Cumün limitescha il dret da müdar prümas abitaziuns in seguondas

«Mincha prüma abitaziun chi vain tratta a nüz otramaing, manca sco spazi d’abitar per indigens», disch Aita Zanetti, il capo da Scuol, declerond l’adattaziun cha la suprastanza cumünala ha decis d’introdüer per immediat: «La reütilisaziun da prümas abitaziuns cumünalas sco seguondas abitaziuns nun es permissa», esa scrit in l’artichel 136 dal nouv sböz da la ledscha da fabrica chi’d es gnü elavurà daspö la prüma procedura da partecipaziun l’on 2024.

«Quai es üna masüra cunter ils svilups acuts chi mettessan il cumün uschigliö davant fats accumplis», disch il capo. «Quist pass as lascha güstifichar eir cul fat cha a Scuol exista üna mancanza dad abitaziuns.» Uschea ha la suprastanza cumünala decis in sia sezzüda dals 26 mai 2026 dad introdüer quel artichel da la nouva ledscha «a partir da subit».

Cun quai vain limitada la pussibiltà da retrar spazi d’abitar per indigens cun müdar quellas prümas abitaziuns in seguondas abitaziuns chi sun illas fracziuns Scuol e Ftan fingià suottamissas a tschertas restricziuns d’ütilisaziun tenor dret cumünal. «A Scuol sun quai abitaziuns fabrichadas daspö l’on 1983», declera Jon-Curdin Felix, il manader da l’uffizi da fabrica da Scuol. «Quella jada as vaiva introdüt üna quota da prümas abitaziuns illa ledscha cumünala.»

Urgenza da gnir activ

I va dimena per üna restricziun chi valaiva fingià avant chi’d es gnüda approvada l’on 2012 l’iniziativa dal pövel federala cunter seguondas abitaziuns.

Ma cur chi s’ha in seguit miss in vigur a Scuol l’on 2019 üna ledscha cumünala davart las abitaziuns secundaras, s’haja eir adattà las pussibiltats per abolir quella restricziun: Tenor quella ledscha füssa pussibel davo ün tschert temp da pajar üna taxa da cumpensaziun – e dad uschea quasi «cumprar liber» l’abitaziun da l’oblig sco prüma abitaziun. «A Scuol as vessa pudü cumprar liber abitaziuns ot ons davo cha la ledscha davart las abitaziuns secundaras es ida in vigur dal 2019, dimena a partir da l’on chi vain», disch Jon-Curdin Felix.

Per Ftan valaivan amo üna jada otras cundiziuns per reütilisar prümas abitaziuns sco seguondas abitaziuns. «Là vaina eir fingià stuvü consentir diversas dumondas per üna reütilisaziun sco seguonda abitaziun», disch Aita Zanetti.

Our d’vista dal cumün daiva uossa dimena üna tscherta urgenza da gnir activ per impedir chi pudess gnir retrat spazi d’abitar a favur da la populaziun dal cumün. «Per nus es quai cleramaing üna masüra per evitar cha la situaziun davart il spazi d’abitar gnia amo plü tendüda», disch Aita Zanetti.

Situaziun congualabla a Segl

Id es üna masüra cha eir il cumün da Segl ha decis da metter in vigur avant raduond ün on e mez. Barbara Aeschbacher, la presidenta cumünala da Segl, disch cha quel scumond saja ün mez adattà cunter la mancanza da prümas abitaziuns: «Fin l’on 2018 nu daiva a Segl ingüna pussibiltà da reütilisar prümas abitaziuns tenor dret cumünal davo ün tschert temp sco seguondas abitaziuns. Quella pussibiltà s’haja pür s-chaffi l’on 2018 culla ledscha cumünala davart seguondas abitaziuns.»

Il cumün ha lura decretà dal 2022 üna zona da planisaziun pervi da la discussiun davart las prümas abitaziuns. «Daspö quella jada nu vaina plü permiss da quellas dumondas», disch Barbara Aeschbacher. E daspö là ha la radunanza cumünala da Segl vuschà duos jadas davart propostas per tuornar a la regulaziun d’avant 2018, da dimena darcheu scumandar la reütilisaziun da quellas prümas abitaziuns sco seguondas. Pro la seguonda votumaziun in schner 2025 ha la radunanza cumünala lura eir approvà cun 91 cunter 74 vuschs ün’iniziativa chi ha pretais quai.

Scha la decisiun populara resta però valabla, es pel mumaint amo intschert. Davopro haja dat ün recuors cunter quella decisiun chi’d es intant amo pendent.

Il per e cunter a Segl

Ün sguard i’l protocol da la radunanza cumünala dals 22 schner 2025 muossa, cun che argumaints cha las votantas e’ls votants da Segl han discutà quella dumonda: Persunas chi s’han exprimidas cunter l’iniziativa han per exaimpel argumantà ch’ellas vöglian mantegner lur abitaziuns pels iertavels per cha quels possan dovrar quella libramaing, eir schi nun abitan plü a Segl. O cha’l scumond da reütilisar las prümas abitaziuns sco seguondas abitaziuns nu schoglia la problematica e significhess ün’expropriaziun materiala – oramai cha l’immobiglia pertocca perdess valur pervi d’ün müdamaint administrativ.

Da tschella vart esa però eir uschea cha la valur d’üna abitaziun s’augmainta sül marchà d’immobiglias in quel mumaint ch’ella es deliberada da l’oblig sco prüma abitaziun, ch’ella dvainta lura plü interessanta per la speculaziun.

Persunas chi han pledà a favur da l’iniziativa han eir argumantà chi giaja per quai da preservar il futur dal cumün, la scoula, la vita sociala e la politica – e ch’üna quota da 70 % seguondas abitaziuns saja avuonda. Ils iniziants svess vaivan constatà chi saja bain scurril da redüer il nomer da prümas abitaziuns in üna situaziun cha’l spazi d’abitar per indigens es insomma fingià s-chars.

Suottamiss a la zona da planisaziun

Cha a Segl detta totalmaing 173 prümas abitaziuns tenor dret cumünal, ha dit tenor protocol la presidenta cumünala Barbara Aeschbacher l’on passà in quella radunanza. E cha’l cumün stima ch’almain 60 da quellas abitaziuns pudessan gnir reütilisadas immediatamaing sco seguondas abitaziuns, amo bleras otras lura i’ls prossems ons. A Scuol pertocca il scumond da reütilisaziun tenor indicaziuns dal cumün var 200 abitaziuns.

Scha quel scumond da «cumprar liber» prümas abitaziuns per lura far landroura seguondas abitaziuns va ünsacura eir definitivamaing in vigur, es intant amo intschert. Eir a Scuol es il scumond intant suottamiss a la zona da planisaziun. Quai voul dir ch’el vala sco pussibel dret futur e sto perquai gnir resguardà pro dumondas da fabrica ed adattaziuns i’l cudesch fundiari – eir schi manca amo il consentimaint definitiv.

A Scuol esa perquai da spettar la revisiun cumplessiva da la planisaziun locala – cun quella gnaraja lura decis a l’urna eir davart la nouva ledscha da fabrica chi cuntegna in seis sböz actual apunta il scumond da reütilisar prümas sco seguondas abitaziuns.