La regina da s. Gions en mauns engiadines-tudestgs

«Igl onn 1976 ha l’interpresa Metzler da Dietikon construiu l’orgla ella baselgia s. Gions a Mustér. Ella ha fatg quei en stretga collaboraziun cugl organist da lu, Giusep Huonder. Lez ha era giu fatg la disposiziun dall’orgla. Giusep Huonder ha detg co igl ei da far – e l’interpresa Metzler ha exequiu la lavur», di Gion Tenner ch’ei responsabels per l’infrastructura dalla Pleiv s. Gions Mustér. La medema interpresa reveda ussa l’orgla. «Suenter ch’ina emprema revisiun, aschidadir ina schubergiada, ei succedida avon 25 onns, ei quei cheu ussa la revisiun totala. Per regla succedan revisiuns pli grondas ni pli pintgas adina egl interval da 25 entochen 30 onns», declara Gion Tenner. L’orgla vegn dil reminent numnada la regina dils instruments, buca mo pervia da sia grondezia, mobein era per si’enorma dimensiun tonala.

«Fetg aulta qualitad»

La revisiun totala dall’orgla che succeda il mument ei els mauns da Roland Koch da Martina ell’Engiadina Bassa e d’Eric Trummer ch’ei oriunds dalla vischinonza da Leipzig en Germania (mira box). Omisdus han empriu da construider d’orglas. Lur opiniun davart l’orgla ella baselgia parochiala s. Gions a Mustér ei unita: «Quei ei in’orgla da fetg aulta qualitad. Il lenn, la mecanica, il tun ed il resun ella baselgia ein d’ina cumbinaziun sensaziunala.» Il mobiliar aschidadir dall’orgla ei construius ord lenn ruver, sulettamein la preit davostier ei ord lenn pégn. «L’interpresa Metzler haveva ina resgia. Leu vegneva la singula tocca da lenn lu era preparada», di Roland Koch che lavura dapi siat onns tier Metzler.

Toc per toc

La revisiun totala dall’orgla dalla baselgia da s. Gions a Mustér cuoza sis jamnas e vegn terminada la fin da fenadur. Praticamein mintga toc vegn examinaus, schubergiaus e – sch’ei fa da basegns – reparaus. «Tier tschun ni sis fiffas havein nus stuiu buglir l’empunadira», di Roland Koch. Ina e scadina dallas 1392 fiffas vegn examinada e schubergiada. Tut ils auters indrezs tecnics ed il mobiliar – respectivamein la trucca dall’orgla – vegnan schubergiai per esser semtgai per lur funcziun ils proxims 25 onns. Las lavurs succedan cun differentas apparaturas sco tschetschapuorlas e cumpressurs ni era cun agid da mieds specials. Parallelamein ein las installaziuns d’electricitad dall’orgla vegnidas remplazzadas. Las fiffas dall’orgla consistan dil reminent d’ina legaziun da plum e zinn. Gest tenor la cumposiziun da quels dus metals semida il tun. Silla damonda schebein in construider d’orglas stoppi era saver sunar ella, manegia Roland Koch: «Igl ei segiramein d’avantatg, sch’ins capescha igl instrument e sa forsa schizun sunar el.» La part teoretica egl emprendissadi da construider d’orglas absolvan las emprendistas ed ils emprendists en Svizra dil reminent ensemen cun construiders d’auters instruments.

Sco avon 50 onns

Il clima ella baselgia para d’esser buns, aschia ch’ei dat buca meffa. Mo en fetg paucs pigns loghens dall’orgla seigi vegniu constatau meffa che ha saviu vegnir allontanada senza pli gronds problems. «Pertuccont la meffa havein nus era gia viu auters exempels. In’orgla ei aschidadir in cumplex pli u meins serrau e sch’il clima ei memia humids, lu sa ei secapescha dar problems cun meffa», di Roland Koch ch’ei carschius si a Tavau e che ha giu fatg igl emprendissadi da construider d’orglas tier l’interpresa Graf a Sursee.

La davos’jamna dil fenadur ei l’orgla semtgada pils proxims 25 onns. «Suenter las lavurs da revisiun vesa l’orgla puspei ora sco nova – sco avon 50 onns. Ella ei semtgada pigl avegnir», puntuescha Roland Koch e di: «L’orgla sebasa silla filosofia da far ina lavur d’aulta qualitad. En quei cass cheu tucca quella filosofia segiramein la noda.» Tenor informaziuns da Gion Tenner cuosta la revisiun totala dall’orgla denter 50 000 e 60 000 francs.

Treis onns ed in di sin viadi

Dapi quater onns ei Eric Trummer ch’ei carschius si sper Leipzig ella Tiaratudestga sin viadi atras l’Europa. Quei viadi fa el sco mistergner. El ei commember dil «Schacht der freien Vogtländer», ina cuminonza da cumpogns che han terminau igl emprendissadi da mistergner. «Suenter igl emprendissadi essan nus per treis onns ed in di sin viadi», di Eric Trummer. Daco gest duront quei temps sappi el buc, mo el supponi ch’ei seigi in di dapli ch’il temps d’emprendissadi da treis onns. Duront quei temps viageschan els atras l’Europa tschercond lavur. Ils cumpogns da quella gruppaziun portan tuts la medema vestgadira. Leutier s’audan denter auter capiala, tschiep e libroc.

Igl intent da quei viadi ei da seperfecziunar ella clamada, mo era da vegnir en contact cun autras tradiziuns, modas da viver e praticas da lavur d’auters pievels. Sco indemnisaziun persuenter obtegnan els cuost e dunsena dallas fatschentas ni persunas che dattan lavur ad els. Dapi sia partenza naven da casa ei Eric Trummer staus engaschaus professiunalmein en pli che 20 loghens ell’Europa. Il december vul el returnar en sia patria ed absolver la scolaziun sco capo-construider d’orglas a Dresden. En quella scolaziun vegn el a construir ina pintga orgla. (fmr/hh)