Egn bogn aviert cun istorgia minerala

La stad â antschiet cun caliras imensas. Igl termometer ad Andeer â musso 33 grads la fegn da zarcladur. Igl tains par sa frestgantar agl bogn aviert è rivo. Las duas giuvnas digl Tirol digl Sid la Johanna Drechsler (24) a la Madleine Tschurtschenthaler (26), surveschan uon igls giasts ad Andeer. Suainter egn on tier la Speluca, egna bierareia a hotel a Spleia, ân ellas dezidieu dad uagear igl zap ad easser lur atgnas patrùnas. 

Agid digl bab

«Sainza far lùngas vagn nus s’anunztgeadas par manar igl bogn aviert», suainter c’ellas vegian vieu la l’anunztga agl Pöscht­li, â raquinto la Johanna Drechsler. Ad ellas duas ân survagnieu la plaza.

Par lur surpresa e igl bogn aviert schizund ànc vagnieu sano gl’unviern passo. Ascheia en trànter oter vagnieus instalos prisols grànds tier igl bogn pintg digls unfànts. Tut an tut â igl vaschinadi d’Andeer investieu prest 300 000 fràncs. Ear igl kiosk eara betga ple igl ple giuven. La Johanna Drechsler a la Madeleine Tschurtschenthaler ân renovo la surfatscha digl bietg digl kiosk. Igl material ân ellas survagnieu digl vaschinadi d’Andeer.

Ellas ân survagnieu sustegn digl bab da la Johanna Drechsler. El â sieus atelier an la «Basis» a Vinschgau agl zenter da Schlanders. La «Basis» e egna localitad a la regiùn Vinschgau, noua ca diferaints luvraints san colavurar. Igl bab da la Johanna Drechsler e mastargner a restorescha tgossas viglias. Pigl kiosk digl bogn aviert ad Andeer â el paja fatg igls bustabs da l’inscripziùn ca gin: «Schön bisch du bi üs». Igl kiosk â ear survagnieu egna nova calur, el e ussa cler-verd.

«La glieud e amparnevla»

Tutas duas patrùnas en antocen ussa stadas entusiasmadas da la glieud ca visitescha igl bogn aviert: «Bagn, la glieud qua e fetg amparnevla.» Scha la stagiùn cuntinuescha ascheia, savessan ellas s’imaginar dad ear returnar puspe la proxima stagiùn ad Andeer. Avànt las vacànzas da stad ân ellas schon gieu giasts c’en vagnieus regularmeing. Dantànt quentan ellas ànc – cun l’antscheata da las vacànzas – cun blear daple giasts.

La plaza stagiunala e par ellas sto anzatge nov. Antocen ussa ân ellas adigna luvro cun egn angaschamaint fix. Par l’amprema geada ân ellas da partartgear ve da blear. La Johanna Drechsler â managieu: «Igl e interessànt da vaser davos las culissas.» Agl kiosk c’ellas magnan dat igl betga me da cumprar sglatsch, da bever ad anzatge dultsch. Las duas giuvnas fan ear hamburger, pommes frites, piza a sandwich an la pintga tgadafiac c’e integrada aint agl kiosk.

Igl guardabogn vean angascho digl bogn mineral. El â la survesta sur tut igls tres bogns: Igl bogn pintg par unfànts, egn bogn cun ruschnera ad ear igl bogn grànd cun la sagliera.

Egn bogn cun istorgia

L’istorgia digl bogn aviert ân la Erna Kunfermann ad igl Alois Crottogini documanto avànt passa 20 ons. Oriundameing e igl bogn aviert dad Andeer sto egna cava d’arscheglia c’e vagnida scavada anzacuras igls ons 1930. Igl zup eara da la famiglia Fravi, igls possessurs digl hotel an vaschinànza. Ascheia en igls amprems nudaders betga stos indigens, mobagn igls giasts da cura digl Hotel Fravi. Igl fùns da la cava eara plagn platùns. D’egna essa da lareschs ân igls nudaders savieu saglir aint an la cava plagn aua. An egna baraca a l’antrada digl bogn aviert ân igls giasts savieu midar lur raglia.

L’aua pigl zup da far bogn vagneva da l’aua danvànza digl bogn mineral. A quell’aua vagneva da la funtàna minerala da Pignia Bogn. L’aua minerala eara plagn fier, ascheia c’igl zup e sto caluro tut bregn da quell’aua. Quegl biotop artifizial â ear atratg rànas, libelas, tschitabulas ad oters animals. Forza ca quegl fuss oziglgi schizund egna cuntrada zund biodiversa. 

L’uniùn da trafi

Igl bogn aviert e lua vagnieu restructuro gl’atun 1951. Dezisiva e stada l’iniziativa digl president da l’uniùn da trafi da far or digl zup egn bogn aviert. Egn credit par las midadas ân els survagnieu digl vaschinadi Andeer. La famiglia Fravi ca possedeva igl fùns â mess a disposiziùn igl fùns pigl dretg da biagear. 

Da stad 1952 â igl bogn aviert ad Andeer aviert las portas par giasts ad indigens. Quegl bogn e sto anzatge unic: L’aua digl bogn eara ànc adigna calurada bregn, parquegl c’ella vagneva digl bogn mineral. Quasi egn bogn da cura ordafora. Las temperaturas digl bogn earan cunstàntas anturn 20 antocen 24 grad. Ear igls animals en rastos da quegl tains aint agl bogn. A las rànas ân las renovaziùns anzuma betga fatg impressiùn.

Efect da las Ovras electricas

Curt suainter l’avertura digl bogn aviert igls 1957 en vagnidas construidas las Ovras electricas Ragn posteriur. Quegl â ear gieu consequenzas par l’aua da la funtàna minerala a Pignia Bogn. Las Ovras electricas ân construieu galareias a tureras. Ellas nizageavan la forza da l’aua ad ân par ve da quegl sviieu l’aua d’uals a flems an lur galareias a tureras. L’aua da la funtàna minerala a Pignia Bogn e sa redutgeada sen 80 liters par minuta. Avànt â ella furnieu en volumen d’anturn 300 liters par minuta. Tuts dus bogns ân pitieu da quellas midadas. Sco consequenza â l’aua minerala c’e rastada pigl bogn aviert stuieu vagnir maschadada cun aua da las funtànas d’Andeer. Ascheia en las temperaturas digl bogn curdadas sen 18 grads.

L’uniùn da trafi â stuieu ir suainter igl tains a puspe modernisar igl bogn. Peer igls 1967 e vagnieu voto agl vaschinadi Andeer da surprender egna part digls custs, egn credit da 100 000 fràncs e vagnieu garantieu. Gl’on sessur â igl bogn survagnieu egn scaldamaint, clor ad egna maschina ca zirculescha l’aua. Davent da quella modernisaziùn â l’uniùn da trafi desistieu da l’aua digl bogn mineral.

1971: Igl vaschinadi cumpra igl bogn

A tut las spezias d’animals c’earan ànc part digl bogn ân quellas modernisaziùn paja betga plaschieu. Igl clor a las cemicalias ân scatscho las rànas. L’uniùn da trafi e ear stada confruntada cun custs ple grànds pigl parsunal a mantegnamaint. Ear igls tschains a l’amortisaziùn en vagnieus ple tgears. Ascheia ân els prieu la dezisiùn da vender igl bogn agl vaschinadi d’Andeer gl’on 1971.

Davent da lua â igl vaschinadi d’Andeer surprieu tut las reparaturas digl bogn aviert. Igl kiosk ca vean oz mano da la Johanna Drechsler a la Madeleine Tschurtschenthaler e peer vagnieu biagieu igl on 1997. Mo cun las renovaziùns actualas vignan giasts ad indigens a ver plascher agl bogn aviert a lùnga vesta – betga savànd c’els nodan an egn bogn ca varda anavos sen prest 100 ons istorgia.