Far dapli per giuvenils e diaspora

In studi da la Scola auta spezialisada dal Grischun FHGR ha intercurì la promoziun da las linguas en il chantun Grischun e vulì savair, sche las purschidas da la Lia Rumantscha (LR) e la Pro Grigioni Italiano (PGI) correspundian als basegns da la populaziun. Il studi è vegnì fatg sin incumbensa da l’Uffizi federal da cultura ed en coordinaziun cun il chantun Grischun. La basa dal studi è ina cumbinaziun da pliras metodas: enquista quantitativa online cun 800 persunas, retschertgas qualitativas (texts libers e commentaris da l’enquista sco er intervistas), autoevaluaziun da las duas organisaziuns, analisa da documents. Il studi attesta bain buna lavur a la Lia Rumantscha en divers champs, ma vesa era potenzial da rinforzar sia visibilitad e sia rolla sco «conscienza rumantscha» ed era da sviluppar vinavant sia promoziun da linguas digitala. Il rapport constatescha plinavant che la Lia Rumantscha haja professiunalisà sia moda da lavurar e sias novas purschidas.

Purschida betg enconuschenta dapertut

L’evaluaziun attesta a la Lia Rumantscha tut en tut in’auta qualitad da las prestaziuns centralas professiunalas ed in niz renconuschì vastamain. Quai valia cunzunt per servetschs sco translaziuns, dicziunaris, cussegliaziun e curs da lingua. A medem temp vegn il studi però er a la conclusiun ch’ina part da la purschida saja enconuschenta be limitadamain al public. Buns effects da promoziun dettia cunzunt en contexts da furmaziun ed instituziuns, pia en il context famigliar, en scolas e tar il maun public. Pli pauc sa mussian effects en il mintgadi, sin uniuns ed en l’economia privata, concluda il team da la FHGR. Plinavant vegn l’effect politic percepì ambivalentamain: D’ina vart saja quel da vesair per gruppas infurmadas, per la generalitad restia quel dentant pauc palpabel.

Recumandaziuns da la gruppa d’experts

Ils experts e las expertas han formulà en tut sis prioritads strategicas per la proxima perioda da promoziun da la Lia Rumantscha: rinforzar sia definiziun da la gruppa en mira e pledentar meglier giuvenils e la diaspora; sviluppar vinavant la promoziun digitala da linguas; rinforzar la rolla da la LR sco «conscienza rumantscha» e sco advocata da la Rumantschia; nizzegiar meglier las raits ed ils partenadis; rinforzar preschientscha en il territori da basa; sa focussar strategicamain pli fitg e priorisar pli consequentamain las purschidas.