«Il fuffergnadi ha propi fatg gust sin dapli»

Martin Capeder: (ri) Sil Plaz Fiera.

Na, perquei che jeu hai leu segir in plaz. Ils auters parcadis lasch jeu bugen liber per la clientella che va a cumprar el marcau.

Gie, atgnamein vai gie mo per far uorden cun tut quellas differentas regulaziuns sur tut las fracziuns, aschia ch’ei detti ina certa egualitad sur igl entir territori dad Ilanz/Glion. Igl ei schon plitost ina pintga caussa, denton ina caussa che procura capeivlamein per discussiuns, gest en connex culla moda da pagar.

Gie, il fuffergnadi ha propi fatg gust sin dapli. Schegie che jeu vevel atgnamein tertgau che Marcus Beer stetti aunc tochen la fin dalla legislatura il 2029. Uss ei quei deplorablamein buca stau pusseivel pervia dalla sanadad. Jeu crei ch’ei seigi era il dretg mument, cun mia vegliadetgna, da prender uss quella decisiun. Ed jeu sai dir ch’igl interess pil menaschi ed il funcziunament dalla vischnaunca ha fatg dapli gust da candidar che forsa dad ir ella publicitad a far in plaid.

Per la democrazia eis ei adina bi, sch’ei dat pliras candidaturas, sch’ins ha in’elecziun. Mo en biaras elecziuns da presidi ad Ilanz/Glion dapi la fusiun ha ei dau mintgamai mo ina candidatura: Aurelio Casanova, Carmelia Maissen e tier la reelecziun da Marcus Beer. Mo avon tschun onns, cu Marcus Beer era vegnius eligius l’emprema gada, veva ei dau in cumbat electoral cun treis candidaturas.

(ri) Na, igl ei segir buca mo in stuer. Jeu vess propi gust da surprender il presidi, schiglioc vess jeu gie buc annunziau mia candidatura. Clar, zatgi sto gie effectivamein far quella lavur. Nus lein gie tuttas e tuts che la vischnaunca funcziuni bein, ed enzatgi sto prender las decisiuns. Igl ei pia schon in’obligaziun che jeu sentel enviers la cuminonza. Mo da basa eis ei per mei buc in stuer, mobein in vuler. Jeu less surprender igl uffeci.

Na, quei creiel jeu buc. Sco parlamentari eis ei magari d’avantatg d’haver davos dies ina partida, per ch’ins sappi discutar ordavon las tractandas ella gruppa. Denton ella funcziun da president creiel jeu che la fatschenta e la proposta stoppien perschuader. La caussa sto funcziunar – e buca las ideas ni las posiziuns.

Cheu san mias posiziuns veramein variar fetg dad ina ni da l’autra vart – ed jeu vess gest breigia da seposiziunar enzanua. Forsa schessen entgins «bandiera» a da quels politichers (ri). Mo jeu sun dalla perschuasiun che biaras decisiuns ein buca mo ner ed alv. Ins sto encurir savens era la colur grischa denteren – e forsa ir la via pragmatica.

Che la populaziun creschi propi ensemen, quei ei in proceder da generaziuns. Ils affons sesentan adina pli ferm sco cuminonza. Pertuccont las structuras communalas hai jeu denton l’impressiun ch’ei creschi ensemen pass a pass. Gest igl emprem temps suenter la fusiun ei staus en quei connex propi ina sfida. Ils davos onns, cun Marcus Beer alla testa, havein nus empruau d’avischinar las autoritads pli fetg alla populaziun. Quella via eis ei da cuntinuar. Forsa sa ei esser d’avantatg, sch’il president ei in habitont dad ina pintga fracziun. Quei savess contribuir da cuser ensemen la cuminonza.

A livel politic-administrativ ei sin rucca la revisiun totala dalla constituziun. Leu sun jeu buc in grond amitg da far memia grondas midadas che savessen tenor mei fierer anavos il svilup dalla vischnaunca per entgins onns – per exempel cun la damonda da mantener ni buca mantener il parlament ed il sistem da direcziun. Tenor mei vali plitost la peina da luvrar vinavon cun quellas structuras che nus vein etabliu – e da buca metter sil tgau l’entira vischnaunca. Sper quellas damondas hai jeu il sentiment che la vischnaunca sesviluppeschi bein, cun bia engaschament dad uniuns, cultura e mistregn. Gest ella damonda da crear spazi da habitar schess jeu che nus seigien sin ina buna via.

Na, nus luvrein actualmein vidlunder. Atgnamein vai persuenter d’anflar in investur che fa in studi d’architectura pertuccont las surfatschas ed ils baghetgs. L’idea ei gie che la vischnaunca tegni anavos ina tiarza, aschia che nus vegnessen da fundar ina cooperativa culla finamira da metter a disposiziun leu habitaziuns favoreivlas.

Na, jeu hai buca tema da talas renfatschas. Ins ha votau surlunder en suprastonza e fatg ina proposta. E mo per ch’ei seigi clar (ri): Jeu mez hai negin possess en leu. La surfatscha en direcziun Varduz ei propi gronda, igl ei bunamein 6 % dalla surfatscha da cultivaziun ella vischnaunca, cun uaul da schurmetg, alps e bia funs. Quei ein pia surfatschas impurtontas per l’agricultura. Sch’ins ponderescha a liunga vesta, lu eis ei segir pli favoreivel da mantener in tunnel da 330 m ch’in tschancun dad 1,3 km via che passa suren, e gliez aunc tras in territori teis e protegiu. Ils 27 da settember votescha il suveran – sper las elecziuns – era davart il credit da 2,5 milliuns da quella colligiaziun. Il rest dalla finanziaziun survegnin nus dil Cantun e dalla Confederaziun.

Ilanz/Glion vegn probabel buc ad esser ina vischnaunca reha sco Sogn Murezi ni Laax. Ina gronda sfida tier nus ei per exempel il manteniment da quei vast territori communal. La vischnaunca sto en general dar adatg cullas finanzas, ei vala d’analisar e ponderar da cass a cass, aschia che las investiziuns vegnien adina fatgas en moda raschuneivla.

Gie. Quei ei propi stau ina decisiun che jeu hai stuiu ponderar ditg, ensemen cun mia famiglia. Mo la finfinala sun jeu sedecidius per quella gronda midada en mia veta. Sin pista mon jeu secapescha aunc adina denteren, denton sco skiunz privat.