«Igl è ina dumonda dal respect»
Ella exista pir dapi l’entschatta 2025 – questa plazza per coordinar las lavurs a las dretgiras regiunalas dal Grischun. Il giurist Jim Rogantini ha surpiglià l’incumbensa. Per cletg ha el bunas enconuschientschas da l’informatica e sa tuttas trais linguas chantunalas.
Igl è ina dumonda dal respect da pledentar la glieud en l’atgna lingua», di Jim Rogantini. «Cler, che blers Rumantschs e Talians san tudestg. Ma i n’è betg endretg, sch’els ston metter d’ina vart lur linguatg – ina lingua chantunala – e survegnan ils documents be per tudestg. Quai n’è betg fair.»
Il giurist è creschì si en l’Engiadina (guarda box) ed occupescha dapi l’onn passà in nov post en la giustizia grischuna. El coordinescha las dretgiras regiunalas en dumondas administrativas e da l’informatica. Ses job sa numna: manader dal post da stab da las dretgiras regiunalas. Entras sia lavur scrivan las dretgiras forsa in di dapli sentenzias per rumantsch che fin uss.
6000 musters
Da preschent fa Jim Rogantini urden en la «Tribuna» – quai sin incumbensa da la Dretgira superiura. La «Tribuna» è il program dad IT da las dretgiras grischunas. Igl è ina lavur bunamain monumentala. Per la chapir ston ins savair: Fin uss han las indesch dretgiras regiunalas lavurà prest sco inslas autonomas. «I na deva naginas prescripziuns», di il manader da stab. En la «Tribuna» han las dretgiras arcunà lur musters per sentenzias, per disposiziuns u decrets – en tut enturn 5500 musters, da mintga dretgira en media 500. Empè che las dretgiras duvrassan tuttas il medem muster, per exempel per ina sentenzias davart in automobilist che va bler memia spert cun auto, ha mintga dretgira ses agen muster.
«Igl è impussibel dad administrar tants musters», explitgescha Jim Rogantini. Sch’ina lescha sa mida, e gliez capita savens, ston tschients da musters puspè vegnir actualisads.
Creschì si a Zuoz e San Murezzan
La finamira è che tuttas dretgiras impundan en l’avegnir ils medems musters. «La basa sto esser la medema», di il giurist. En pli duai quai dar sper il tudestg era buns musters rumantschs e talians per ils pli impurtants champs.
Questa trilinguitad saja impurtanta. Uschiglio sa dumondian las dretgiras, sch’ellas duain insumma scriver ina sentenzia rumantscha u taliana, sch’ils exempels na sajan betg avant maun. «Quest patratg na dastga gnanc vegnir si», sutlingescha il manader da stab.
Igl è ina vaira fortuna che Jim Rogantini chapescha bler dad IT e discurra tuttas lingias naziunalas. La scolina ha el frequentà a Zuoz. Dus onns han bastà per anc oz savair bain puter. En famiglia ha el discurrì talian, la mamma deriva da Bondo en Bregaglia ed il bab da Borgonuovo, intgins kilometers sur il cunfin en l’Italia.
Crims fascineschan il student
La scola primara ha el fatg a San Murezzan per tudestg. E durant il studi a Friburg ha el emprendì franzos ch’è necessari per savair leger impurtantas decisiuns dal Tribunal federal.
Atgnamain han crims fascinà el durant ses temp da student, pia il dretg penal. Igl è il rom da procuraturs publics u da defensurs da delinquents. Ma suenter il studi n’ha Jim Rogantini betg vulì sa spezialisar en questa direcziun: «Jau na fiss betg stà bun da defender mintgin. Jau hai difficultads da defender be per ina partida. I dat en mintga situaziun duas varts. E da m’engaschar da l’inizi davent be per ina vart, n’è betg mes talent.»
Suenter la patenta d’advocat avess el pudì cumenzar en ina advocatura en l‘Engiadina. Ma el è daventà actuar a la Dretgira chantunala. Là è el gist vegnì bittà en l’aua fraida. L’actuar che aveva decennis a la lunga scrit las sentenzias talianas è ì en pensiun. Al giuven giurist èsi immediat vegnì adossà ils cas dal Puschlav, da la Bregaglia e da la Moesa – cas da tuttas domenas giuridicas.
Sblundregià conto – il pli interessant cas
«Per cletg n’hai jau betg gì tants divorzis, lezs n’hai jau betg gugent«, manegia Jim Rogantini guardond enavos sin ils 14 onns a la Dretgira chantunala e lura er a la Dretgira administrativa. In da ses pli interessants cas saja stà quel d’in planschider da l’Italia. Lez aveva avert in conto da banca a Poschiavo. In um cun ina plenipotenza aveva sblundregià quest conto. Il proprietari che ha purtà plant ha ditg davant dretgira ch’el na sappia nagut d’ina plenipotenza.
La banca ha il davos stuì pajar enavos ils daners al proprietari dal conto. La sentenzia dal 2017 dumbra 47 paginas ed è publitgada sin la plattafurma chantunala www.entscheidsuche.gr.ch. Là sa chattan tuttas decisiuns da las autas instanzas giudizialas dal Grischun.
Betg vulì entrar en ina partida politica
La plattafurma ha dal reminent gist era Jim Rogantini endrizzà. In mais suenter ch’el aveva cumenzà il 2010 tar la Dretgira chantunala, ha l’actuar responsabel per IT visà la plazza. Damai ch’ins saveva ch’il giuven actuar aveva bunas enconuschientschas da l’informatica, han ins gist anc adossà questa incumbensa ad el.
«I n’è betg stà ideal», di Jim Rogantini. «Jau era l’unic actuar che saveva scriver talian ed hai anc stuì m’occupar la mesadad dal temp da l’informatica.» Ma l’informatica al interessescha. Ella saja logica – sco la giurisprudenza. En omadus champs sajan las reglas per vegnir a soluziuns definidas a moda clera.
Apropos logica: Suenter plirs onns sco actuar fiss il pass da carriera logic stà da daventar derschader. Avant trais onns ha el candidà per in post, ma il Cussegl grond na l’ha betg elegì. «Senza partida politica n’han ins strusch schanza», manegia Jim Rogantini che n’è betg stà pront dad entrar aposta en ina partida, be per pudair daventar derschader.
Influenzar il profil da l’atgna plazza
Forsa èsi era in pau cletg ch’il Cussegl grond na l’ha betg tschernì. Uschiglio n’avess el betg pudì surpigliar il stab da las dretgiras regiunalas. «La lavur ma plascha enorm, cunzunt la cumbinaziun da la giurisprudenza e l’informatica», di Jim Rogantini. Gliez saja captivant e variant. E damai che la plazza exista pir dapi il 2025, possia el in tschert tant gist sez anc influenzar il profil dal post da stab.
Parasgular ed ir cun skis da telemark
Jim Rogantini (42) è maridà, bab da dus uffants e viva cun sia famiglia a Cuira. En ses temp liber va el gugent a parasgular e cun skis da telemark.
Ils emprims onns da sia uffanza è el creschì si a Zuoz, suenter a San Murezzan. El ha studegià giurisprudenza a Friburg. Durant las vacanzas da semester ha el dà scola da skis, lavurà sco camarier ed en cuschinas. In onn ha el studegià en ils Stadis Unids.
Dal 2010 fin il 2024 è el stà actuar e responsabel per informatica a la Dretgira chantunala ed a la Dretgira administrativa. En la giustia militara ha el fatg carriera sco inquisitur fin al grad da maior. El discurra currentamain las quatter linguas naziunalas ed englais. Sper esser burgais da la Bregaglia ha Jim Rogantini era in passaport talian. (fmr/vi)
Gust da leger dapli?