Nuot spectacular – mo tonaton da muntada culturala

Avon 22 onns – igl onn 2004 – ei la Fundaziun Cuntrada cultivada Val Medel vegnida fundada. Sia finamira: Promover il manteniment da baghetgs ed edifecis vegls ordeifer la zona da baghegiar. Igl ei stau in project da promoziun lantschaus sin iniziativa dalla regenza grischuna. Igl Uffeci cantunal dils monuments historics era vegnius incaricaus cullas preparativas per quel. La fin finala ha la vischnaunca da Medel fundau la fundaziun. Il scopo principal dad ella ei stau da porscher als indigens e surtut era als hosps da vacanzas ina cuntrada bein tgirada. Leutier s’audan secapescha ils baghetgs spatitschai per l’entira val entuorn sco perdetgas dil temps passau, dalla cultura e la tradiziun. Ferton che la fundaziun ei sefatschentada ils emprems onns d’objects vegls da differenta specia sco per exempel il manteniment da chischners vegls ni lavurs da manteniment vid la punt veglia sur il Rein a Pali, dat ella peisa dapi plirs onns surtut a tetgs e fatschadas cun slondas.

Sustegn finanzial

Tgi che sanescha in baghetg cun tetg ni fatschadas da slondas ordeifer la zona da baghegiar sa spluntar per sustegn finanzial tier la Cuntrada cultivada Val Medel. Lezza lai giudicar il project entras in cussegliader. Sin fundament da siu pareri ed offertas, respectivamein quens finals vegnan las contribuziuns persuenter sbursadas. Ils davos nov onns ein 22 projects vegni susteni sin quella moda. Vid ils cuosts totals da quels da rodund 756 000 francs han las possessuras ed ils possessurs retschiert en tut rodund 70 000 francs dalla Fundaziun Cuntrada cultivada Val Medel, 133 000 francs dil Fond svizzer per la cuntrada e rodund 226 000 francs dalla Tgira da monuments dil Grischun. Sco il president dil cussegl da fundaziun, Rinaldo Giger da Pardé di, derivan ils daners che la Cuntrada cultivada Val Medel metta a disposiziun dalla vischnaunca da Medel: «Mintg’onn survegnin nus 10 000 francs dalla vischnaunca pils projects.»

In object da referenza

Igl atun vargau ha la Cuntrada cultivada Val Medel decidiu sezza da sanar in faner. 270 uras da lavur cumina han las commembras ed ils commembers dalla fundaziun, sco era ulteriuras persunas, impundiu per quei baghetg gest sper la via che meina egl uclaun da Soliva. «Il faner ei en possess da Martin Cavegn da Rueras. El ha giu artau quel da siu tat Leo Pally. Ils davos onns e decennis haveva il faner pitiu empau e per quei motiv havein nus iniziau la sanaziun», di Rinaldo Giger che presidiescha il cussegl da fundaziun dalla Cuntrada cultivada Val Medel dapi tschun onns e che remetta quella funcziun primavera proxima. Cul possessur dil faner ha la fundaziun in contract da 30 onns. «Persunas che fan ina spassegiada viers Soliva san prender investa dil faner, era egl intern. Avon quel ha la vischnaunca plazzau in baun. Il faner sesanfla en in fetg bi liug», di Rinaldo Giger. La part dil faner ch’era aunc en in bien stan ei vegnida alzada naven. Suenter haver fatg ils fundaments ei la part da lenn vegnida plazzada da niev el liug, tratga agrad e cumpletada cun lenna nova nua ch’ei ha fatg da basegns. Encunter munt ei vegniu construiu in mir schetg da sustegn. Faners survevan pli baul per deponer fein. Quel vegneva allura menaus igl unviern cun sliusa ella val.

«Vuliu saver sco igl ei»

Il manteniment da quei faner ei staus in dils motivs da quei engaschament dalla fundaziun. «In auter secund motiv ei la lavur sco tala stada. Nus havein vuliu saver sco igl ei da sanar in faner e da construir sezs in tetg da slondas. Igl ei stau in’interessanta e biala lavur», relata Rinaldo Giger. Igl october 2025 ei vegniu luvrau mintga sonda vid il faner, leutier ein vegnidas biaras autras uras da lavur per preparativas. Las slondas ein vegnidas furnidas da Venanzi Flepp da Curaglia e la lenna nova ch’ei stada necessaria ei vegnida raccoltada dalla fundaziun sezza. La sanaziun dil faner ha custau rodund 8600 francs e persuenter ha la fundaziun retschiert contribuziuns da rodund 6000 francs. Rodund 2600 francs ha ella impundiu sezza pil project. Buca cumpriu els cuosts effectivs ei la lavur gratuita dalla fundaziun e da voluntaris. Cun ina tariffa da 30 francs l’ura muntass quella aunc ina ga rodund 8000 francs.

In artisanadi vegl

Praticamein tut ils tetgs ordeifer il territori habitau en Val Medel vegnevan cuvretgs pli baul cun slondas. Il lenn persuenter era avon maun e tetgs fatgs bein protegevan ils baghetgs sur plirs decennis. Il mument sededicheschan aunc entginas persunas al far slondas ella Val Medel. «Duri Lutz da Pardé fa slondas ed era tetgs cun quellas. Il mument eis el aschidadir il maun dretg dalla fundaziun cu ei setracta da projects», di Rinaldo Giger. Biars onns han era Venanzi Flepp e Gabriel Beeli permiert fatg slondas. En Val Medel vegnan las slondas fatgas ord lenn pégn.