Parc Naziunal Svizzer

«Nus varan la frais-chera la plü cuntschainta da tuot il Grischun»

Avant bundant ün on ha l’unica chamonna gestiunada i’l Parc Naziunal Svizzer – la Chamanna Cluozza – guadagnà il premi dal public Prix Montagne. Quai pustüt pervi da sia gestiun ourdvart persistenta e cumplessiva. Sper ils millis e millis da giasts minch’on s’ha eir la FMR missa in viadi illa Chamanna Cluozza e discurrü cul motor da quista gestiun particulara – ils duos guardgiachamonna Nicole ed Artur Naue cun lur figls Til e Leo.

parter

Nicole, Artur, Til e Leo Naue – els sun la famiglia ospitanta chi bivgnainta daspö tschinch ons di per di ils raduond 6000 fin 7000 giasts da la Chamanna Cluozza i’l Parc Naziunal Svizzer (PNS). Quai es l’unica chamonna gestiunada i’ls contuorns dal parc naziunal e chi ha guadagnà l’on passà il premi dal public Prix Montagne. Quai ouravant tuot pervi da seis concept da gestiun perdüraivel e cumplessiv (guarda boxa).

Nicole ed Artur Naue lavuran in tuot fingià daspö dudesch ons sco guardgiachamonna. Tenor els ün dals plü bels mansters chi dà insomma, sainza tegner quint da pacs mumaints main allegraivels. Sco per exaimpel in schner dal 2021. La Chamonna Trift illa Part Sura Bernaisa – là ingio cha’ls Naues sun stats guardgiachamonna dürant set ons – vain desdrütta d’üna lavina e resta serrada pels prossems tschinch ons. A chaschun d’üna visita illa Chamanna Cluozza ha la FMR discurrü culla guardgiachamonna Nicole Naue e vuglü savair tanter oter ingio cha’l cour batta plü ferm, ill’Engiadina Bassa obain illa Part Sura Bernaisa.

FMR: La Chamonna Trift es daspö quista stagiun darcheu averta. Temp dimena pella famiglia Naue da tour danövmaing cumgià da la Chamanna Cluozza?

Nicole Naue: (ria) Eu am la cuntrada alpina enormamaing. La vista davent da la Chamonna Trift es straordinaria. Però la Chamanna Cluozza es intant dvantada nos nouv dachasa. Eir la collavuraziun cul PNS funcziuna ourdvart bain. Nus ans sentin quia ed a Zernez simplamaing bain e da chasa. Ils uffants van quia a scoula e nus eschan eir uschigliö fich intretschats illa vita sociala da cumün. Eir cul rumantsch funcziuna quai adüna plü bain. Discuorrer rumantsch – eir quia in chamonna – es per mai üna chosa chi s’inclegia da sai stess. La carta es per rumantsch, nus bivgnantain noss giasts per rumantsch e nus provain eir da respuonder il telefon per rumantsch.

Però ün zich increschantüm da las muntognas bernaisas vaivat Vus listess?

Schi! Quist on ha la Chamonna Trift darcheu pudü drivir sias portas. Nus eschan fich attachats a quella chamonna ed ans vain perquai decis da surtour la gestiun cun üna part da nossa squadra da tschep. Quistas persunas sun impiegadas quia illa Chamanna Cluozza e lavuran a möd alternant illa Chamonna Trift. Quai suot la direcziun dad ün da noss collavuraturs fidels chi lavura insembel cun nus fingià daspö divers ons. E cunquai cha la Chamonna Trift es eir averta dürant la stagiun d’inviern, pudain nus uschea spordscher plazzas da lavur attractivas dürant tuot l’on.

Discurrin da Vos da chasa principal – la Chamanna Cluozza. Quant cuntaints eschat Vus culla stagiun infin uossa?

L’ora es probabelmaing per tuot ils guardgiachamonna pel mumaint simplamaing fenomenala. Nus vain cumanzà fich bain la stagiun. Che chi’d es però eir da manzunar: Plan planet vegna s-chars cull’aua – sco quai chi’d es il cas eir in oters lös. Aua da baiver vaina pel mumaint amo avuonda, nus dovrain però eir aua per far forz’electrica. Quia es la situaziun ün zich plü critica. Per furtüna prodüain nus eir amo electricità cun panels solars sün tet. Uschea pudaina cumpensar la situaziun ün zich. Scha’l sulai nu splendura però ün di, lura as scua oramai üna jada daplü a man co cul tschütschapuolvra, schi’s vuless avair glüm eir amo la saira.

Uschè cha Vus sperais chi detta ora da plövgia, eir scha quai less dir plü pacs giasts?

La natüra füss dapertuot fich cuntainta da quai. Nus ans allegrain natüralmaing da pudair bivgnantar blers giasts quia pro nus in chamonna, però üna o tschella bella plövgiada tanteraint fess schon fich bain.

Alch chi varà sgüra eir fat fich bain: Il guadogn dal premi l’on passà. Üna conferma per tuot las fadias?

D’avair pudü guadagnar il premi dal public es stat per nus üna gronda conferma. Ouravant tuot perquai cha’l public – e cun quai eir noss giasts – han decis davart il victur o la victura. Il fat cha nossa chamonna, cun ün concept da persistenza cumplessiv e chi funcziuna tras quai ün zich different co otras chamonnas, ha persvas ans renda ourdvart cuntaints. Quai ans animescha eir da cuntinuar e dad optimar nossa gestiun successivamaing. E güsta quista stà vezzain nus plüprobabel tuots quant important chi’d es da tour daplü resguard a nos ambiaint. Viver a möd persistent po esser qualchosa fich satisfacent e quia pro nus nu’s poja be observar co cha quai funcziuna, dimpersè contribuir activmaing svessa alch landervia.

Sco per exaimpel culla frais-chera a l’ur da la senda a Zernez ingio cha üna e minchün po portar mangiativas in chamonna?

Quai es üna sporta fich dumandada. Nus varan la frais-chera la plü cuntschainta da tuot il Grischun (surria). Daspö l’on passà vaina dafatta stuvü installar duos frais-cheras, perquai cha l’interess es uschè grond. Nus vain per exaimpel giasts chi vegnan cun üna buscha aposta plü gronda, uschè chi ha eir lö per daplü mangiativas. Quai ans fa natüralmaing grond plaschair. A nus esa important cha noss giasts hajan il sentimaint da pudair esser part da nos concept da persistenza, sainza tils vulair educar. Sco per exaimpel apunta culla frais-chera. Quella pussibiltescha a nus dal rest tuot ün’otra cuschina, cun bler daplü verdüra indigena e frais-cha.

E che vais Vus fat culs raps cha Vus vais guadagnà?

Nus vain miss ad ir ün fond da persistenza per pudair instradar ulteriurs progets perdüraivels in avegnir. Sco per exaimpel la finanziaziun da la seguonda frais-chera. Implü giain nus in otras chamonnas per dar inavant nos know-how e vain s-chaffi ün post da persistenza ill’associaziun svizra dals guardgiachamonna. E natüralmaing vain nus insembel cun tuot nossa squadra festagià il premi, quai cun prolungar per ün di implü nossa festa annuala dal team cun var 50 persunas.

Daspö il Prix Montagne vais Vus surgni bler’attenziun mediala. Che s’ha müdà concretamaing e co guard’oura l’avegnir?

Nus vain üna jada dal sgüra daplü giasts dal di. Ed eir l’interess per pernottar quia in chamonna es creschü. Pro las pernottaziuns eschan nus però limitats al nomer da lets. E cunquai cha las frequenzas d’eiran eir fingià avant fich allegraivlas, nu pudaina crescher – almain na in quist reguard – a l’infinita. E quai chi reguarda l’avegnir, quia vain nus plüssas ideas, per exaimpel offrir ün’eivna da dürabiltà per famiglias. Quistas ideas nu sun però amo dal tuot madüras. Uossa ans para in prüma lingia üna jada important cha nus rivain da mantgnair quai cha nus vain ragiunt e cha nus possan entusiasmar eir in avegnir ad uschè blers sco pussibel chi vala simplamaing la paina da tgnair chüra a nos ambiaint.

Chamanna Cluozza – persistenta e particulara

Fingià adüna entusiasmats da lavurar in möd ecologic e persistent han Nicole ed Artur Naue insembel cul Parc Naziunal Svizzer realisà dürant ils ultims tschinch ons ün concept perdüraivel e cumplessiv pella Chamanna Cluozza. Ün concept chi ha surgni l’on passà il premi dal public Prix Montagne, dotà cun 20 000 francs.

Uschea nu vegnan servidas per exaimpel ingünas bavrondas dutschas in butiglias da PET, dimpersè aua da funtana cun differents sirups fats svessa, obain in chasa obain our da la regiun. Ed eir la gronda part da las mangiativas e trats sun prodots regiunals. Tuot vain cuschinà frais-ch e riva sül plat tanter oter eir grazcha a l’agüd dals giasts chi visiteschan la chamonna. Quels pon al cumanzamaint da la senda a Zernez implir lur buschas cun mangiativas our d’üna frais-chera e tillas portar in chamonna. Uschea han tschinch tonnas mangiativas chattà la via a pè in chamonna l’on passà ed ils gestiunaris pudü spargnar var set svouls d’elicopter.

La Chamanna Cluozza dà allogi a raduond 60 persunas ed es dal rest tuottafat autarca, quai cun üna sarinera biologica da verms, plantas e bacterias e forza chi vain prodotta cun panels solar sün tet e cun agüd d’üna pitschna ouvra idraulica sper la val. Ed  eir il telefonin as poja chargiar. Na vi da la büschla sco a chasa s’inclegia, dimpersè pedalond vi d’ün velo. (fmr/dm)