Defendiu il «gir» e refusau igl «aber»

Miu davos gi da lavur. Strusch da crer. Che quei cumiau vegni in gi, hai jeu saviu. Mo tuttina, ussa eis ei schi lunsch, ed igl ei in sentiment emoziunal. Cun 65 onns eis ei uras da surschar il post ad auters. Malgrad ch’ei caztgass da rapportar aunc da quei e da tschei. Ei dat schi bia da rapportar en quella regiun. Davos mintga cantunada frunt’ins sin ina tematica che pudess interessar buca mo mei, mobein era las lecturas ed ils lecturs. Per quellas e quels hai jeu rapportau dapi il december 1996. Igl 1. da december 1996 hai jeu entschiet ed ils 9 da december 1996 ha Hanspeter Lebrument clamau ad ina emprema informaziun la redacziun nova da La Quotidiana ch’el haveva fundau. «Die Kotidiana ist eine Komplementärzeitung», ha el puntuau. Nus havein saviu tgei che quei munti: La gasetta romontscha cumpletteschi la tudestga. La tudestga seigi denton l’impurtonta e senza quella mondi ei buca.

Per mei ei quella classificaziun editoriala da La Quotidiana stada ina sfida. «Sche lu, vi jeu rapportar da quellas pintgas caussas che schabegian tier nus. Da quellas che vegnan buc ella gasetta tudestga», hai jeu getg a memez e sun setenius tut quels onns vid quei principi.

Las marveglias ed il plascher da scriver, informar ed intermediar han adina cudizzau. Mai eis ei stau in stuer, las tematicas vegnevan semplamein adina – ed ellas vegnan aunc adina. Ussa eis ei denton da dar adia e da gir engraziel. Apropos quei verb «gir»: Jeu s’audel tier la specie rara che scriva il verb «gir» e buca «dir». Sco quei ch’ins tschontscha ella Foppa. Malgrad las ragischs medelinas sundel jeu carschius si en ina cuntrada ch’ins dat peisa a quei «g» enstagl dil «d». Ils schefredacturs han confirmau quei naven dall’entschatta, omisduas variantas valien egl idiom sursilvan.

Jeu hai teniu consequentamein cun scriver «gi» e «gir». Senz’auter ch’jeu havess saviu s’adattar e duvrar «di» e «dir». Quei hai jeu buca vuliu, pertgei lu havess il tun dil lungatg dalla Foppa e dalla Lumnezia muncau. L’anteriura Renania ha numnadamein pladiu mei sco redactur per rapportar da quei che schabegia en quella regiun. Tochen giu el Plaun e viaden ella Val Schons mav’jeu all’entschatta. E sch’jeu astgavel rapportar mintgaton dalla Cadi, duvrav’jeu il «di» ed il «dir». Negin problem.

Cun in auter plaid sundel jeu era staus consequents tut quels onns. Malgrad ch’igl ei vegniu viaden el lungatg romontsch, hai jeu mai scret igl «aber» en in artechel. Quei fuss stau per mei in germanissem ch’ins sto buca promover. Il plaid scret duei gie esser in exempel. Sch’jeu controlleschel tut mes 6095 artechels ch’jeu hai scret dapi igl 1. da fenadur 2012, pia ils davos 14 onns, frunt’jeu en buc in soli sin quei plaid «aber». Sundel pia staus consequents. Cons artechels ch’jeu haiel scret en tut quels onns, dapi ch’jeu hai entschiet igl 1. da december 1996, sai jeu dil reminent buc. Avon 14 onns onns hai jeu astgau returnar el schurnalissem local. Jeu erel s’absentaus da quel cunquei ch’jeu havevel seschau pladir sco canzlist communal. Igl ei stau ina petra trumpada. Mia intenziun era stada da sescolar e seperfecziunar – quei ch’ei la finala buca reussiu. Per cletg ha il schefredactur Martin Cabalzar puspei saviu duvrar mes survetschs ed aschia sundel jeu returnaus – tgei fortuna e tgei grazia – anavos ella redacziun dalla gasetta.

Returnar el schurnalissem local ei stau per mei sco da returnar suenter in’jamna vacanzas. Jeu hai duvrau il «gi» ed il «gir», e refusau da scriver igl «aber». Mintga artechel ch’jeu hai scret ha giu connex cun sentupadas, persunas, occurrenzas ed actualitads. Pensum dalla gasetta eis ei gie d’informar da quei che schabegia davon e davos las culissas. Buc adina eis ei stau sempel dad esser denter la glieud. Sch’ins ha bugen glieud, fa ei denton adina plascher da rapportar da tut il pusseivel e nunpusseivel.

Dacuort ha ina persuna dumandau mei, sch’ei seigi buca stau lungurus da rapportar d’ina tala regiun – la Surselva. En quella schabegi gie nuot, ha quella persuna pretendiu. Da detschiert hai jeu stuiu replicar. «Davos mintga cantunada anflas ti ina tematica», hai jeu sincerau. Seriusamein: En Surselva ei schabegiau e marschau nungetg bia – era agl ur da cultura, politica, societad e sport. Ei sto buc adina esser in scandal per esser interessant. Jeu hai adina astgau scriver da quei – per animar la discussiun e mussar las qualitads e la vitalitad d’ina regiun. Il schurnalist local ei stau la clamada da mia veta. A quellas e quels che cuntinueschan giavisch’jeu tut tut bien ed a lecturas e lecturs engraziel jeu da cor pils nundumbreivels contacts e las sentupadas.