La lunga via fin tar la roda

La chaussa para l’emprim mument clera. 16 intschess adattads per energia da vent figureschan dapi l’onn passà en il plan directiv chantunal. Il Piz Martegnas en il Surses è in da quests intschess. Er il territori da skis da Savognin tanscha enfin en questa regiun.

La Svizra vul midar sistem d’energia ed impunder en l’avegnir energia regenerabla. Gliez ha il suveran decidì cun la strategia d’energia 2050. Sper energia idraulica u solara duai era l’energia da vent vegnir bajegiada ora a moda massiva en Svizra. En il Grischun vuless ins producir en l’avegnir 400 uras gigawatt l’onn, sco ch’il Chantun scriva en sias materialias davart l’energia da vent. Fin ussa vegn producì pir 4,5 uras gigawatt l’onn cun la roda da vent existenta a Haldenstein.

L’avantatg da l’energia da vent: Las rodas giran l’enviern pli savens e produceschan lura dapli energia cura ch’i dovra era dapli.

Obstachels empè da bunas novas

Pia stuessi bain esser simpel da construir in parc da vent en in dals 16 intschess dal plan directiv. Ma il cuntrari è il cas. Quai sa lascha illustrar bain apunta a maun dal Piz Martegnas amez il territori da skis a Savognin. Decisivas per l’intschess en il Surses èn duas paginas cun dus pitschens plans e fitg bleras indicaziuns. Las duas paginas sa chattan en il rapport «Ermittlung von Eignungsgebieten für die Windenergienutzung im Kanton Graubünden».

Per in investur potenzial èn questas duas paginas tut auter che encuraschantas. Ellas cuntegnan dapli obstachels che bunas novas. Quai na vala da reminent betg mo per il Piz Martegnas, mabain era per ils auters intschess da vent.

Vent e vias

Ma l’emprim ina buna nova. La cresta dal Piz Martegnas è marcada cun colur cotschna sin in dals dus pitschens plans, la regiun enturn la cresta è violetta e las spundas blau stgiras. Questas colurs, cunzunt la cotschna, inditgeschan ch’i tira in ferm vent: en media passa 5 meters per secunda. Las indicaziuns sa basan sin l’atlas da vent da la Confederaziun che operescha cun cifras precautas. Il Chantun calculescha ch’ins vegniss da producir enturn 42 uras gigawatt l’onn en il Surses.

In’investura interessada na dastga dentant betg sa fidar da questas indicaziuns. Ella sto far atgnas mesiraziuns per savair, sch’in implant renda propi. Per gliez na dovri betg mo in ferm vent, mabain oravant tut in vent constant.

In’autra – pli u main – buna nova è ch’igl exista gia ina «via charrabla» fin als Lais da Tgeps, en il sid dal Piz Martegnas. La via è marcada cun colur melna sin il pitschen plan. Ina via verda, ina «buna via», fiss per l’investur anc meglier. Lura na faschessi betg da basegn da bajegiar ora la via per transportar las grevas rodas da vent en l’intschess.

Sper ils custs per ina meglra via stuess l’investura anc quintar cun expensas per ina lingia d’electricitad a Tinizong per manar l’energia giu la val ed en la rait. Fin qua sa tracti dentant da problems che inschigneras e constructurs dumagnassan e che fissan finanzialmain calculabels.

Palids e prada sitga

Pli spinus èn ils problems marcads sin il segund plan. Lez inditgescha zonas da protecziun che pon chaschunar inqual rumpatesta ad in investur. Pitschens tachels cotschen stgirs sin il plan inditgeschan palids da muntada naziunala che sa numnan Farreras e Scargneras. Sin questas palids na dastgan betg vegnir tschentadas rodas da vent. Er intginas pastgiras u prada sitga giaudan il pli aut status da protecziun, numnadamain Parseira da Fotgs, Tigia, Mottign u Fugna.

Quai n’è anc betg tut. I dat gea anc la protecziun da muntada regiunala, medemamain cun palids, prada sitga ubain chaglias u guaud vegl sco Laraschignas. In investur dovra pia en mintga cas ina persuna che s’occupa da dumondas da protecziun, ina uschenumnada «Umweltschutzbeauftragte». Ils uffizis chantunals e federals pretendan examinaziuns detagliadas che mussan la cumpatibilitad ecologica d’in project.

Tschess barbet e cots selvadis

Tschertas sorts utschels pon dal reminent er esser il culp mortal per in implant da vent. Là nua ch’in tschess barbet ha ses gnieu – ed en il conturn fin a 15 kilometers – na dastgi betg dar rodas da vent. Ils 16 intschess per energia da vent resguardan gia questa distanza tar ils gnieus existents.

Anc bunamain pli sensibel è il taus u il cot selvadi, sco ch’el vegn era numnà. Sch’in pèr da taus tscherniss per gnivar tuttenina l’intschess fixà, fiss in project periclità u stuess vegnir spustà, uschia ch’el na disturbass betg ils utschels.

Era l’utschè-mezmieur vegn menziunà sin las duas paginas dal rapport «Ermittlung von Eingnungsgebieten für die Windenergienutzung im Kanton Graubünden». Ma lez animal n’impedescha betg in project, pertge las rodas da vent pon vegnir bloccadas en quel temp ch’ils animals sgolan u traversan l’intschess.

Sumegliant èsi cun zonas da ruauss per selvaschina. Ellas na pon betg franar in parc da vent, ma l’investura las sto resguardar commensuradamain en sia planisaziun. 

Parc Ela e turissem

Il Piz Martegnas sa chatta en il Parc Ela, il pli grond parc da natira regiunal en Svizra. Stat quai enten pes ad in implant? Betg exnum, sco che la Biosfera Entlebuch mussa. Lez parc regiunal, che posseda er il label da l’UNESCO, na fa betg mo reclama cun sia bella cuntrada, mabain sa preschenta era sco pionier d’energia regenerabla.

Sper energia solara è vegnida installada là er energia da vent. Dapi il 2005 furnescha l’emprima roda da vent current per radund 250 chasadas. En il fratemp datti anc duas rodas dapli. Per sias stentas dad evitar emissiuns da CO2 ha il parc regiunal recaltgà il «European Energy Award Gold». Tut loscha scriva la Biosfera Entlebuch sin sia pagina d’internet: «Nus n’essan betg mo ina regiun da model, mabain ina regiun da model premiada sin champ internaziunal.»

Resta la dumonda, sch’in implant da vent vegniss acceptà dal turissem – tant da la branscha sco era dals giasts. L’acceptanza dependa segir era dals plans concrets: Nua vegnan las rodas postadas? Bain visiblas sin la cresta da la muntogna? U plitost zuppadas davos ina costa?

Populaziun e proceduras

In investur u in’investura ston pia proceder a moda bain ponderada. Els dovran curaschi per prender per mauns in tal project ed els dovran cunzunt pazienza per tegnair la dira, sch’i dat recurs da vart da tuttas instanzas giudizialas (guarda box). En il Grischun datti perfin anc in obstachel administrativ dapli – i basegna anc in plan directiv regiunal. Quai n’enconuschan auters chantuns betg.

Ma il pli grond obstachel è il verdict da la populaziun. Lez po esser ina veritabla guillotina. Per eriger in implant da vent na sto in investur betg mo persvader ils uffizis chantunals e federals. Anzi, la gronda lavur da persvasiun sto el prestar tar la populaziun d’ina vischnanca: Per l’ina èn la vischnanca e la Corporaziuns d’alp Val Nandro principalmain proprietarias da l’intschess. Per l’autra stuess la vischnanca Surses lubir la zona per l’implant da vent ed adattar l’urden da construcziun. Gliez dovra il consentiment dals votants e da las votantas.

Ch’igl è difficil da cuntanscher in tal consentiment, è sa mussà il 2019 en Lumnezia. Là ha la populaziun refusà in parc da vent sur Lumbrein. Ma i dat er auters exempels. La roda da vent a Haldenstein è vegnida lubida e furnescha energia dapi il 2013. En pli han ils votants e las votantas da Cuira ditg GEA l’onn passà ad ina segunda roda a Haldenstein.