Columna

Pleds, rachetas ed in manager dad ON

parter

Donn, il pli bel da l’emprim d’avust è scumandà quest onn en bleras parts dal Grischun. Far in fieu insanua sin in mises n’è pervi da la setgira betg pussaivel en las zonas cun in scumond absolut.

Ed era la segund-bella chaussa a la festa naziunala, laschar ir rachetas, vegn limitada mintg’onn dapli. Gia passa la mesadad da las vischnancas scumondan rachetas. Il plaschair d’ina brava schluppettada cun ina plievgia da sbrinzlas en tuttas colurs na vegn betg pli cuì al simpel pievel patriotic. In pauper «min» u in pauper «teli», sco ins numna ils chagniels per sursilvan, pudess gea pigliar tema.

Igl è pia da procurar per ina alternativa al divertiment pirotecnic. Co fissi dad ina giada ir a tadlar in pled d’emprim d’avust? Forsa è quai gea anc legher.

Da guardar tgi che discurra nua è in zichel sco da studegiar il program da kino e ponderar tge film ch’ins less guardar. In film dad action, ina cumedia, ina romanza ubain in film documentar? Puncto pleds d’emprim d’avust vegnan purschids ils suandants geners: il gener da la presidenta communala, il gener dal politicher da num e pum e lura anc Markus Ritter ch’è ina sort specia rara purila. Purs han gea uschiglio meglier da far la stad che da sa preschentar sco oraturs.

Tgi che ha ina flaivlezza per politichers da num e pum, ha en il Grischun dal Sid ina bella schelta. Là pleda cusseglier federal Albert Rösti tant en la Val Müstair sco a San Murezzan. Ed ils cussegliers naziunals paran bunamain da sa stgarpar per l’Engiadina: Jon Pult demussa sia eloquenza a Silvaplauna, Roman Hug sa preschenta sco um dal pievel a La Punt e Magdalena Martullo-Blocher è dad udir a Samignun. Markus Ritter, il president da l’Uniun purila svizra, tegna ses pled a Samedan.

Il Grischun Central para da sa futrar da la prominenza politica. La vischnanca da Vaz para perfin da vulair dar cuntrapais. Sin il plaz da scola a Lai è annunziada ina «Festansprache des Einheimischen». Igl è tradiziun ch’in scolar u ina scolara s’exprima – garantì in pled senza patos politic.

En Surselva dominescha il gener da presidents communals – la furma masculina è intenziunada. I dat dentant trais excepziuns che pon quasi cumpensar la cumulaziun da promis en l’Engiadina. A Ruschein discurra numnadamain Stefan Engler ch’è quest onn sco president dal Cussegl dals chantuns il segund aut Svizzer. En pli sa dovra Martin Candinas «da camifo». Il cusseglier naziunal discurra la medema saira gist en dus lieus, l’emprim a Sedrun e suenter a Flem.

Ma l’uschenumnà «Geheimtipp» è Glion. I renda da pelegrinar en la pitschna citad, malgrà ch’il num da l’oratur n’è probabel strusch enconuschent. El tutga però tar ina interpresa che lubescha a tut ils politichers da ludar l’emprim d’avust la forza innovativa da l’economia svizra. Flavio Calligaris sa numna quest oratur. El lavura tar la marca da chalzers da sport ON. L’interpresa è vegnida fundada il 2010 e cuntanscha oz ina svieuta da passa duas milliardas francs.

Flavio Calligaris è schef da la sparta dals profi-atlets che portan chalzers u vestgadira dad ON. Tar quels tutgan era las soras Ditaji e Mujinga Kambundji. Ellas rumpan records e portan ina medaglia suenter l’auter a chasa. Da tadlar il pled da Flavio Calligaris fiss en quest senn bain in act patriotic ed ina buna alternativa tar fieus u rachetas.

Da l’autra vart na dastgan ins betg emblidar: Forsa èsi quest onn l’ultima giada ch’ins dastga festivar l’emprim d’avust cun rachetas. Il november vegn numnadamain votà davart in scumond naziunal da fieu artifizial. Perquai fissi forsa tuttina meglier dad ir a la tschertga d’ina vischnanca nua ch’i n’exista nagin privel da fieu pervia da setgiras e nua ch’igl è anc lubì da trametter per ina davosa giada ina brava racheta en il tschiel stailì. Là pudess ins lura celebrar – forsa per ina ultima giada – la festa naziunala cun in taffer plum e sbrinzladas en tuttas colurs.

Cun u senza pleds d’emprim d’avust, cun u senza plums u rachetas – jau giavisch en mintga cas ina bella festa naziunala!