«Avant co chi arda, nu’s poja stüder»
S-chars 100 dis es Buolf Armon Planta president da l’Associaziun grischuna da pumpiers. Che voul El ragiundscher cun l’associa-ziun e che sun las sfidas actualas dals pumpiers? Il plü ot pumpier dal Grischun ha tut posiziun invers la Posta Ladina.
Il privel d’incendis da god es actualmaing fich grond in Val Müstair – e grond respectivmaing considerabel in Engiadina Bassa. I’l discuors culla Posta Ladina valütescha eir Buolf Armon Planta il privel da fö pervi da süttinas sco üna da las grondas sfidas pels corps da pumpiers in Grischun. Sco president da l’Associaziun grischuna da pumpiers as voul el implü ingaschar per la recrutaziun da pumpieras, pumpiers e persunas da cader – üna sfida chi dvainta adüna plü gronda.
Posta Ladina: Buolf Armon Planta, El es daspö s-chars 100 dis president da l’Associaziun grischuna da pumpiers. Che es statta la prüma sfida sco president da l’associaziun?
Buolf Armon Planta: Nus tscherchain plü ferm il contact culla basa, voul dir culs pumpiers activs. Perquai eschan landervia ad organisar üna dieta da pumpiers cun referats ed inscunters. Quella ha lö als 24 october a San Bernardino. Inschinà eschan landervia a definir in che direcziun cha nus lain ir ils prossems ons.
L’Associaziun grischuna da pumpiers rapreschainta a tuot ils pumpiers in Grischun. Per las radunanzas da delegats ha mincha corp da pumpiers be quatter vuschs. Perquai nu savaran blers pumpiers gnanca chi dà quist’organisaziun.
Precis perquai laina organisar quista dieta, per ragiundscher finalmaing a tuot ils pumpiers cun ün program interessant e varià. Minchün chi ha interess, das-cha tour part.
Che es insomma l’incumbenza da l’Associaziun grischuna da pumpiers?
Il dovair da l’Associaziun grischuna da pumpiers es per exaimpel da rapreschantar ils pumpiers invers il chantun e l’Assicuranza d’edifizis dal Grischun (GVG), da tour posiziun in dumondas politicas, da sustgnair iniziativas per giuvenils, dad organisar evenimaints e dietas.
In quel cas faja dabsögn d’avair ün’associaziun da pumpiers. O vain quella minchatant eir missa in dumonda?
Miss in dumonda vain adüna tuot. Però eu sun persvas, chi fa dabsögn d’avair ün’organisaziun chi rapreschainta ils interess dals pumpiers. Noss’associaziun exista da be trais commembers in suprastanza. Quai voul dir cha las structuras nu sun exageradas e nus eschan pronts da reagir cur chi fa dabsögn. Pel mumaint funcziuna tuot la gestiun da pumpiers fich bain. Perquai ans pudaina eir tgnair strategicamaing magari quiets. Perquai pudaina concentrar nossas forzas per dietas ed oters progets, sco per exaimpel ils duos cudeschs d’uffants realisads ils ultims ons insembel cullas organisaziuns da la regiun da l’ost da la Svizra. Quists cudeschs d’uffants han gnü grond success.
Avant ün pêr ons s’haja integrà eir l’organisaziun dals instructers da pumpiers ill’Associaziun grischuna da pumpiers. Han ils instructers oters bsögns? S’haja in quist cas plütost da far lavurs da sindicat?
Eir ils instructers ed inspecters sun finalmaing pumpiers e nus provain da rapreschantar a tuots e da schoglier ils problems. Actualmaing sun duos da noss suprastants eir instructers.
El ha manzunà eir la colliaziun tanter l’associaziun ed il chantun respectivamaing la GVG. Co funcziuna quista collavuraziun?
La collavuraziun culla GVG es fich buna. Nus eschan in stret contact culs respunsabels e discutain regularmaing davart las sfidas e la lavur da pumpiers.
Che es seis böt persunal? Che voul El ragiundscher cun l’Associaziun grischuna da pumpiers?
Per mai persunalmaing es la recrutaziun da pumpieras e pumpiers e da persunas da cader üna gronda sfida. Tscherts corps da pumpiers eir illa regiun han difficultats da chattar persunas da cader. Perquai provaina da sustgnair la tschercha ingio chi fa dabsögn. Sco exaimpel lessa manzunar a Samignun chi douvra ün grond corp da pumpiers cun be pacs abitants. Id es lura difficil da motivar als stagiunaris da s’ingaschar pels pumpiers. Nus stuvain chattar üna via dad integrar a quels eir schi sun quia be ün mumaint. Nus stuvain adüna darcheu motivar e declerar l’importanza da la lavur da pumpiers eir als rapreschantants illa politica ed als impressaris sco patruns da lavur. Sainza quist ingaschamaint nu funcziuna üna cumünanza. Ils pumpiers sun üna part dal gö.
Il cumün da Scuol ha dozà la taxa da pumpiers. Quai dà bainschi daplü pumpiers, ma na propcha motivats.
Quel privel es dat. Però il comando ha la pussibiltà da decider e da na tour a qualchün chi nun es adattà per far pumpiers. Be ils raps nu dessan esser la motivaziun per far pumpiers.
Che sun actualmaing ils plü gronds privels?
Il tema da süttinas e fös da god es fich actual ed il privel dad inuondaziuns e dons elementars vain adüna plü grond. Nus ans stuvain preparar fich bain. Eir la GVG investischa bler temp e raps illa prevenziun. Però avant co chi arda, nu’s poja stüder.
Plü bod stüdaivan ils pumpiers ils fös. Otras incumbenzas per exaimpel cun dons elementars nu d’eiran uschè preschaintas. Che sun hoz las incumbenzas principalas?
Quai es amo adüna da stüder il fö. Hozindi daja blers incendis pitschens cun electronica chi fan relativamaing ün grond don. Dons elementars daja üna jada daplü ed üna jada damain. Bleras boudas capitan in lös giò d’via ingio cha’ls pumpiers nu vegnan alarmats. Plü difficil esa in vicinanza da l’En o oters flüms. Chattar il consens tanter protecziun da la natüra, biodiversità, sfrüttamaint economic e noss interess es üna gronda sfida.
Co es la situaziun da privel da fö?
Quai dependa ferm dal lö. Id es relativamaing süt e sainza precipitaziuns crescha il privel. Da principi dessan fös gnir fats be pro föclers chi sun libers e drizzats aint bain.
Als prüms avuost vegnan fats blers fös da muntogna. Co vezza El quista situaziun?
Ils fös da muntogna sur il cunfin da god saran bod adüna pussibels. Plü difficil gnaraja per fös suot il cunfin da god. Fös artificials esa dad evitar. In blers cumüns sun quists fös artificials eir scumandats per ledscha.
Per stüder fös as douvra aua. Co es la situaziun da l’aua? Esa amo aua avuonda per stüder fös?
Intant cha’ls cumüns han aua per l’adöver da las chasadas, vaina eir aua per stüder fös. Oter es la situaziun da l’aua ourd’cumün per stüder fös da god. In avuost e settember mancan blers aualins chi portan aua. Pro incendis savess quai gnir plü stantus e critic. In quists cas esa dad ir plü dalöntsch per l’aua. Illa prevenziun da fös da god sun gnüts fabrichats differents batschigls. Quels ston gnir implits in ün oter möd. Blers aualins sun nempe süts. In avegnir nu saraja da far quint cun damain aua, quella sarà simplamaing da raziunar plü ferm. Important es cha nus ans preparain preventivmaing ed eschan pronts per tuot quai chi capita. E per tuot il rest nu das-chaina perder il fil.
In ün protocol d’üna suprastanza cumünala as poja leger, cha la GVG cumpra inavo il veicul cun s-chala girabla. Che es in quist reguard la strategia?
Vairamaing esa fich simpel: Ils veiculs cun s-chala girabla sun depositats in centers e vegnan dovrats da plüs cumüns, per exaimpel a Scuol per la surfatscha tanter Guarda e Martina o a S-chanf per La Punt fin Müstair. Per cha quists cumüns nun hajan cuosts implü e per simplifichar l’organisaziun, cumpra la GVG uossa inavo tuot ils veiculs, uschè han tuots las listessas premissas. Dad esser ün lö da center nu dess avair consequenzas finanzialas per quels cumüns.
Gust da leger dapli?