Val Müstair

Üna spassegiada lung ils sgrafits

Anna Rodigari da Müstair ha cumpilà per sia lavur da matura ün muossavia da sgrafits in Val Müstair e ha tschüf üna distincziun dal chantun Grischun per sia lavur. Resultada es üna broschüra chi fa üna spassegiada lung 13 sgrafits. Il quadern cumpiglia da mincha cumün almain duos sgrafits. Lapro daja registraziuns audio e traducziuns in tudais-ch ed inglais. Uschè s’adatta il muossavia bain per ün gir tras l’istorgia dals sgrafits.

parter

Dürant spassegiadas in ün cumün in Grischun, impustüt in Engiadina, as chatta minchatant sgrafits cun versins o purtrets. Chi nun es fingià stat davant ün da quels sgrafits e s’ha dumandà co chi saja d’interpretar quel o che cha l’autura o l’autur vulaiva exprimer? In sia lavur da matura ha Anna Rodigari trattà precis quai ed es ida in tschercha da l’istorgia da 13 sgrafits in Val Müstair. Ella ha dat spazi als sgrafits e tils preschantats in ün muossavia in fuorma d’üna broschüra. Implü ha ella agiunt üna ruta sün üna carta interactiva. Eir ha ella tradüt tuot la guida in tudais-ch ed inglais. Per quel muossavia es ella gnüda undrada in gün da quist on dal Post specialisà per la plurilinguità dal Departamaint d’educaziun, cultura e protecziun da l’ambiaint (DECA) cun ün premi per lavurs da matura excepziunalas in connex culla plurilinguità.

Cumanzà haja cul Muglin Aintasom

«Eu laiva muossar ad otra glieud il s-chazi cultural cha nus vain», disch l’absolventa da la Scoula chantunala a Cuoira chi ha 19 ons. Anna Rodigari es creschüda sü cun sia famiglia a Müstair sün üna pauraria chi vaiva plü bod l’adressa «Muglin Aintasom». L’adressa s’ha müdada intant, ma la famiglia ha salvà quella denominaziun fond aint ün sgrafit cul nom vegl sur la sfalizcha da la chartera da la chasa renovada. Quista lavur vi dal sgrafit da l’aigna chasa, insembel cul bap, ha svaglià in Anna Rodigari l’interess per sgrafits. Ella laiva savair co cha quels vegnan creats e co cha quels s’han sviluppats. Adonta cha’ls sgrafits fuorman üna part importanta da la cultura engiadinaisa, «nu dan blers gnanca bada ad els», uschè l’autura dal muossavia. Quai vulaiva ella müdar e dar in man üna guida ed interpretaziun ad ün public plü vast.

La lavur davo il muossavia

«I d’eira üna vaira lavur da crear ün muossavia chi’d es adattà per ün public plü vast», disch ella. Ella ha agiunt registraziuns audio in jauer chi’s po tadlar sur ün code da QR. Las chasas manzunadas sülla ruta ha ella registrà ed enumerà sün üna carta virtuala. Ed eir ün pêr paginas per uffants ha ella creà per cha quels «possan disegnar alch dürant cha’ls creschüts guardan e taidlan». In quellas pon uffants finir p.ex. ün sgrafit cumanzà.

«Tscherts pleds nun existan in inglais, sco p.ex. il bindè d’uonda dubla, il simbol classic per ün sgrafit.» Uschè ch’ella vaiva da chattar vias per render inclegiantaivel. Eir il design da la broschüra ha Anna Rodigari elavurà svessa e tscherchà ün visual – üna sort fil cotschen per la broschüra – chi «exprima simbolicamaing ils sgrafits e chi dà listess in ögl ed es unic». Ma cha l’interpretaziun saja statta la plü gronda sfida per la maturanda.

Ün sgrafit predilet nun ha’la. Ma cha’l plü fascinant sajan quels vegls sco p.ex vi d’üna chasa a Müstair. Il sgrafit inrama quatter vopnas ed es dal 17avel tschientiner. «Quant dürabla cha la tecnica dal sgrafit es, quai am fascinescha. Quel sgrafit es passa 400 ons vegl ed ha fingià vis bler.»

Cura ans poja retrar il muossavia?

Chi chi clappa uossa güsta quaida da far üna spassegiada lung ils 13 sgrafits in Val Müstair: La guida nun es amo publichada. Anna Rodigari es in contact cun differents partenaris pussibels chi pudessan far adöver dal cuntgnü elavurà e chi vessan forsa interess da publichar il muossavia. Tenor Anna Rodigari daja l’interess da metter a disposiziun la guida sco sporta turistica per famiglias. I’s tratta uossa plütost da la dumonda sur che chanals ed in che variaziuns chi’s pudess metter a disposiziun il muossavia.

Pel mumaint güda la figlia da paur a far cun fain. D’utuon cumainza ella a Cuoira la Scoula ota da pedagogia per dvantar magistra.