«Daventar ina patria digitala»
La Surmirana Elena Luzio surpiglia a partir dal 2027 la bartga, respectivamain il presidi da la SRG.R, ch’è la societad purtadra dad RTR. En quella posiziun è ella l’emprima dunna. «Per las medias na vegni betg exnum pli simpel ils proxims onns», explitgescha ella en l’intervista cun la FMR.
Elena Luzio è a partir dal 2027 la nova presidenta da l’uniun purtadra dad RTR, la SRG.R L’avrigl passà è la Surmirana vegnida elegida unanimamain da las commembras e dals commembers da la SRG.R. Ella vegn suenter radund tschintg onns en suprastanza – tranter auter sco vicepresidenta – a surprender il post dal president partent Vincent Augustin. La FMR è s’inscuntrada cun ella ina saira a Berna.
FMR: Tge emissiuns dad RTR guardais Vus?
Elena Luzio: Jau guard gugent il Telesguard per vesair tge che marscha, ma hai era gugent ils Cuntrasts ed en general las documentaziuns dad RTR. Dasperas hai jau era cumenzà a guardar bler tge che marscha sin il chanal d’Instagram dad RTR. E l’emprima stafla da l’Ultim Rumantsch m’ha plaschì fitg bain, era pervia da las discussiuns cuntraversas pertutgant il diever da la lingua en la seria. Igl è bun, sch’i vegn discutà.
Tge munta quest uffizi sco presidenta da la SRG.R per Vus persunalmain?
En emprima lingia hai jau grond plaschair che jau poss cuntinuar cun mes engaschi en l’uniun. Igl è ina gronda onur, ma jau sun fitg conscienta era da la responsabladad che jau hai ensemen cun mes co-suprastants. Per las medias en general na vegni betg exnum pli simpel ils proxims onns.
La societad purtadra SRG.R ha radund 1000 commembras e commembers. Ma sco che Vincent Augustin aveva gia ditg avant onns, èn ils commembers plitost vegls. Avais Vus in recept cunter la mancanza d’interess per la societad purtadra?
En suprastanza avain nus era gia discurrì da quest problem. Nus vulain exnum era pledentar ils giuvens e las giuvnas. Els han bain interess, ma els han forsa main gust da pajar ina contribuziun per la commembranza e suenter da vegnir ina giada ad onn ad ina radunanza generala. I dovra segir era vias pli digitalas, flexiblas ed auters formats per cuntanscher la giuventetgna. Quai hai jau vesì cun organisar PubQuiz Rumantschs per la diaspora – in project sustegnì da la Pro Svizra Rumantscha e l’Uffizi Federal da Cultura (UFC). Quai è propi stà in success cun in public fitg giuven. A Cuira, Berna ed a Turitg avain nus gì bellas sairas, quai marscha!
Tge è la SRG.R?
La SRG.R è la societad purtadra da l’interpresa Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR). Ensemen cun las societads purtadras da la Svizra tudestga, Svizra taliana e Svizra franzosa furma ella la societad SRG SSR. La SRG.R represchenta la Svizra rumantscha en il sectur radio, televisiun e multimedia e procura cun sia unitad d’interpresa RTR per ils programs rumantschs. Ella ha radund 1000 commembras e commembers. La commembranza è averta a tut las persunas. Ins po era daventar commembra sco uniun, fatschenta u vischnanca. (rtr/fmr)
Co vesa la lavur dad ina presidenta ora concret?
Quai è en emprima lingia lavur da gremis cun las sedutas da las suprastanzas SRG.R e SRG a Cuira e Berna ed ils inscunters cun noss cussegl regiunal ed il cussegl dal public. Alura vali da sa barattar cuntinuadamain cun la direcziun RTR, da far tgira da rait e da sa participar ad occurrenzas sco ambassadura da la SRG.
Apropos direcziun: Tar RTR vegn a partir da l’atun la nova directura Simona Caminada a surprender la bartga. Tge spetgais Vus dad ella? E co vesais Vus la collavuraziun cun ella. Giais Vus a café ensemen?
Simona Caminada n’enconusch jau anc betg uschè bain, jau hai enfin uss emprendì d’enconuscher ella durant il process da recrutaziun. Ella ha ina gronda experientscha publicistica ed enconuscha bain il manaschi da la SRG – quai è essenzial per las sfidas che spetgan nus. Sch’ella ha lura ina giada cumenzà l’atun, vegnin nus a s’entupar per guardar co che nus s’organisain en la collavuraziun.
Sco uniun purtadra da la SRG.R avais Vus tenor statuts ina gronda influenza sin RTR. Vus astgais per exempel proponer las persunas per la direcziun ed avais in pled en chapitel tar la strategia. Vegnis Vus ad esser ina presidenta che fa activamain diever da l’influenza u plitost ina che lascha lavurar?
Per nus sco SRG.R èsi impurtant da guardar che las circumstanzas da lavur èn optimalas, che nossa chasa da medias po realisar ina buna purschida per Rumantschas e Rumantschs. Quai è l’incumbensa principala. Mia opiniun è dentant era: Nus essan in pau in «sparring-partner» per la direcziun. Nus dumandain suenter, faschain il challengen, mussain in spievel, mettain en dumonda decisiuns. Sch’ins è fitg entretschà en il manaschi, ves’ins forsa bain ils detagls, ma betg pli il grond maletg. E nus da la suprastanza essan qua per questa perspectiva d’ordvart. Ma jau lasch lavurar libramain la glieud, els èn gea ils profis da medias.
Actualmain survegn RTR radund 24 milliuns francs ad onn. È quai avunda?
Dapli fiss natiralmain adina meglier. Jau crai che la situaziun finanziala sco ch’ella è, è buna. Cler è: spargnar n’è mai bel. Ma da l’autra vart po quai er esser ina schanza da midar insatge, chattar autras, novas vias. Nus essan pronts da contribuir a las midadas necessarias en il rom dal program Enavant, ma betg senza defender noss interess. Igl è impurtant che nus survegnin era quai che nus duvrain!
Tge posiziun ha la SRG.R entaifer il gremi cumplet da la SRG?
La SRG.R ha ina buna posiziun entaifer tut la SRG. RTR è enconuschent sco chasa da medias innovativa, in zic in pitschen labor per empruvar ora novs formats. En quest senn crai jau era che nus avain da sviluppar nossa visibilitad e posiziun entaifer l’entira SRG, sin champ naziunal.
Tge rolla duai l’intelligenza artifiziala avair? Ston ils schurnalists e las schurnalistas temair per lur lavur?
Pervia da las plazzas da schurnalistas: Na, els na ston betg avair tema. I vegn adina a duvrar il carstgaun che entaupa per exempel ina persuna per far in’intervista, u quel u quella che va ora a rapportar. Mussar la vita da Rumantschas e Rumantschs, quai na sa la IA betg far. Ma ella po esser in potenzial d’esser pli effizient, per exempel per retschertgas, archiv, suttitels.
Nua vesais vus RTR en diesch onns?
Er en diesch onns è il rumantsch ina lingua che viva. E RTR vegn er en diesch onns ad esser là, nua che noss public è. Quai vul dir: sin tut ils chanals relevants. Tge che resta era: L’impurtanza da schurnalissem dad auta qualitad – ed jau crai che RTR resta ina funtauna d’identitad per la Svizra rumantscha e per il Grischun. E sche jau avess in giavisch: Lura sper jau che RTR è en diesch onns ina patria audiovisuala e surtut digitala per la Rumantschia.
Management, tschima da Flix e viandar
Elena Luzio (44), oriunda da Savognin ed ussa sesenta a Turitg ed a Berna. Sur in studi da medias e communicaziuns è ella l’emprim sa tschentada tar la SBB. Ussa lavura ella sco directura da la vendita e dal marketing tar la Scheuchzer SA, in’interpresa che construescha binaris e maschinas. Per la FMR ha ella respundì a quatter dumondas persunalas.
FMR: Sin tge culm giais Vus il pli gugent?
Elena Luzio: Jau viandesch zunt gugent, ensemen cun mes um, sche pussibel mo cun tenda e satgados. La tschima da Flix hai jau gia fatg duas, trais giadas, e quella ma plascha spezialmain bain. E la stad passada hai jau fatg il Piz Platta – quai è stà ina detga aventura per mai, che jau n’emblid mai.
Nua giais Vus en vacanzas questa stad?
Quest onn giain nus en la Germania da l’Ost. Mai interessescha la Germania simplamain fitg, schon mo pervia da l’istorgia. Planisà è dad ir cun velo da Dresden a Warnemünde, quai èn circa 460 kilometers.
Il pli bel lieu en il Grischun?
Savognin natiralmain. Nus giain era gugent cun skis là.
Tge cudesch legiais Vus actualmain?
Actualmain na legel jau betg bler perquai che jau hai strusch peda. Ussa per il viadi che nus faschain hai jau preparà in cudesch dad Ingrid Noll. Quai è in pau in mix da crimi, ma era legher. En las vacanzas less jau leger in pau insatge che fa plaschair e n’è betg memia serius. (fmr/sb)
Gust da leger dapli?