Plontas cun historia e padrins
Dapi 2011 ha ina plonta ad onn cattau in padrin ni ina madretscha en Surselva. Quei el rom d’in project digl inschignier forestal Rudolf Zuber e la regiun Surselva. La finamira ei da mantener plontas specialas e d’alimentar il fondo regiunal.
En Surselva han rodund quendisch plontas da Sedrun tochen ella Val Stussavgia in padrin ni ina detscha. Quei ei il resultat d’in project ch’igl inschignier forestal Rudolf Zuber ha lantschau igl onn 2011 ensemen culla regiun Surselva, l’organisaziun che s’engascha per il svilup regiunal. «L’idea ei d’alimentar culs padrinadis il fondo regiunal dalla regiun Surselva», ha igl inschignier pensiunau da Cuera detg en in discuors culla FMR. «In padrinadi cuosta 5000 francs.»
A Rudolf Zuber eis ei pia reussiu da stipular ella media in padrinadi per onn. E cun quei eis el cuntents: «Nus vein buca fatg prescha da gudignar aschi biars padrins sco pusseivel. Ei dess esser zatgei special per mantener plontas e sustener auters projects.»
«Per ina buna caussa»
Il prezi da 5000 francs per in padrinadi hagien ins perquei definiu sapientivamein aschi ault. «Igl ei buc in’investiziun quotidiana, mobein ina donaziun per ina buna caussa», ha igl iniziant dil project detg. Sut ils padrins e las detschas – da faus, ruvers, pégns, tieus e gliendas – cattan ins perquei era fatschentas, vischnauncas e la regiun Surselva sezza.
Sco Rudolf Zuber ha fatg transparent, vegn denton buca l’entira summa dabien al fondo regiunal (mira box). Mintgamai 500 francs van al possessur dalla plonta – pil pli vischnauncas ni persunas privatas – ed a Rudolf Zuber per mantener il project.
Padrins e detschas da l’autra vart survegnan per lur plontas-figliolas ina documentaziun cun foto e vegnan numnai cun ina tabla vid la plonta – aschilunsch sco quei ei pusseivel. Per quellas ei Rudolf Zuber cun ses prest 80 onns denton buca responsabels: «Igl ei caussa dils reviers forestals da controllar las tablas.»
BOX: In fondo per projects regiunals
Mintg’onn sustegn la regiun Surselva rodund 20 tochen 30 projects cun daners ord il fondo regiunal. Quei ha il meinafatschenta dalla regiun Roger Tuor confirmau enviers la FMR: «Igl ei projects da tuttas sorts, era culturals. Ei ston semplamein ver in connex culla Surselva.» Damondas seigi ei denton bia dapli, mo era la regiun stoppi far ina selecziun. Alimentaus vegn il fondo dil reminent da differentas fontaunas.
Plontas particularas
Sco bab dil project ha Rudolf Zuber denton eligiu las plontas, per las qualas ins sa padrinar: «Jeu vevel gia rimnau ina massa plontas pil guid da natira dalla regiun Surselva avon il project culs padrinadis. Sper quellas ch’ins anfla silla pagina dalla regiun dess ei aunc biaras autras che fussen dignas da mantener.» Cul padrinadi seigi quei segirau, silmeins tochen che quellas mieran da natira.
Perquei ha igl inschignier forestal era buc eligiu las plontas las pli usitadas per siu project. «Quellas ein specialas per differents motivs, seigi quei las tschemas, ils bests ni era lur historia», ha igl inschignier forestal explicau sia schelta. Gie, cunzun la historia dallas plontas (mira box) seigi per el ord vesta professiunala interessanta: «Mintga plonta raquenta era zatgei digl uaul e dalla regiun.» E da quei vegli el aunc scriver en in cudisch cun text e maletg: «Zacu stoi jeu aunc far ei.»
BOX: In pign catalog digital
Dapli davart ils padrinadis da plontas e las plontas sezzas cattan ins silla pagina d’internet dalla regiun Surselva. Leu muossa ina carta interactiva, tgei plontas che fan part dil project e quei mintgamai cun ina descripziun e fotos.
Sco Rudolf Zuber ha detg enviers la FMR, seigi quei per part buca pli il pli actual: «El decuors dils onns ein las plontas secapescha carschidas. Ei fuss perquei bein necessari da repassar l’ina ni l’autra caussa.» E quei semuossa gest ad Isla denter Glion e Castrisch. Cheu stevan inaga – sco Rudolf Zuber ha scret ella descripziun dallas plontas – «dus pégns sco petgas d’ina porta.» Ussa bordescha mo pli quella egl ost la via al Rein.
Empau historia e dapli
Las descripziuns dallas plontas cuntegnan denton era la derasaziun dalla specia, la cultivaziun ed eventualmein l’impurtonza locala dalla plonta. «La glienda ei era stada ina plonta da dertgira. Sut quella s’entupava ins en cass da dispetas. Ella valeva sco plonta da berlina e fuortga», legian ins per exempel tier ina glienda dil Munt sogn Gieri a Vuorz.
Gust da leger dapli?