Schitgira, calira, prighel da fiug e munconza d’aua

«Nus havein fatg neginas preparativas preventivas ni specialas pil cass d’in incendi d’uaul. Nus essan adina semtgai, era da temps ch’il prighel ei buc aschi gronds», di il cumandant dils Pumpiers Sursassiala, Gion Tenner da Mustér. Per esser semtgaus basegni ei surtut controllas periodicas dil material, mo era quellas succedien mintga meins. Ils Pumpiers Sursassiala cuarclan il territori da survetsch dallas vischnauncas da Mustér, Tujetsch e Medel. «Avon paucs dis havein nus fatg ina controlla era dil material necessari en cass d’in incendi d’uaul e havein constatau che tut ei en uorden», declara Gion Tenner.

Il cader ei sensibilisaus

Semegliontamein tuna ei tier Franco Caminada da Lumbrein ch’ei cumandant dils Pumpiers Lumnezia dapi quest onn. Ton sisum la Surselva sco en Lumnezia ein dapli persunas sin pichet il di dalla fiasta naziunala. «En talas fasas da schitgira ni en connex culla fiasta digl emprem d’uost ei il cader secapescha pli sensibilisaus per la situaziun. Quei ei il cass era il mument», di Franco Caminada. Schegie ch’ei regia in scamond da far fiug el liber ed en biaras vischnauncas era enteifer la zona da baghegiar per grils e fiugs artificials, ei in incendi aunc spert caschunaus. Culla schitgira che regia il mument drova ei pauc per evocar in incendi. In stumbel d’ina cigaretta buca stizzada endretg tonscha per caschunar ina catastrofa sco exempels en Frontscha, Spagna ni Italia muossan.

Appel da spargnar aua

Per stizzar fiug drova ei aua e quella daventa pli e pli scarta. La vischnaunca da Lumnezia appellescha ufficialmein da spargnar aua. «Cun nies appel lein nus sensibilisar la glieud per la situaziun. Aschia ston ins ussa buca gest duvrar aua per exempel per schubergiar ina via», di il president communal Daniel Solèr. Las fontaunas furneschien pli e pli pauc’aua. Duessi ei buca dar gronds quantums da plievgia savessi la situaziun aunc vegnir mendra igl unviern. Tonaton di Daniel Solèr era: «Las reservas d’aua pil cass d’in incendi ein garantidas.» Ton en Sursassiala sco en Lumnezia disponan ils pumpiers da plans nua ch’els san retrer aua ord flums, uals e lags ni era reservuars d’aua construi ils davos onns per cumbatter incendis d’uaul. Quei ei il cass per helicopters ni sprezzas a motor.

Munconza d’aua

«Tier nus ei la situaziun dall’aua buca gloriusa. Ils flums e dutgs meinan pli e pli pauc’aua il mument. En cass da basegns stat il lag cun aua per ennevar a Triel era a disposiziun», di Franco Caminada. Empau auter vesa ei ora sisum la Surselva nua che flums ed uals, mo era lags construi sapientivamein per incendis d’uaul porschan aua da stizzar fiug. «Il mender cass e tenor situaziun savein nus era nezegiar aua dils lags da fermada», di Gion Tenner. Controllas specificas il di dalla fiasta naziunala ein buca previdas entras ils pumpiers en Lumnezia e Sursassiala. Il cass ei quei era buca davart la vischnaunca da Lumnezia sco Daniel Solèr di: «Nus sperein sil saun giudezi dalla glieud. Nus havein in scamond absolut da far fiug el liber e quei ei communicau aschia.» Sco Daniel Solèr di, ei insumma nuot che brischa lubiu el liber: «Cun quei manegein nus era ils pli pigns fiugs artificials sco vulcans pigl emprem d’uost.»

Cun helicopter e pumpiers

Silla damonda co il proceder da cumbat d’in incendi d’uaul savessi esser, di Gion Tenner: «El cass d’in eveniment pli grond vegn in helicopter immediat en funcziun. Sper ils puozs e lags avon maun vegnessen puozs movibels installai spels flums. En ins secunda fasa serendessen ils pumpiers lu egl ual, pertgei stizzar il fiug per propi egl uaul ei buca pusseivel cul helicopter. Ei ha num passar meter per meter e schar flessegiar aua egl intern dil terren. Ei sa cuzzar dis ni aunc pli ditg entochen ch’in incendi en in uaul ei stizzaus cumpleinamein.» La homepage dils Pumpiers Sursassiala (pumpiers.ch) dat buns cussegls co prevegnir ad incendis.