Pissiun e regl enina

Per la 62avla ga ha l’Uniun Cristallina Mustér organxisau la fin d’jamna digl 1. e dils 2 d’uost 2026 la buorsa da cristallas e minerals el Center Fontauna a Mustér. 69 cavacrappa ein separticipai a quella pli grond’exposiziun da cristallas e minerals anflai sulettamein ellas Alps. La presidenta dall’uniun e dil comité d’organisaziun dalla buorsa, Vrena Werth, sa trer ina bilanza positiva dalla buorsa da quest onn: «Nus havein nudau rodund 1400 entradas. Quei ei en rama dils davos onns. La buorsa ei stada fetg buna ed ils expositurs ein stai cuntents.»

Aunc cun 90 onns alla buorsa

Strusch in arranschament ella regiun attila glieud da veramein tutta vegliadetgna: Affons pigns, giuvenils entochen seniors – umens e dunnas. La fascinaziun pils scazis anflai ellas Alps ei gronda. El center da quella buorsa stattan ils exponats, mo era las ed ils cavacrappa. Els san raquintar bein enqual historia da lur activitad els cuolms. Aschia era Franz Levy. El ha cumpleniu ils 90 l’entschatta matg. Il cavacrappa passiunau ei carschius si a Cavardiras e habitescha dapi 52 onns a Domat. «Ella Val Cristallina sun jeu vegnius en contact l’emprema ga cul cavarcrappa. Suenter hai jeu buca pli saviu schar star quei», di il bab da duas feglias e treis biadis. Siu zavrin Christian Levy ch’eri ad alp ella Val Cristallina hagi ars il fiug en siu intern per quell’occupaziun. Cun lez, cun Fidel e Norbert Levy, seigi el lu ius bia per crappa, era en Cavrein. In da ses loghens preferi seigien las Ruinas ella cavorgia denter Mustér e Curaglia restaus. Silla damonda, sche quei seigi buc in territori malsegir, di Franz Levy: «Igl ei leu sco dapertut els cuolms. Ins sto esser attents, precauts e surtut prudents.»

El saung dils Levys

«Per mei ei il cavar crappa ina pissiun ed in regl. Sch’jeu anflel nuot in di e sun staunchels la sera, level jeu l’autra damaun cun niev fiug d’ir alla tscherca da cristallas e minerals. Quella pissiun ei el saung dils Levys», di Franz Levy che ha giu empriu oriundamein da serrer da construcziun e ch’ei seperfecziunaus pli tard sco tecnicher da menaschi. La sonda seigi adina stada reservada per quell’activitad e la mesadad dallas vacanzas era. «Tschella mesadad s’udeva alla famiglia», di Franz Levy ch’ei aunc adina bein en gamba malgrad l’aulta vegliadetgna. «Pli baul mavel jeu a cuorer la damaun – magari da Domat entochen Haldenstein ed anavos – ni la sera, per esser fit per la stad ed igl atun els cuolms», raquenta il senior ch’ei maridaus cun Rosa, nata Spescha d’Andiast. Lezza, respectivamein il sir, hagien animau el a sias uras da returnar dalla Svizra Centrala – nua ch’el luvrava – anavos el Grischun. La fin finala eis el staus engaschaus professiunalmein pressapauc 22 onns tier l’Ems Chemie a Domat. Avon eis el staus en survetsch da pliras interpresas e dalla Confederaziun. Ir a cavar crappa seigi adina stau in bien equiliber per el tier la professiun.

A differentas buorsas

Dapi varga 40 onns eis el presents cun ses scazis alla buorsa a Mustér. El expona denton era a Cuera e Landquart, pli baul era quei il cass era a Buchs e S. Gagl. «Ella vendita dallas cristallas ha ei dau biars buns onns. Pli baul era surtut crappa da Cavrein tschercada. Pli biala tocca che ti exponas e meglier che ti vegnevas da vender ella», di Franz Levy che vul returnar quest atun aunc ina ga en in da ses territoris preferi da pli baul, las Ruinas: «Il biadi giuven che ha endisch onns less ch’jeu muossi ad el quei territori e da cavar crappa. El ei fascinaus da quell’activitad, cumpra e hanlegia gia ussa cun cristallas. Jeu crei ch’el cuntinueschi culla pissiun dils Levys.» Igl onn vargau ei Franz Levy aunc ius – nota bene ella vegliadetgna dad 89 onns – alla tscherca da cristallas e minerals. Bein enqual toc anflaus ils davos onns ei vegnius exponius la fin dall’jamna alla buorsa a Mustér. A quella ei Franz Levy vegnius accumpignaus da Demyan Levy, in auter biadi.