«La glina penda tier nus en habitaziun»

Ils 9 da settember 2005 paradava ina gronda fotografia dalla glina silla pagina «Bellevue» dil «Tages-Anzeiger». Fatg la foto veva ina giuvna studenta sursilvana ensemen cun ina collega: Manuela Monn e Katja Hurni. Silla glina ein ellas denton mai stadas. Lur cuntrada da craters han las studentas da fotografia zambergiau cun sablun e crappa ed installau en ina garascha a Turitg. Gest perquei ei lur «fake» denton fruntaus sin interess e duas jamnas pli tard era staus da veser en «La Quotidiana» dils 21 da settember 2005.

Ferton ein 21 onns vargai ed ils artechels svani en archivs. Per Manuela Monn Demont (49) – el fratemps ha l’anteriura studenta maridau ed ha dus affons carschi – ei sia glina denton aunc fetg presenta: «La glina penda tier nus en habitaziun. Ella regorda mei al studi ed ei aschi gronda ch’ella cuviera grad bein ina preit.»

Ina fasa professiunala incerta

Mo la fotografia cun in format dad 1,57 sin 1,16 meters ei buca mo regurdientscha e decoraziun. Ella ha era accumpignau Manuela Monn Demont suenter il studi ella veta professiunala: «Per mei eis ei schon ina fotografia speciala e perquei drovel jeu magari ella per sepresentar ni sco exempel en scola.» Manuela Monn Demont lavura numnadamein sco docenta e prorectura alla Scola d’art e design da Turitg (SKDZ). Entschiet leu ha la scolasta oriunda da Sedrun denton pér suenter ina fasa professiunala incerta, sco ella ha detg duront ina viseta dalla FMR en scola: «Per mei ei il studi staus in project per sesviluppar. Jeu vai buca propi saviu, nua ch’ei mondi suenter.»

Da luvrar sco fotografa-artista senza entradas segiras seigi buca vegniu en damonda, era perquei ch’ella ei gest daventada mumma suenter il studi. «Mo era la lavur sco fotografa per clients ha buca plaschiu. Jeu vai adina vuliu realisar atgnas ideas, experimentar e dar in messadi allas fotografias», aschia Manuela Monn Demont. E perquei hagi ella lu era pers empau il plascher da fotografar. In plascher ch’ella ha puspei anflau alla SKDZ.

Cumbinau art e lavur sociala

Che Manuela Monn Demont ha insumma entschiet a luvrar il 2010 alla SKDZ, seigi denton stau d’engraziar al meinascola d’allura: «El ha contactau mei e dumandau, sch’jeu vegli dar scola da fotografar. Gl’emprem vai jeu detg na. Mo el ha insistiu.» La finala hagi ella surpriu la plazza inaga per in onn. Midau patrun ha Manuela Monn Demont denton buca pli dapi lu: «Quella lavur dat gronda libertad. Jeu sun buca ligiada vid in plan d’instrucziun, sai decider mezza las tematicas ed esser creativa.»

La nova lavur ha denton buca mo dau spazi alla creativitad. Per Manuela Monn Demont eis ei era stau la pusseivladad da cumbinar sias duas pissiuns professiunalas. Avon ch’ella ha fatg il studi d’art, ei ella numnadamein stada scolasta da scoletta ed ei seigi tuttina stau l’idea da luvrar vinavon el camp social, sco ella veva detg il 2005 enviers la ANR – l’antecessura dalla FMR: «Jeu drovel omisdus per sesentir bein.»

Sesviluppada ensemen culla scola

Che Manuela Monn Demont ei sesentida bein alla SKDZ, quei muossa il svilup che la scolasta ha fatg ensemen culla scola. La SKDZ ei numnadamein vegnida fundada 2009 ed ha dapi lura engrondiu pli e pli sia purschida. Ed il medem vala era per la scolasta da Sedrun. «Vonzei vai jeu instruiu en tuttas classas», ha ella detg enviers la FMR. Vul dir sper il precuors per giuvenils ha ella era instruiu design d’illustraziun e scolaziuns d’art per carschi: «Duront quei temps vai jeu era empriu bia niev e stuiu s’approfundar en novas tematicas.» Daferton ha Manuela Monn Demont denton fatg pli e pli la midada ella secunda retscha. Dapi treis onns ei ella prorectura e mo pli scolasta dalla masterclass, il cuors da finiziun ella sparta d’art dalla SKDZ.

La Surselva resta in tema

Ils proxims onns eis ei perquei era buca da quintar cun grondas midadas professiunalas tier Manuela Monn Demont. Mo sch’ella dat in sguard egl avegnir, dat ei tuttina in tema che fatschenta: «Forsa, aber buca grad ils proxims dus ni treis onns, turnein miu um ed jeu en Surselva. Actualmein ei quei schon in giavisch.» Sco ­ella seigi era siu um dalla Surselva, numnadamein da Trun.

Mo insumma hagien ella e sia famiglia – che vivan oz a Wädenswil – in ferm ligiom culla patria. Ei seigien savens si Sedrun e Trun, mondien leu cun skis e tschontschien era romontsch a casa. «Ed ord la distanza vesel jeu co la glieud s’engascha per la cultura en Surselva cun projects innovativs sco il festival Dapertut a Trun. Quei fa gust da turnar», ha Manuela Monn Demont detg ed aschuntau: «Pli veglia ch’jeu vegn e pli bi eis ei era da scappar siado.»

E sche la famiglia Monn Demont fa propi la midada in di, lu vegn probablamein era la famusa glina da sablun e crappa ad anflar ina via siado en Surselva.