La crux cun nies himni naziunal

Malgrad critica permanenta gauda il «Psalm svizzer», nies himni naziunal, vinavon dabia popularitad e calamita. Cunzun sch’ei setracta da festivar victorias sportivas, denton era tier retscheviments ufficials e manifestaziuns politicas resuna il himni naziunal. Alla fiasta naziunala digl emprem d’uost resuna el sco himni profan da natalezi, dalla Rogaziun federala sco canzun sacrala d’engraziament. Quei malgrad ch’ils biars ein gnanc habels da saver ordadora l’emprema da treis strofas. Dil reminent ei era la pigliola stada liunga e sia renconuschientscha ufficiala ei s’entardada bufatgamein. Insumma para la Svizra d’haver ina relaziun empau disturbada ton cun siu himni naziunal sco cun sia fiasta naziunala.

Ferton che nossas naziuns vischinas celebreschan igl anniversari dalla naziun cun paucas e trumbettas, paradas militaras, sgols multicolors e pumpa folclorista, ha ei duvrau passa 600 onns dapi la ligia conspirativa dils treis Confederai sil Rütli e la brev da libertad da 1291 avon che la Svizra moderna seregordi 1891 cun in giubileum centenar da siu origin. E pér otg onns pli tard (1899) ein ins la finala seresolvius da seregurdar annualmein digl anniversari da nossa tiara. Ed ins ha fatg quei oriundamein a moda fetg mudesta cun envidar in fiug sils aults da nos cuolms e cul tuchiez dils zenns. La fiasta naziunala era denton buc in firau, anzi in gi da lavur normal. Cul temps han ins introduciu per quei gi ina collecta naziunala per mitigar la pupira sociala, pli tard ein cartas e marcas postalas e talers da tschugalata dalla Pro Patria vegni vidlunder. Oz regordan signets cun igl uoppen svizzer che la fiasta naziunala s’avischina. Pér dapi 1994 ei igl emprem d’uost firau federal cumandau, quei che munta pils biars pauc auter ch’in gi liber supplementar. Semidai ein era ils usits. Imitond las praticas digl exteriur han ins era remplazzau tier nus ils fiugs naturals cun fiugs artificials, bumbas e rachetas han stinschentau il tuchiez dils zenns ed ein in disturbi per ils animals. Era las producziuns canticas e musicalas ed ils plaids patriotics paran da haver piars ils davos onns in bien ton da lur calamita. Magari han corona, schitgiras e scamonds da canera mess tiarms als excess dalla beinstonza.

Buca meins cumplicada para l’implementaziun d’in himni naziunal d’esser stada. Ton pli ch’igl ei gie buca documentau ch’il terzet dils Confederai sil Rütli hagi sigillau lur uniun conspirativa cun ina canzun. La finala ei la Svizra era buca seformada en in gienà, anzi mo successivamein el decuors da passa tschun tschentaners. Per munconza d’in product indigen adattau ha la Svizra semplamein surpriu 1811 la melodia «God Save the King» da Henry Carey ch’era da quei temps fetg populara ell’entira Europa. Il professer bernes Rudolf Wyss ha denton procurau per in niev text cul tetel ed incipit «Rufst Du mein Vaterland». Sil fiat ein suandadas translaziuns corrispundentas en franzos e talian e cun «Clomas ti o patria» schizun en romontsch. Ins sa denton tgunschamein s’imaginar che la melodia importada che rendeva omagi al retg dall’Engheltiara secumpurtava insumma buca culla tenuta democratica dalla Svizra che ha bandischau gia bien e baul ses castellans ord la tiara. Plinavon veva la congruenza dils himnis engles e svizzer procurau per enqual confusiun, sproposit e surpresa tier retscheviments politics ed ell’arena sportiva sin plaun internaziunal.

Perquei ein ins ladinamein semess alla tscherca d’ina alternativa. Il claustral da Wettingen, Alberik Zwyssig, ha cumponiu la melodia tier in text liturgic lev adattau da Leonhard Widmer, in protestant turitges. Per l’emprema gada ei quella «ovra ecumena», intitulada posteriuramein sco «Psalm svizzer», vegnida dada publicamein igl onn 1841. La realisaziun communabla da quella canzun ei tuttina remarcabla, sch’ins sa che reformai e catolics ein sebess paucs onns pli tard en in cumbat sanguinus d’ina uiara burgheisa (Sonderbund). Forsa gest perquei han Gottfried Keller (viarva) e Wilhelm Baumgartner (melodia) procurau gia 1848 per ina alternativa intitulada «An mein Vaterland».  Ferton che quella nova varianta catta pintga accoglientscha tiel pievel, s’etableschan ton «Clomas ti o patria» sco il «Psalm svizzer» duront passa in tschentaner sco himni inufficial dalla Svizra. Nostalgichers e cunzun tals che han giu prestau survetsch activ, han adina demussau dapli simpatia per «Clomas ti o patria» che pil «Psalm svizzer».

Considerond quei dilemma ei il Cussegl federal sadulaus pliras gadas da declarar ufficialmein in dils dus himnis praticai sco himni naziunal, malgrad repetidas intervenziuns ord il Parlament. Sper quels dus himnis naziunals inufficials deva ei ulteriuramein in entir tschuppel himnis cantunals e regiunals. Pil Grischun  ei quei stau ditg e liung la «Inno a la patria» da Barblan ni il «Bündner Marsch» da Steinbeck.

Ils  Romontschs contan cun forza e vigur «Chara lingua da la mamma» da Cantieni ella Engiadina e «Nossa viarva» dad Erni en Surselva. Leu vessen probabel era «La Ligia grischa» da Sialm ed il «Pur suveran» dad Erni il potenzial per in himni. Pér 1961 ha il Cussegl federal la finala decidiu d’instituir il «Psalm svizzer» sco himni representativ per paradas militaras e retscheviments diplomatics. Quei denton mo provisoriamein per treis onns. Suenter il temps d’emprova s’expriman sis cantuns encunter, dudisch en favur e siat cantuns per prolungir il temps d’emprova. Pér 1981 ha il «Psalm svizzer» la finala survegniu definitivamein il status ufficial sco himni naziunal.

Malgrad quei verdict ufficial ei la critica enviers nies himni naziunal denton buca tschessada. Ils critichers fan valer che la melodia seigi memia meditativa e pesonta ed hagi negin slontsch ed entusiassem. Podà che la melodia dil «Psalm svizzer» ei en cumparegliaziun cul ritmus accelerau e las fanfaras marzialas dalla «Marseillaise» dalla Frontscha ni «Fratelli d’Italia» plitost in’oraziun meditativa che semeglia plitost in marsch funeral ch’in appel al cumbat. Puncto qualitad musicala e forza expressiva sto ella denton nuota temer la cumparegliaziun cun auters himnis naziunals. Aunc pli virulenta e massiva ei la critica enviers il text. Quel seservi da noziuns antiquadas, glorificheschi ina natira intacta inexistenta, seigi in sempel rapport dall’aura (sulegl, orcans e tempiastas), derasi ina devoziusadad naiva e zelota, tegni buca quen dalla secularisaziun progressonta, dil pluralissem da meinis, seigi memia virila ed ignoreschi cumpletamein las dunnas e reflecteschi insumma buca il spért dil temps modern.

Sereferend a quella critica ha la Societad communizeivla dalla Svizra (SGG) lantschau avon rodund diesch onns ina concurrenza cugl intent da remplazzar il himni vertent. Dallas buca meins che 280 propostas inoltradas ha ina giuria la finala tscharniu la poesia «Weisses Kreuz auf rotem Feld» sco favorita. L’accoglientscha da quei niev himni ei denton stada onz magra, la derasaziun fetg mudesta. Aschia san ins presumar ch’il «Psalm svizzer» resti pils proxims onns e decennis vinavon en vigur, per munconza da variantas valablas pli perschuadentas.

Ton ei cert. La viarva da nies himni naziunal ei 150 onns veglia e basignass daveras in’adattaziun allas realitads e circumstanzias actualas per aschia contonscher dapli credibilitad ed identificaziun tier las generaziuns contemporanas. A miu avis stuessen valurs sco libertad ed independenza, unitad ella diversitad, concordanza politica e cohesiun naziunala, toleranza e solidaritad denter ferm e fleivel, tiara e marcau, il respect dalla scaffiziun, la protecziun da natira e clima, il respect e convivenza en ina societad pluralistica e multiculturala vegnir tematisai en in himni naziunal.

Malgrad la secularisaziun progressonta vivin nus vinavon en ina tiara cristiana che sto nuota seturpegiar d’in confess cristian semussond engrazieivla pil privilegi da saver viver en ina tiara ch’ei biala, ch’ei reha e nua che differentas etnias san viver pascheivlamein ina sper l’autra. In’egliada sur cunfin muossa che quei secapescha insumma buca da sesez el mund hodiern nua che uiaras e terrorissem, fomaz e pupira, catastrofas ed epidemias regian. Jeu sun denton  cunscients che la creaziun d’in himni naziunal che cuntenta tuttas e tuts e catta la derasaziun ed acceptanza necessaria ei e resta ina gronda sfida. Gie, sco quei che la historia dil «Psalm svizzer» vertent muossa, ina veritabla crux, ni forsa schizun la quadratura dil rudi!