Differents instruments per far frunt al manco d’abitaziuns

Il monitoring d’immobiglias da la Banca Chantunala Grischuna (BCG) vegn sin basa da la situaziun da primavaira 2026 ad ina clera conclusiun: «La quota bassa d’abitaziuns disponiblas mussa ch’il spazi d’abitar en il Grischun resta in bain fitg tschertgà e stgars. «Che quai sa calmia n’è strusch da spetgar a curta vista, perquai che novs projects pon vegnir franads, perquai ch’i manca terren da construcziun, pervi dals auts custs e pervi da prescripziuns tar la planisaziun dal territori», sa lascha citar Jon Fadri Pitsch, commember da la direcziun e manader martgads tar la BCG, en ina communicaziun dal zercladur.

Differentas vischnancas reageschan e prendan mesiras cunter la mancanza da spazi d’abitar ch’exista per part gia dapi onns.

L’exempel il pli actual è la vischnanca da Tavau. La regenza da Tavau ha deliberà la gievgia passada la revisiun parziala da la lescha d’abitaziuns secundaras. Ella vul engrevgiar cun quella revisiun ch’ins possia transfurmar surfatschas d’abitar en abitaziuns secundaras. La vischnanca declera numnadamain la quota bassa d’abitaziuns disponiblas cun il fatg che abitaziuns che vegnan duvradas d’indigens vegnan sbuvadas – per lura realisar là novas abitaziuns secundaras per vender. Che uschia giajan a perder a Tavau onn per onn passa 50 emprimas abitaziuns.

Far remedura cun ina clausula

La regenza da Tavau vul perquai stgaffir – sco cumpromiss ad in’iniziativa d’emprimas abitaziuns – ina clausula da protecziun per bajetgs cun almain quatter abitaziuns. Tar midadas pli grondas stuess, suenter la revisiun da la lescha – la mesadad da la surfatscha d’abitar restar vinavant spazi d’emprima abitaziun. Tgi che paja ina taxa da cumpensaziun dastga transfurmar supplementarmain anc ulteriurs 25% da la surfatscha en abitaziuns secundaras. Ils daners recaltgads cun questa taxa da cumpensaziun duain puspè servir per promover emprimas abitaziuns pajablas. La lescha vegn uss ils 20 d’avust 2026 en il parlament da Tavau e stuess pli tard vegnir approvada dal pievel.

Controllar pli bain a Claustra

Era la vischnanca vischina da Claustra vuless controllar meglier la chaussa. Ella ha intensivà durant l’onn current las controllas d’emprimas abitaziuns. «La finamira da las controllas è da garantir che quest spazi d’abitar vegnia mantegnì per la populaziun indigena e na vegnia betg duvrà illegalmain sco abitaziun secundara.» Ma gist quai capitia regularmain, tenor ina communicaziun da la vischnanca dal mars: «Las experientschas mussan: Tar controllas en chasas da pliras famiglias èn d’observar irregularitads fin tar ina cumpart da 40% da las emprimas abitaziuns.»

Abitaziuns utilisadas en questa maniera illegalmain, pudessan vegnir sigilladas u dadas a fit sfurzadamain. En tals cas fetschia la vischnanca da Claustra ultra da quai anc ina denunzia penala. Sper quellas mesiras da controlla sa confrunta la vischnanca tenor la communicaziun «cun il problem da midar legalmain abitaziuns da dretg vegl – cun onn da construcziun avant il 2012 – ad abitaziuns secundaras, per franar la perdita da spazi d’abitar favuraivel».

Taglias per fonds d’abitar a Puntraschigna

A Puntraschigna è vegnì adattà avant paucas emnas a la radunanza communala il reglament dal fond per abitaziuns pajablas. La radunanza ha decis ils 22 da zercladur d’impunder ina part da la taglia sin il gudogn da la vendita da terren e sin la midada da maun per stgaffir abitaziuns pajablas.

En la chapitala dal chantun, a Cuira, vegn la populaziun clamada il november a l’urna. Ella votescha lura davart l’iniziativa dal pievel «Per abitaziuns pajablas». La PS Cuira pretenda – ensemen cun l’Uniun da locatarias e locataris dal Grischun, ina cuminanza d’interess e societads d’abitar – en in’iniziativa dal pievel che la citad s’engaschia per spazi d’abitar pajabel. Il cussegl da la citad duai stgaffir entaifer dus onns las premissas per ch’in terz da la surfatscha d’abitar che vegn construida mintg’onn da nov, vegnia en l’avegnir affittada cun tschains da locaziun che s’orienteschan als custs.

Quai vuless dir: Mo ils custs che resultan effectivamain, vegnissan mess a quint a las locatarias ed als locataris. Disposiziuns concretas per realisar las prescripziuns mancan tenor las iniziantas ed ils iniziants sapientivamain en il text d’iniziativa, per che la citad haja spazi d’agir.

Las partidas burgaisas cumbattan l’iniziativa cun ina cuntraproposta. PPS, Center e PLD proponan che la prescripziun dad in terz duaja vegnir applitgada mo tar projects sin terren communal. Tar privats na duai questa prescripziun betg valair. Là vul l’allianza animar cun stimuls da bajegiar.

Situaziun precara a Vaz

La vischnanca da Vaz ha constatà en ina communicaziun da la fin da matg che la dumonda per abitaziuns per persunas cun domicil en vischnanca saja pli auta che la purschida. Cunzunt pertutgadas sajan famiglias, giuvens creschids, il persunal en ils manaschis da la regiun e persunas pli veglias che vulessan restar en vischnanca. Per far frunt a quest svilup ad in manco d’abitaziuns vulan la vischnanca politica e la vischnanca burgaisa installar communablamain ina fundaziun che promova spazi d’abitar per quellas persunas.

Previs èsi tranter auter da far diever da parcellas da la vischnanca burgaisa e da la vischnanca politica. Las abitaziuns che vegnan planisadas sin quellas duain star a disposiziun principalmain ad indigens e famiglias. Da maximar il gudogn n’è tenor il project betg previs. Ils tschains da locaziun duain cuvrir ils custs e restar pajabels a lunga vista. Ils 14 da zercladur ha la populaziun da Vaz ditg cleramain GEA a la fundaziun, cun bunamain 78% da las vuschs.