«Vez er en tor?»

Anavant Surses è en’organisaziun d’interess tg’unescha cunzont sagondimorants ed er igls indigens da Surses. L’incumbensa principala dall’uniun è da tgirar e promover igls contacts tigls giasts, d’organisar regularmaintg occurrenzas per giasts ed indigens e cunzont d’integrar pi ferm igls giasts d’abitaziuns secundaras ainten la cuminanza e la societad da vischnanca.

L’organisaziun tgi dat siva digl 2018 ò da preschaint 500 commembers e commembras. En’occurrenza tgi sveglia adegna bler interess è «Sen viseta». Li ò chella adegna igl aton – l’occurrenza 2026 ò gia li sonda passada. Siva tg’ins veva visito gio visito Beiva, Salouf, Mulegns, Marmorera, Tinizong e Sur/Alp Flex, on giasts ed indigens visito chest’eda Savognin, pi exact igl quartier da Son Martegn, la part da Savognin situada dalla vart sanestra dalla Gelgia.

Passa 60 persungas on passanto en de cun bleras ed interessantas infurmaziuns. Per l’organisaziun segna adegna Hubert «Hubi» Müggler tg’è cun la sia famiglia siva digl 1996 en giast fidevel da Savognin. El è digl reminent er commember dalla suprastanza dall’organisaziun Anavant Surses.

En bagn puril cun 100 animals

Turissem sainz’agricultura ed agricultura sainza turissem dattigl betg – e chella realitad vala er per ena regiun turistica scu Surses. Er per Savognin è l’agricultura ena ferma pitga, chegl tgi vala sa tgapescha er pigl turissem. L’ideia da Hubert Müggler è stada da mussar agls commembers e las commembras dall’uniun en bagn puril. Tots èn stos surstos alloura dalla grondezza dalla stalla da Mario e Martina Steier, tgi magnan igl bagn puril siva digl 2021. Surpiglia chel ò igl pêr da Luzi e Ruth Steier, igls genitours digl gioven pour da Savognin. Cun lour quatter unfants, Mila, Tara, Lynn e Yuri, magnan Mario e Martina Steier cun grond angaschamaint igl bagn puril cun 100 animals. Pudia surpiglier on igl pour e la poura en bagn puril cun ena tratga da biestga da qualitad e cun animals da bung raz tgi totgan aint igl Grischun tar la classa superioura.

Per onn 250 000 kilos latg

Cura tgi Mario Steier ò preschento igls sies travagl puril on tots gizzo las ureglias ed èn er stos stupias da tot chegl tg’el ò rachinto. L’economia da latg ed igl commerzi da biestga totgan tigl focus digl menaschi puril. Ainten la stalla libra, tgi corresponda a tot las preteisas dad oz, vign produtgia mintg’onn radond 250 000 kilos latg. Luzi Steier, igl senior, ò detg tgi igl latg furneschan els alla caschareia da Savognin. El ò detg: «Per onn vignan produtgeidas ainten la caschareia 155 tonnas caschiel.»

Igls visitaders e las visitadras on er ludo la qualitad digl caschiel, totgan igls sagondimorants tar clients fidevels dalla caschareia da Savognin. Digl davos da fanadour anfignen igl mez da december fetschan las vatgas anturn 50 vadels, ò menziuno Mario Steier. Dad el on igls giasts perchegl lia saveir noua tgi igl tor seia? «Tor vainsa betg – nous inseminagn las vatgas artifizialmaintg.» I seia schizont pussebel cun inseminar da tscherner, sch’ins viglia sem per ena vadela u en vadel. Tigls preschaints e las preschaintas ò chella declaraziun caschuno per ena risada.

Tgi vigna muns cun en roboter ainten en travagl puril schi modern è per blers digls giasts sto ple tgi cler. An media vigna ena buna vatga otg onns, ò Mario Steier er menziuno. La sia pi viglia vatga vegia 14 onns. Vatgas da qualitad ò igl pour gist plessas an stalla, chegl conferman er igls numerous premis tgi pendan noua tg’ins varda tigl bagn puril Saletscha a Savognin. 

Ena tura tras igl antier quartier

Ena viseta aint igl quartier Sur Tocf sainza vurdar la baselgia da Son Martegn fiss an nign cass cumpletta. A pled ainten la baselgia baroca, tg’è intern ed extern en bietg monumental, è nia Aaron Bellini. El canoscha bagn l’istorgia digl bietg sacral.

Rachinto digl quartier Sur Tocf ò alloura Gionign Arpagaus tgi ò ena gronda saveida dall’istorgia locala. Vurdo è er nia davant e davos las culissas digl hotel Aves, digl nov affar da sport da Rico Arpagaus digl Sport Wasescha tgi sa catta gist tar la staziun dalla pendiculara da Savognin a Tigignas. Do pled e fatg tge tgi marscha cugl bietg da giuventetna on Daniel Wasescha, igl mastral digl cumegn da Surses, ed igl suprastant Thomas Metzler.

Martegn Netzer, igl manader dalla gruppa da luvrants digl cumegn da Surses ò musso igl nov luvratori communal a Davos Fallung. Segl program è er stada ena viseta aint igl Musem regiunal, noua tgi Martina Ardüser è stada responsabla per la guida.