Fer quints per la scoula

Romeo Cusini: La spüerta da l’educaziun a Zuoz dess rester sül nivel da qualited ota e dess gnir rinfurzeda eir in l’avegnir, p.ex. sül champ da la lavur sociela. Sün basa dal model dal s-chelin ot da La Plaiv es eir planiso per la scoula primara Zuoz/Madulain dad introdür üna structura da consorzi. Quella structura funcziuna bain daspö l’introducziun da l’an 2017 sül s-chelin ot e dess eir simplificher la collavuraziun sül s-chelin bass. Üna tela structura s’adatta fich bain per collavurer traunter scoulas da differentas vschinaunchas – a cas cha’s vessan da müder inavaunt las cifras da scolaras e scolars.

Al mumaint nun es previs ün nouv program d’acziun, fin cha las lezchas definidas i’l ultim program nu sun auncha gnidas fattas. Nus vains prolungio quel program – eir pervi da l’interrupziun da la pandemia – e lavurains inavaunt vi dals böts definieus. Già ragiunt vains cha la collavuraziun cun las instituziuns preschaintas a Zuoz es gnida rinfurzeda. P.ex. vains üna spüerta da teater per scolaras e scolars dal s-chelin ot chi vain organiseda in collavuraziun cul Lyceum Alpinum Zuoz. U eir cha’l gimnasi piglia a fit localiteds da la scoula cumünela per tschertas da lur spüertas. Oters puncts dal program d’acziun nun haun fat grands pass, scu p.ex. la tematica linguistica chi’d es gnida definida.

Già avaunt ün pêr ans sun gnidas fattas sanaziuns vi dal tet pervi cha ova culaiva aint. L’an passo es gnida fatta üna seguonda valütaziun perche cha l’isolaziun es memma veglia e fragila per ulteriuras sanaziuns. Uossa essans rivos tar la dumanda da saner darcho u – scha vains inamöd da refer il tet – scha nu füss eir güsta pussibel da fer sanaziuns energeticas u dafatta eir da fabricher sur la sela da gimnastica ün plaun impü. Che cha vains già examino e sclarieu es: A füss realisabel e pussibel dad uzer il tet, ma be in ün tschert ram. Nempe cha’l tet nu po esser pü ot cu la chesa da scoula e cha la chüra da monumaints stu esser perincletta. Culla nouva squedra dal cussagl cumünel eletta pels 1. lügl da quist an vains uossa furmo üna gruppa da lavur. Quella ho clappo l’incumbenza da ramasser ils bsögns da la scoula e da la vschinauncha chi sun avaunt maun per valüter in che direcziun cha’s voul ir culs edifizis da scoula.

Aunz cu scriver oura il proget «Plagnoula» es gnieu fat ün stüdi da potenziel ed a sun eir gnieu valütos ils differents stabels e lös cha vains a disposiziun a Zuoz per las spüertas da scoula sün tuot ils s-chelins (guarda box). La conclusiun da quel stüdi da potenziel es steda üna soluziun cun ün fabricat da rimplazzamaint per la scoula, e cha quel pudess la vschinauncha fabricher sün l’areal «Plagnoula». Uschè as pudess centraliser ils s-chelins da la scoulina fin tar la scoula primara aint il minz da vschinauncha e der liber la Chesa dals Pesters (inua cha la scoulina as rechatta pel mumaint) per adöver nouv, scu p.ex. per spazi d’abiter per indigens.

La gruppa da lavur chi s’occupa dal tet da la sela da gimnastica es eir respunsabla pels oters edifizis da scoula, scu p.ex. il proget manzuno aunz sün l’areal da «Plagnoula» u dal svilup da la Chesa dals Pesters e la zona cunfinanta «Purtum» cun infrastructura da sport. La gruppa da lavur ho uossa da ramasser tuot la documainta e fer üna survista da tuot ils progets e bsögns, da stüdger e da valüter in che direcziun cha’s voul ir. Ed eir da fer propostas per l’avegnir dals edifizis per l’adöver scolastic a Zuoz. Ad üna prosma radunanza cumünela vess la gruppa da lavur da pudair dir dapü in chosa.

Nus vzains cha las cifras d’entredas i’l sistem da scoula vaun tendenzielmaing inavous. Las cifras demuossan cha üna classa dad hoz ho in conguel cun üna avaunt och ans in media var 8 fin 10 invers 10 fin 12 scolaras e scolars. Ed al listess mumaint spordschains a Zuoz tuot ils s-chelins. Uossa vains da metter in relaziun quist svilup cullas finanzas da la vschinauncha. P.ex. che fer cul stabel da la Chesa dals Pesters, scha vain fabricho üna nouva chesa da scoula sün l’areal «Plagnoula»? Quel stabilimaint es in ün stedi chi drouva in mincha cas bainbod üna renovaziun, perche ch’ella es da structura fich veglia. Que voul dir cha las investiziuns füssan grandas – eir lo.

Ed uossa vain la dumanda cardinela: Che ans savains praster a Zuoz? Il proget «Plagnoula» es miss sün glatsch pel mumaint (quel vess custieu var 9 milliuns). Eir oters progets nu figüreschan pü aint ils plans dad investiziuns. Nus ans stuvains uossa dumander che chi ho priorited. E cumader ün tet dad üna sela da gimnastica, chi nu vain ütiliseda da las scolaras e scolars be per sport, dimpersè eir per evenimaints culturels u turistics, que ho sgüra üna granda priorited per üna vschinauncha.

Ils prossems guots prevez eau per la prümavaira da l’an chi vain – cur cha la naiv algua darcho da prümavaira. Nus nu varons üna soluziun fin il prossem Chalandamarz, già be pel simpel scopo cha misterauns nu stessan niauncha a disposiziun aunz per cumader il tet. Però il preventiv per l’an 2027 ed uscheja eir che investiziuns cha Zuoz as so praster vains dad elavurer fin la fin da quist an. Que voul dir ch’eir la gruppa da lavur in connex culs edifizis da scoula a Zuoz varo da fer lur lezchas fin tar la prosma radunanza cumünela.