Perscrutar co star pli ditg saun

Tgi che sappia quintar ora la cifra «pi», lez saja in scheni. Gliez aveva Filipe Barata udì en scola secundara a Vella. Il scolar ch’era fitg bun en quint è ì a chasa a Cumbel ed ha entschet a quintar. Mo tut calcular e fadiar n’ha gidà nagut. El n’è betg vegnì da far ora l’engiavinera ed è vegnì a la conclusiun ch’el na saja betg in scheni. Che gnanc ils megliers matematichers na dumognian il quint, n’aveva nagin ditg ad el.

Oz, circa ventg onns pli tard, maina Filipe Barata projects da retschertga che sumeglian in pau quels d’in scheni. En in studi ch’el ha fatg ensemen cun ses doctorands, èsi per exempel sa mussà, che datas digitalas da mo duas emnas bastan per savair predir, quant veglia ch’ina persuna vegn circa. «Quai funcziuna detg bain», di l’inschigner dad electrotecnica ed avertescha il medem mument. «Jau na sun nagin striun, i sa tracta da perscrutaziun ed ins sto admonir ad ina tscherta precauziun.»

Il smartphone ed in’idea

Filipe Barata lavura a l’ETH a Turitg en il center per intervenziuns digitalas per la sanadad. L’idea da quest champ da perscrutaziun: L’onn 2007 è vegnì sin il martgà l’emprim iphone ed entaifer paucs onns ha bunamain mintgin e mintgina en las terras dal vest gì in smartphone. Da l’autra vart èn examinaziuns medicinalas fitg charas. Daco lura betg impunder ils smartphones che prest mintgin posseda per examinaziuns da sanadad? Quai fiss bain pli favuraivel? Ils smartphones èn gea equipads cun sensurs da tuttas arts.

«In dals emprims success en la medischina digitala è stà in’app per uffants cun asma che fa attent cura ch’els han dad inhalar», di Filipe Barata. Era cun sia lavur da doctorat ha el sviluppà in’applicaziun per asmatichers: Il smartphone sin la maisina da notg mesira quantas giadas ch’ina persuna che ha asma tussa durant la notg. Sch’il quantum da tuss surpassa in tschert dumber, avertescha il smartphone la persuna ch’ella stoppia prender medicaments.

Datas da 70 000 persunas

Dapi sia lavur da doctorat han la scienza e la tecnica puspè fatg gronds pass. Per l’ina porscha l’intelligenza artifiziala novas pussaivladads. Per l’autra sa derasan cun tempo rasant era las smartwatches u uras sumegliantas. Cun lezzas pon ins detectar tranter auter il puls da ruaus u la frequenza dal cor.

Ils davos tschintg onns ha Filipe Barata fabritgà si la gruppa da perscrutaziun che sa fatschenta cun «intelligenza artifiziala e bio-markers digitals» a l’ETH. Il studi menziunà l’entschatta ha quella gruppa fatg cun datas da 70 000 persunas che han purtà duas emnas ina smartwatch. Ils sensurs dad acceleraziun han per exempel registrà co che quellas persunas sa muventan.

«Cun talas datas san ins far ina buna prognosa co ch’ina persuna vegn veglia e quant ditg ch’ella viva», di Filipe Barata. Ils resultats sajan cumparegliabels cun las metodas tradiziunalas dad intercurir ils gens u il sang.

La regularitad è il principal

Ma tradeschan datas davart il sa muventar propi tant da la vita? «Da gronds studis cun schumellins san ins ch’ils gens influenzeschan mo per circa 25 % la durada da la vita», di il perscrutader: «La gronda part ha da far cun lifestyle: Co che ti vivas, quant sport che ti fas, quant che ti dormas, quant stress che ti has, tge che ti mangias u per tge partenari ch’ins sa decida.» Gist il partenari haja gea savens ina gronda influenza sin il stil da vita.

Las smartwaches na mesiran sa chapescha betg l’influenza dal partenari. Ma las datas tradeschan quant sport ch’ina persuna fa e quant ch’ella dorma e cunzunt en tge regularitad ch’ella fa quai. E gist gliez saja essenzial, declera Filipe Barata. «Esser activ è bun, ma esser activ ed avair in ferm ritmus regulà è anc meglier» – ed ina buna premissa per vegnir pli vegl. Cun agid da l’intelligenza artifiziala ha la gruppa da Filipe Barata pia evaluà las datas da 70 000 persunas ch’èn vegnidas rimnadas en la Gronda Britannia e l’USA ed ha savì trair conclusiuns puncto durada da la vita. Ils resultats dal studi èn publics.

Era «longevity» en mira

Pazients dal cor u da reumatissem profiteschan oz dad applicaziuns digitalas ch’èn gia vegnidas sviluppadas sin fundament da studis sumegliants. Ma la perscrutaziun n’ha betg mo en mira da gidar malsauns, mabain era «longevity». «Là empruvain nus da perscrutar la prevenziun per ch’ins restia saun uschè ditg sco pussaivel», di Filipe Barata.

Atgnamain vivia la glieud gea oz gia bler pli ditg che avant 100 onns, mo per part pateschia la glieud era pli ditg da malsognas. Perquai na vuless el betg exnum anc prolungar la vita da la glieud. «Sche nus vivain vinavant tuttina ditg sco ussa, fissi bel, sche nus pudessan far quai senza avair malsognas e cun avair in’auta qualitad da viver per che nus sappian far tut quai che nus vulain en la vegliadetgna», di il perscrutader.

Ils daners en la scienza medicinala vegnian dentant impundids per 90 % per perscrutar malsognas. Filipe Barata deplorescha quai. Tenor el fissi pli prudent dad investir dapli daners en la prevenziun per che la glieud na vegnia gnanc malsauna.

Il sentir subjectiv e smartwatch

Filipe Barata porta sa chapescha sez er ina smartwatch ed ha stgaffì in agent dad intelligenza artifiziala che stgargia mintga di sias datas e fa ina resumaziun dal di. Mintga damaun mira el sin sia ura, sch’il paliet mussa ensi u engiu. Tut tenor adattescha el lura ses program da sport e na curra forsa betg gist sin l’Uetliberg u trenescha pli intensiv.

Ma el agiuntescha anc insatge ch’ins na spetgass betg d’ina persuna che sa basa en sia lavur uschè fitg sin cifras e datas: «Magari datti er ina discrepanza tranter quai che jau sent e quai che l’ura mussa. Lura ma driz jau tenor quai che jau sent. Tes crair subjectiv, quai mussa la scienza era, na duessas ti betg snegar.»