Daspö 25 ons cul bike intuorn il parc

Quista sonda a bunura esa darcheu uschè inavant – il cuolp da partenza per il Bike-Maraton dal Parc Naziunal. Id es la plü gronda cuorsa populara da mountainbike i’l chantun Grischun, cun passa 1600 curriduras e curridurs.

Daspö l’on 2002 ed adüna vers la fin d’avuost maina quist Bike-Maraton intuorn il Parc Naziunal Svizzer (PNS) – ün termin fix aint il chalender da bikers da tuot il muond ed impustüt «fich bain cuntschaint illa la scena da bikers svizra», sco cha la presidenta dal comitè d’organisaziun, Chantal Mayor, constatescha. Cun tschinch lös da partenza spordscha la cuorsa divers tragets per giuven e vegl (guarda boxa) – premiss cha l’ora nu fetscha faira sco da l’on 2011. Il gir passa tras üna da las plü bellas cuntradas dal Grischun. Be fingià ils purtrets da l’evenimaint sportiv sun reclama per la regiun.

La sbrinzla iniziala

Martina Hänzi es statta da la partida da prüm davent. «I daiva dafatta ün proget d’ün maraton chi füss i sur cunfin talian ed austriac e vess gnü il nom Dreiländer-Marathon.» Ma cha’l prüm cuolp da partenza saja lura gnü trat pür da l’on 2002 e quai per cumanzar cun trais lös da partenza dadaint il cunfin svizzer. Martina Hänzi es statta dürant passa 18 ons la secretaria generala dal maraton. Rivada pro quista funcziun es ella, perche ch’ella lavuraiva per las Pendicularas a Scuol. L’idea oriunda vaiva gnü tanter oter il directur da las pendicularas da quel temp, Christen Baumann, chi’d es eir stat il prüm president dal comitè d’organisaziun, e Martin Nydegger, intant il manader da Svizra Turissem. Lur intenziun d’eira da «spordscher alch pella tematica da bike chi gniva güsta ferm in moda», uschè l’oriunda managera dad events.

Cuolp da partenza cun grond success

Cha la sporta haja gnü success da prüma davent, manaja Martina Hänzi: «Eu m’algord bain, cha nus vain parti sü in trais il post da dar oura nomers, e no spettaivan da dar oura var 200 nomers per ün.» Ma cha a la fin d’eiran quai 900 partecipants e partecipantas. «Da quai d’eirna propcha surprais», disch Martina Hänzi. Il success es lura creschü amo. Fin l’on 2017 sun gnüts adüna daplüs, «quel on vaina gnü ün record da passa 2200 annunzchas». Dürant la pandemia da Corona sun ils nomers da partenza restats limitats sün 1500. Però Chantal Mayor po constatar ch’ella haja uossa – tschinch dis avant la cuorsa – passa 1550 annunzchas e cha pels ultims dis ed our d’experienza fetscha ella schon amo quint cun amo üna jada var 100 annunzchas.

Da prüma davent d’eira tenor Martina Hänzi eir l’idea da nu be far üna cuorsa, dimpersè dad attrar ils bikers e lur famiglias da gnir eir plü lönch illa regiun co be al di da cuorsa. Cul maraton da bike «laivna prolungar la stagiun», uschè Martina Hänzi.

Ter bod davo il prüm maraton sun eir gnüdas sportas turas «plü paschaivlas» da plüs dis süllas rutas intuorn il PNS. E quai douvra ün servezzan da transport da bagagl accumpagnant süllas etappas. Quist servezzan e tuot l’infrastructura lapro sun insomma lura stats decisivs per la deschavla ediziun da l’evenimaint. Quel on, dal 2011, es nempe gnüda annullada la cuorsa immez aint ed ils bikers e lur bikes sun stats bloccats sün l’inter traget. «Per furtüna vaivan nus ils camiuns per ramassar tuot la glieud e tuot ils bikes», s’algorda ella.

La naiv inaspettada da l’ultim anniversari

La bunura da la cuorsa da l’on 2011 «eschna partits cun bell’ora e sulai pro tuot las etappas», disch Chantal Mayor. Ella es svessa quasi creschüda sü cul bike-maraton. Fingià sco matta da ses ans ha’la güdà a seis bap ed a seis bazegner culla restauraziun sül traget, ed ha uossa surtut il timun. La giuvna da 32 ans maina uossa var 500 voluntaris e voluntarias ed ün team organisatoric da var 20 persunas. Ella s’algorda cha l’ora quella bunura dal 2011 «s’ha müdada inaspettadamaing – e dandettamaing esa gnü plü fraid». Ils bikers sun rivats aint illa naiv, impustüt süll’Alp Chaschauna.

Martina Hänzi spettaiva quel di i’l böt e disch chi d’eiran «scenas sco ch’eu am met avant in guerra. Glieud cun cuvertas per terra dapertuot. Nus vaivan da güdar scu fliunzas a la glieud e per part dafatta cun as trar aint, mangiar ed ir a far la duscha. Üna persuna vaiva ruot la chomma be cun gnir our dals clicks dals pedals. Oters sun gnüts mez dschets, cun 35 grads, in l’ospidal.» Ella ha gnü da’s remetter amo ün pêr eivnas davo da quists purtrets e disch hoz: «Quai am sgrischa amo hoz, sch’eu pens vi da quellas scenas.»

Chantal Mayor s’algorda: «Il sustegn dals indigens e giasts da la val es stat grondius: chamonnas e chasas han drivi lur portas per ciclists bloccats.» Cha sper l’ospidal in modus d’emergenza haja eir il Bogn Engiadina Scuol drivi las portas per cha ciclists e ciclistas as possan s-chodar. Cun tè, buglion e cuvertas – tuots han güdà. Tenor Chantal Mayor es quai stat il motiv «cha nus eschan dvantats üna cumünanza chi as sustegna vicendaivelmaing», pervi da l’experienza cumünaivla da l’on 2011.

Annunzchas stabilas e sporta cuntschainta

Vi da che as masüra però il success dad uschè ün evenimaint? – «La regiun profita, cun quai cha’ls ciclists e las ciclistas rivan per part almain ün’eivna avant per trenar o sondar ils tragets», respuonda Chantal Mayor. E Martina Hänzi agiundscha cha daspö il cumanzamaint hajan els masürà che chi funcziuna bain e che na. Cun retscherchas pro partecipantas e partecipants sco eir dals partenaris – hotels, restorants o butias. L’effet positiv as poja masürar vi da pernottaziuns, augmaint da consümaziuns o cha giasts vegnan eir illa stagiun bassa.

Tuottas duos sun da l’avis – independentamaing üna da l’otra – cha’l plü bel mumaint saja quel «cur chi’s vezza l’eivna avant vieplü stizis da bikes, bikers e lur famiglias». Davant hotels, sün via aint ils cumüns als tschinch lös da partenza, in tuot l’Engiadina as fuorma tenor ellas quista cumünanza da bikers.

Ils prossems 25 ons dal Bike-Maraton?

L’idea da spordscher ün di eir üna cuorsa p.ex. per e-bikes, qua sto la presidenta be rier e disch: «Lura nu vessna plü voluntaris! Quels gessan tuots a far la cuorsa.» Chi saja insomma adüna darcheu la dumonda dad offrir rutas per otras sorts da bikes. Però cha per motivs da plazza e sgürezza nu saja quai interessant. Insomma füssa greiv da chattar ün’aigna categoria per e-bikes – quels han tuots fich differentas capacitats da motor – uschè chi füss greiv da tils congualar in cuorsa. Martina Hänzi conferma quai e disch ch’ün on saja gnü tut oura ün biker chi vulaiva partir cun ün «gravelbike», ün velo tanter mountainbike e velo da cuorsa. Il Bike-Maraton dal Parc Naziunal dess dimena restar fidel al veicul dal cumanzamaint, al mountainbike.

Las differentas etappas

Il Bike-Maraton dal Parc Naziunal s’ha etabli scu plü grond evenimaint da bike i’l chantun Grischun daspö la prüm’ediziun da l’on 2002. Il traget cul nom «Vallader» – cun üna lunghezza da 141 km cun partenza e böt a Scuol – circundescha il Parc Naziunal Svizzer sün vias da velo, sendas e «trails» ils 29 avuost 2026. Per quels chi vulessan tour plü pachific, vegnan sports quel di da la cuorsa ils lös da partenza «Jauer» a Fuldera in Val Müstair (107 km), «Livignasco» a Livigno (70 km), «Puter» S-chanf (47 km) e davent da Zernez parta daspö il 20avel anniversari dal l’on 2021 la categoria «Gronds e Pitschens» chi s’adatta specialmaing per famiglias cun 33 km fin aint il böt. Pel giubileum da 25 ons quist an daja üna festa cun ün concert da la «Stubete Gäng». (fmr/ab)