Tschintg giadas nunculpant
La Dretgira regiunala Malögia ha declerà venderdi passà per nunculpantas tut las tschintg persunas accusadas en il process da Bondo. Entant che l’acquittament en il cas da la cussegliera naziunala Anna Giacometti è stà «cler», ha la dretgira percunter fatg valair era critica envers la rolla dal Chantun.
Avessan ins pudì prevesair la bova al Piz Cengalo dals 23 d’avust 2017, en la quala èn mortas otg persunas? Da questa dumonda ha stuì s’occupar la sentenzia da la Dretgira regiunala Malögia. Venderdi passà ha ella pronunzià quella – il process era vegnì tractà avant duas emnas en il Rondo a Puntraschigna. E la dretgira regiunala è vegnida a la conclusiun en sia sentenzia che las tschintg persunas inculpadas na sajan betg culpantas per mazzament per negligientscha da pliras unfrendas.
Cler è tenor la dretgira stà l’acquittament per la cussegliera naziunala da la PLD Anna Giacometti ch’era al mument da la bova presidenta communala da la vischnanca Bregaglia. Er in cler acquittament hai dà per il collavuratur communal ch’era la persuna da contact tranter ils experts e la vischnanca.
«Anna Giacometti n’aveva betg la savida professiunala correspundenta per pudair valitar la situaziun da privel», ha ditg la derschadra venderdi passà a Puntraschigna. Plinavant na saja gnanc segir, sche l’acta d’accusaziun avess insumma tanschì. Ad Anna Giacometti saja vegnì renfatschà pauschalmain d’avair violà ses duairs, senza che quella negligientscha fiss vegnida concretisada. Il medem vala per il collavuratur communal da la vischnanca da Bregaglia.
«Jau hai agì correctamain»
Anna Giacometti è stada levgiada venderdi passà da la sentenzia: «Jau hai agì correctamain quella giada.» Quai saja uss er vegnì confermà da la dretgira. La procedura ch’ha cuzzà nov onns ha ella descrit sco «fitg engrevgianta durant intgins temps.» Ella saja perquai cuntenta che quest chapitel saja terminà: «Jau na vegn dentant mai ad emblidar che otg persunas èn mortas en la bova.»
La procedura haja dentant era mussà ch’i vegnia dispità davart las cumpetenzas tranter vischnancas e Chantun. «Las vischnancas n’èn simplamain betg ablas da prevesair catastrofas da la natira e da valitar ils privels», ha ella exprimì cun persvasiun. Per far quai haja il Chantun ses perits ed ils meds necessaris: «Els duain sustegnair las vischnancas.»
Dretgira exprima critica envers il Chantun
Main cler è stà l’acquittament per ils dus collavuraturs da l’Uffizi chantunal da guaud e privels da la natira. La dretgira regiunala ha constatà che quels hajan stuì valitar la situaziun e sajan stads responsabels per far recumandaziuns en connex cun il privel. I na saja dentant betg stà da cumprovar, sche lur valitaziun dal privel da quella giada saja stada faussa. Els sajan s’occupads da la situaziun ed hajan giuditgà quella al lieu. Tar mintga valitaziun da privel dettia dentant ina ristga che na sa laschia betg eliminar. Perquai èn era quels collavuraturs chantunals vegnids declerads per nunculpants tenor il princip da «in dubio pro reo» – en cas da dubi per l’accusà.
La dretgira è dentant sa mussada surstada ch’i n’existiva betg in plan d’urgenza liant per il Piz Cengalo, nua ch’i dat regularmain bovas. «Il potenzial da privel sin la muntogna era enconuschent, quai chaschuna dumondas areguard l’organisaziun d’urgenza.»
Il manader d’uffizi exprima cumpassiun
Il manader da l’Uffizi da guaud e privels da la natira (UGP), Urban Maissen, ha exprimì envers l’agentura da novitads Keystone-SDA ses levgiament davart l’acquittament. Ma el ha era ditg: «Noss patratgs èn tar ils confamigliars da las victimas.» Davart la critica da la dretgira ha el be declerà: «Nus vegnin ad analisar l’argumentaziun da la dretgira, e perquai na prendain nus al mument betg posiziun en chaussa.»
La dretgira ha era declerà per nunculpant il geolog extern. Quel haja recumandà als 10 d’avust 2017 al Chantun da serrar la Val Bondasca. Ch’el n’haja lura betg insistì sin quella recumandaziun tar ina sesida ils 14 d’avust, na possia betg vegnir reproschà ad el, damai ch’ils perits da l’UGP avevan gea fatg in giudicament da ristga al lieu, ed el saja sa basà sin quel.
L’advocat da las unfrendas ha prendì posiziun envers l’agentura da novitads Keystone-SDA en in statement en scrit: «Mes mandants na vulevan en questa procedura mai principalmain chastiar singulas persunas, ed i na gieva ad els era mai per interess finanzials.» Anzi, i saja adina stà lur intent dad elavurar a moda cumplessiva questa disgrazia, e da savair co che quella haja insumma pudì capitar. «Questa elavuraziun ed analisa è ussa vegnida fatga.» Decisiv saja ussa ch’i vegnian tratgas las dretgas conclusiuns.
«Betg surprais»
Il procuratur public ch’aveva pretendì chastis pecuniars cundiziunads per ils tschintg inculpads, ha ditg ch’el na saja «betg surprais» da la sentenzia. Ch’el haja fatg attent en ses pledoyer ch’igl avess dà quella giada bunas raschuns per serrar la val. El haja dentant era declerà ch’igl haja bain era dà muments che distgargian las persunas inculpadas. Sch’el tira vinavant la sentenzia è anc avert.
«Questa sentenzia è in signal»
Il process en connex cun la bova en Bregaglia dal 2017 e las otg unfrendas è era stà d’interess per autras vischnancas grischunas. Era quellas èn sa tschentadas dumondas davart lur responsabladad en connex cun privels da la natira en las muntognas. Perquai ha RTR rimnà singuls resuns da presidentas e presidents communals suenter l’acquittament surtut dals funcziunaris da vischnanca.
Gabriella Binkert Becchetti, presidenta communala Val Müstair:
«Sco presidenta communala sun jau fitg levgiada da questa sentenzia. Cas cuntrari na fiss en avegnir nagin pli pront da surpigliar ina tala carica da responsabladad.»
Daniel Wasescha, mastral vischnanca Surses:
«I dat adina puspè situaziuns, nua ch’il tema da la responsabladad è sin maisa. Questa sentenzia è in signal che la responsabladad n’è en tals cas betg tar in president u in funcziunari.»
Gian Peter Niggli, president communal Samedan:
«Gist la vischnanca da Samedan è stada pertutgada avant dus onns dad ina gronda bova en la Val Roseg – per fortuna senza persunas blessadas. Ma i faschess tema, sche presidis communals fissan responsabels en avegnir per valitar tals privels ch’ins na po simplamain betg prevesair.»
Marcus Beer, president communal Ilanz/Glion:
«Quests dis hai gea dà ina bova tar la via che maina a Varduz sur Duvin. Per fortuna avain nus serrà la via questa primavaira sin recumandaziun dad experts. Sche nus n’avessan betg fatg quai, lura pendessan nus ussa!»
Barbara Aeschbacher, presidenta communala Segl:
«Privels da la natira na sa laschan mai valitar dal tuttafatg. Perquai è la sentenzia in mussavia, per che nus chattian er avegnir persunas ch’èn prontas da surpigliar responsabladad en ina vischnanca.»
Gust da leger dapli?