Mustér

Fulin, maulta melna e grischa

L’emprema mesadad dalla pli veglia casa da habitar el vitg a Mustér ei intercuretga. Il Survetsch archeologic dil Grischun ha fatg empremas scopertas. Ils mirs el sutterran ein fetg vegls, auters ein vegni construi pli tard. Medemamein san ins che la casa ei stada pertuccada zacu d’in incendi. Il gliendisdis suentermiezdi ha la populaziun giu la caschun da dar in’egliada el baghetg.

parter

Il baghetg dalla Paternaria Goldmann culla casa colligiada cun quel duei vegnir spazzaus. Leu, el center dil vitg da Mustér, ei previda ina surbaghegiada cun habitaziuns. Avon che las lavurs da spazzar succedan, ha il Survetsch archeologic dil Grischun vuliu saver dapli d’ina part da quei cumplex. La casa encunter damaun savess numnadamein esser fetg veglia.

Pli che 800 onns veglia?

«Tenor il historicher Erwin Pöschel setracta ei tier quei baghetg dalla pli veglia casa profana senza la pusseivladad da defensiun el cantun Grischun», di Christoph Baur ch’ei responsabels per las excavaziuns tiel Survetsch archeologic dil Grischun. Cun auters plaids: Tenor Erwin Pöschel ei quei il pli vegl baghetg da habitar dil Grischun cun excepziun da castials ni tuors. Quels eran concepi aschia ch’els savevan cumbatter eventuals inimitgs ni ch’els eran mo grevamein contonschibels. «Sche quei ei veramein aschia, vegnan nossas examinaziuns aunc a mussar», declara Christop Baur. Il gliendisdis suentermiezdi ha el purschiu alla publicitad la pusseivladad da dar in sguard ellas localitads dalla casa. Rodund 60 persunas han nezegiau quell’unica caschun.

Examinaziuns cuntinueschan

Il baghetg alla Via Cavardiras ei ina casa dubla. La part da quella ch’ei vita dapi la mort da siu possessur Ugo Deflorin ei vegnida examinada dil Survetsch archeologic dil Grischun. L’autra mesadad vegn intercuretga cura che la Pasternaria Goldmann ha serrau definitivamein si’escha quest atun. Da lezza part spetga Christoph Baur ulteriuras indicaziuns davart la vegliadetgna dil baghetg. «Ils proxims dis vegn la lenna intercuretga, vul dir la lenna ch’ei ella mesadad dalla casa che nus havein gia examinau. Quei succeda cun in’analisa dendrocronologica. Sin fundament dils rins annuals da carschament dil lenn sa vegnir eruiu cura che la lenna ei vegnida pinada», declara Chrstioph Baur. Quels resultats savessen lu esser decisivs per eruir la vegliadetgna ualti exacta dil baghetg.

Dil temps medieval

La casa amiez il vitg da Mustér ei – sco ella sepresenta oz – vegnida construida en pliras fasas. Tenor Christoph Baur ein schizun otg etappas probablas. Ils mirs cun crappa naturala el sutterran ein fetg vegls, mo ein semanteni bein. «Ins vesa nua che quels ein construi cun maulta veglia ch’ei melna. La maulta grischa datescha da pli tard», di Christoph Baur. Probabel eran il plaunterren e l’emprema alzada pli baul ord lenn. Pli tard ei quella part vegnida remplazzada da crap. Ils mirs dil sutterran dateschan cun gronda probabilitad dil temps medieval, vul dir digl 11avel entochen il 15avel tschentaner. La pretensiun dil historicher Erwin Pöschel ch’il baghetg dateschi dil 12avel tschentaner savess pia esser correcta. Parts da lenn cun fulin ni ch’ein stadas exponidas ad in incendi ein da veser bein. Schebein ei setracta en quei connex dil barschament dil vitg ils 13 da december 1576 ni lu pli tard dil barschament caschunaus dils Franzos ils 6 da matg 1799, sa Christoph Baur buca dir.

Biaras midadas

Escha e finiastras ein vegnidas midadas pliras ga en connex cun engrondaziuns ni midadas da preits. Medemamein sesanfla l’entrada oz en in auter liug. Quei san ins constatar egl intern sin fundament d’in arviul. Il maletg da 1881 muossa quella casa, lu denton cun entrada e finiastras en auters loghens. Las finiastras eran lu era pli pintgas. Leu nua ch’il baghetg dalla Pasternaria Goldmann cunfinescha oz cun quella casa, era pli baul ina gassa. «Jeu manegel che l’examinaziun dalla secunda mesadad dalla casa quest atun savess porscher a nus ulteriurs interessants indezis dalla historia dalla casa», relata Christoph Baur. Leu nua che la Via Cavardiras ei oz – pia la via che meina sper la casa ora – era pli baul la via principala atras il vitg.

Casa vegn spazzada

Suenter la lavur dil Survetsch archeologic dil Grischun vegn la casa spazzada. La damonda da baghegiar pliras habitaziuns sin quei areal ei vegnida inoltrada alla vischnaunca avon in temps. Silla damonda, schebein il baghetg seigi digns da vegnir mantenius di Christoph Baur: «Nus fagein nossa lavur e constatein da tgei temps ch’il baghetg ei. Tut igl auter ei buca nossa caussa.»