Quatter taschan – Anna Giacometti sa defenda
Il process Cengalo a Puntraschigna chatta attenziun naziunala. Medias da l’entira Svizra rapportan da las tractativas che han cumenzà il glindesdi. I na va betg mo per la dumonda, sche las tschintg persunas inculpadas vegnan sentenziadas, mabain era per la segirezza sin sendas alpinas e la dumonda: Quant svelt ston las autoritads en l’avegnir serrar sendas?
La renfatscha è dira: Anna Giacometti e quatter ulteriurs inculpads duain esser la culpa che otg viandants èn sa disgraziads avant nov onns sut la bova dal Piz Cengalo. Il glindesdi ha cumenzà il process en il Rondo a Puntraschigna. Igl è in process da muntada naziunala. Per l’ina stat ina cussegliera naziunala davant dretgira. Per l’autra influenzescha il process probabel l’agir tar privels da la natira. Autoritads communalas vegnan a serrar en l’avegnir pli svelt sendas da viandar, sche la Dretgira regiunala Malögia condemnescha las persunas inculpadas. La sentenzia vegn communitgada ils 4 da settember. I vala la presumziun d’innocenza.
Sa regurdar suenter nov onns
Fiss la disgrazia cun ils otg mortoris dals 23 d’avust 2017 stada evitabla? – Quai sto la dretgira sut il timun da Franziska Zehnder Fasciati decider. La derschadra ha tschentà als quatter umens inculpads dumondas sco: È la bova stada previsibla? Fissi stà da serrar las sendas en la Val Bondasca? Pertge n’avais Vus betg recumandà da serrar las sendas?
Tar ils quatter umens sa tracti d’in geolog extern (guarda box), da dus emploiads dal Chantun e da l’incumbensà local da la Bregaglia per privels da la natira. Lur respostas han tunà quest glindesdi in pau sco in «ora pro nobis» en in rusari. «Jau na di nagut», «jau refus da respunder», «tut stat gia en las actas» – questas frasas èn vegnidas repetidas d’in cuntin.
In dals inculpads ha explitgà pertge ch’els sa refereschan sin il dretg da desister da respunder. Suenter la bova dal 2017 hajan el e ses collegas elavurà in rapport detaglià. Là sajan tuttas decisiuns documentadas a moda detagliada. Quest rapport – fatg curt suenter ils schabetgs – valia dapli che sias regurdientschas suenter nov onns.
Nagin n’ha ditg da serrar sendas
Anna Giacometti è vegnida interrogada sco davosa ed è stada pronta da respunder. L’anteriura presidenta communala da la Bregaglia aveva timunà il stab da crisa il 2017 durant ils dis da disgrazia. «Jau na sun mai stada involvida en il giudicament da privels», ha ella sutlingià: «Nus ans essan orientads vi da las recumandaziuns dals experts. I n’è mai vegnì recumandà da serrar sendas da viandar.»
Ella saja sa fidada ch’ils experts orienteschian la vischnanca, sch’il privel creschiss. Gliez na saja mai capità, ha ditg Anna Giacometti: «Jau n’hai betg gì raschuns da dubitar vi da noss experts.» Entaifer la suprastanza n’haja mai insatgi pretendì da serrar las sendas. Tavlas d’avertiment sajan stadas pustadas gia dapi il 2015 en il territori e l’avertiment saja vegnì precisà anc ina giada.
La derschadra ha vulì savair co che l’anteriura presidenta communala haja giuditgà il privel d’ina bova. «Jau na sun betg stada en il cas da giuditgar la situaziun, jau n’hai betg studegià geologia u privels da la natira», ha ditg Anna Giacometti. «Jau sun ma fidada dals experts.»
Avertiment da privel acut
Suenter l’interrogaziun dad Anna Giacometti è il procuratur public vegnì a pled. Ils inculpads e l’inculpada sajan da condemnar ad in chasti pecuniar cundiziunà, pia ad ina uschenumnada «bedingte Geldstrafe», ha ditg Bruno Ulmi Stuppani. In tal chasti bass resplenda la tenuta da la procura publica grischuna che aveva oriundamain vulì desister d’ina accusaziun. Il Tribunal federal ha dentant obligà la procura publica da far in’accusaziun en il cas Cengalo.
Il glindesdi davant dretgira ha il procuratur public recapitulà tge ch’è capità ils dis avant la bova. Il geolog extern haja avertì en in e-mail dals 10 d’avust 2017 l’Uffizi da guaud e da privels da la natira. La situaziun al Piz Cengalo saja daventada pli instabila, i saja da quintar cun ina pli gronda bova che calculà avant, las sendas per ascender a las chamonas en il territori sajan periclitadas acutamain.
Ristg tolerabel
Suenter quest e-mail han decidì ils dus responsabels dal Chantun ed il geolog extern da far ulteriuras mesiraziuns. Dus dis pli tard èn els sgulads en il territori. Quel di èsi stà ruassaivel enturn il Piz Cengalo. Sco descrit en l’act d’accusaziun èn il geolog extern ed ils dus responsabels dal Chantun suenter stads da l’avis ch’ina bova saja pussaivla «en las proximas emnas u ils proxims mais».
Ma en l’e-mail che va a la vischnanca Bregaglia han els lura scrit ch’il privel na saja betg sa midà. Las mesiras gia prendidas il 2015 cun tavlas d’avertiment bastian. «Il ristg restant actual per persunas è tenor noss giudicament per la vischnanca en in rom tolerabel», è stà scrit en l’e-mail a la vischnanca Bregaglia.
Hist e host dad advocats
Ils pledoyers dals advocats han cumenzà il glindesdi suentermezdi e cun lezs ha era cumenzà il hist e host tranter la posiziun dals confamigliars da las unfrendas e quella dals inculpads.
«La bova n’è betg stada evitabla, la mort dals otg alpinists dentant bain», ha ditg l’advocat dals confamigliars. Ins na po betg pir serrar las sendas, sch’ils experts pon dir cun tutta tschertezza ch’i vegn ina bova. I saja dad agir gia avant. Las vias en la Val Bondasca avessan stuì vegnir serradas l’avust 2017.
Il mardi cuntinuescha il process Cengalo en il Rondo a Puntraschigna cun ils pledoyers dals advocats da las persunas inculpadas.
Ina derschadra, blers schurnalists e plitost paucs aspectaturs
Var 80 persunas èn sa radunadas il glindesdi en il Rondo a Puntraschigna. Ils ins èn vegnids per mirveglias, ils auters han gì dad esser preschents per motivs professiunals. Tgi èn ils protagonists e las protagonistas dal process Cengalo?
Franziska Zehnder Fasciati è la derschadra che maina il process. Ella decida ensemen cun Peter Guyan e Reto Roner, sch’ils inculpads survegnan in chasti u betg.
Marco Bundi è actuar da dretgira. El vegn a scriver la sentenzia.
Bruno Ulmi Stuppani è il procuratur public. El pretenda in chasti plitost miaivel per ils inculpads.
Il geolog extern è la figura principala tranter ils inculpads. El aveva survegnì il 2016 l’incumbensa dal Chantun dad observar ils moviments al Piz Cengalo.
In geolog ed in inschigner forestal dal Chantun han medemamain giugà ina rolla impurtanta cun giuditgar il privel d’ina bova pussaivla. Omadus lavuran anc adina en l’Uffizi da guaud e da privels da la natira.
Anna Giacometti è la suletta dals inculpads che vegn adina numnada cun num. La raschun: Ella è cussegliera naziunala. Entras la bova che ha periclità era Bondo è l’anteriura presidenta communala da la Bregaglia daventada enconuschenta – e vegnida elegida en il parlament naziunal. En pli è inculpà il selvicultur ch’è stà en la Bregaglia il cussegliader local per privels da la natira.
Sis advocats defendan ils inculpads u ils interess dals confamigliars da las unfrendas.
Circa 20 schurnalists e schurnalistas rapportan dal process.
Circa 40 aspectaturs ed aspectaturas èn vegnids ad observar il process. Il process è public. En il Rondo a Puntraschigna avessi gì plazza per dapli glieud.
La disgrazia cun otg morts
La chamona Sciora sa chatta sin passa 2000 meters sur mar en il territori dal Piz Cengalo. Otg viandants e viandantas bandunan ils 23 d’avust 2017 la chamona. I sa tracta dad in pèrin dal chantun Soloturn, dad in pèrin austriac e da quatter persunas da la Germania. Tranter las 07.30 e las 08.15 sa mettan els sin via.
Enturn las 09.30 crodan var 3 milliuns meters cubics grip aval e stgarpan era parts dal Vadret dal Cengalo Ost en la profunditad. La senda, sin la quala ils viandants e las viandantas sa chattan da quellas uras, vegn sepulida sut glera e crappuns – material d’ina autezza da 15 fin 20 meters. Ils viandants moran sut la bova.
In guid da muntogna cun ses clients ed ina dunna indigena vesan ils otg viandants curt avant la disgrazia. Entras questas perditgas èsi stà pussaivel da dir nua ch’ils viandants sa chattavan il mument che la bova è vegnida.
Gust da leger dapli?