Donna Leon – siringias ed avieuls

Las dumondas èn gia stadas semtgadas: Co As sentis Vus en Val Müstair? Vegn commissario Guido Brunetti en Voss proxim cudesch a far vacanzas en il Grischun? Vulessas Vus forsa ina giada publitgar ina istorgia per rumantsch? Ma ina intervista cun la famusa Donna Leon (guarda box) n’hai la finala betg dà.

Sia chasa editura Diogenes scriva: «Deplorablamain na dat ella il proxim temp betg intervistas.» Dumandar ina segunda e terza giada n’ha nizzegià nagut. A moda gentila, ma datscherta ha la pledadra da medias Stephanie Uhlig renvià in termin – e gist dà in pitschen tip. En il cudesch «Ein Leben in Geschichten» chattian ins raquints da la vita da Donna Leon en la Val Müstair.

Il curtin en las muntognas

E propi, «In den Bergen» sa numna in chapitel. En il cudesch autobiografic raquinta Donna Leon da ses tat che fascheva il pur a New Jersey. Ella raquinta da festas sturnas en l’Iran, nua ch’ella è stada magistra d’englais per pilots da helicopters. Ed ella descriva quant grev ch’igl è da survegnir in cappuccino perfetg a Venezia, nua ch’ella ha vivì blers onns.

En l’ultim chapitel davart la vita en las muntognas suondan tschintg istorgias da la Svizra. Donna Leon na scriva mai ch’ella vivia en Val Müstair. Ella discurra adina be da «mia chasa en las muntognas». Tge che renda attractiv sias istorgias autobiograficas è la fina ironia, cun la quala ella contempla sasezza, sia vita e ses sa cuntegnair.

Uschia conceda ella en il raquint «Fliederrausch» ch’ella n’avess mai cartì da daventar ina giada ina ortulana passiunada sco sia mamma. Sco teenager haja ella adina observà cun disgust il plaschair per terratsch e grascha per engraschar da sia mamma. En pli dettian ad ella sin la gnerva istorgias da prominents che confessian tuttenina d’avair scuvert ina dieta extraordinaria u avair gì ina illuminaziun religiusa.

En schanuglias avant l’enferla

Convertits sajan stanclentus, manegia Donna Leon en l’istorgia «Fliederrausch» – per gist raquintar co ella è vegnida convertida, numnadamain en il curtin da sia chasa en las muntognas. In bel di haja ella empustà chaglias da siringia, che las regordan adina al bain da ses tat, per plantar en ses curtin. La finala sajan vegnidas furnidas trais tortas setgas mortas. Ella haja tuttina fitgà las tortas insanua en il terratsch en curtin e las haja puspè emblidà.

Cun segar trais emnas pli tard il pastg saja ella stada sin ina da far flucs cun las tortas. Ma en l’ultim mument haja ella engiatrà verdins che pruin, l’emprim vi da l’emprima torta e lura vi da la segunda e lura vi da la terza: «Beinahe schäme ich mich, es enzugestehen, aber ich kniete nieder, um sie näher zu betrachten, diese hinreissenden grünen Knospen, die aus allen drei Stämmchen hervorbrachen», descriva l’autura a moda ironica sia relevaziun.

En il fratemp creschian passa 50 chaglias da siringia enturn sia chasa. Cura ch’ellas flureschian ralenteschian ils automobilists magari il tempo per admirar la fluriziun. E sco auters convertids emprovia er ella dad entusiasmar vischins ed amias per sia nova passiun e regalia a tuts enferlas u ragischs da sias siringias.

Nagin l’envida pli a tschaina

En quest curtin scuvra Donna Leon era l’interess per avieuls. Or da l’interess daventa passiun, sche betg perfin obsessiun. Ils avieuls ubain in apicultur pudessan gea forsa servir sco figura per in da ses cudeschs. Ma per propi integrar a moda persvadenta l’apicultura en in roman èsi necessari ch’ina autura daventia quasi experta: «Ein Romanautor sollte seine Fakten stets mit leichter Hand einstreuen; alles muss so selbstverständlich daherkommen, als habe der Autor sich jahrelang mit dem Thema beschäftigt.»

En l’istorgia «Bienen» relata l’autura co ch’ella legia in cudesch suenter l’auter davart avieuls – quant impurtant che quest insect saja per il nutriment dals umans, quant periclità ch’el saja entras insecticids, quant fascinanta che l’organisaziun en ina masaina saja ubain ch’ina regina metta 2000 ovs en in unic di. «Ich kam beim Lesen nicht aus dem Staunen heraus: Wie klug das alles geregelt ist!»

Sch’ella sa chattia en ina tala fasa da retschertga, spaventia u stuffentia ella adina ses amis cun raquintar lung e lad tge ch’ella haja scuvert ed ils enconuschents l’envidian mo pli darar a tschaina. Ma auter ch’ils enconuschents na stuffienta Donna Leon betg il lectur u la lectura. Anzi, entras ses entusiassem reusseschia ad ella cun ligerezza dad era intgantar il lectur e la lectura per in tema uschiglio forsa sitg.

La punctualitad svizra l’ha maldisada

L’istorgia finescha cun ina visita tar in apicultur en la vischinanza. L’apicultur mussa in fladun e l’autura po observar ina regina che metta in ov suenter l’auter en las patgnas entant che tschients d’avieuls crablan sper ella enturn. Questa vita spira saja stada il pli perfetg ch’ella haja vis insacura, terminescha Donna Leon il raquint.

Las autras istorgias dal chapitel «In den Bergen» raquintan da fantasias criminalas en il tunnel dal Gottard, d’in giat mez selvadi che sa lascha pavlar da l’autura ubain da la punctualitad svizra che l’haja quasi maldisada e la fetschia daventar malpazienta, sch’ella stoppia spetgar ina giada intginas minutas pli ditg al spurtegl d’in uffizi da posta en auters pajais.