polizia chantunala grischuna.
Sin dumonda da RTR ha la Polizia chantunala dentant confermà ch’igl aveva sin tut ils tetgs mintgamai in indriz fotovoltaic cun sistem integrà en il tetg. (rtr/fmr)
Tge èn hotspots?
Uschè numnads hotspots tar panels solars resultan tranter auter da sumbriva sin parts dal modul. Las cellas dal panel ch’èn en la sumbriva na pon numnadamain betg producir electricitad sco quellas dasperas ch’èn en il sulegl. Tras quai chaschunan ellas ina resistenza electrica e pon sa stgaudar. En il cas extrem poi cumenzar ad arder.
In’autra raschun per hotspots pon esser donns da cabels u sbagls d’installaziun. Tals impedeschan che l’electricitad circulescha libramain. (rtr/fmr)
Gust da leger dapli?