Novas dil foss grond davos il casti
Sisum la Val da Schluein, el territori da Tschessas, spetgi ina «bumba» ed ina tempiasta anetga savess far explodir quella. Geologs ed experts dalla construcziun d’auas confirman quei. Las lavurs sil plazzal pil foss gigantic da retener la bova s’avonzan. Actualmein eis ei il pli grond project el Grischun per la prevenziun da bovas.
La dimensiun dall’ovra da retener la bova ha la populaziun da Schluein strusch saviu s’imaginar. La radunonza communala haveva approbau in credit da 24 milliuns francs persuenter. In pulit buordi per ina vischnaunca pintga. Il sustegn da cantun e Confederaziun ei garantius, pertgei Schluein ei in liug neuralgic sil stradun digl Alpsu. Sur la punt dalla Val da Schluein carreschan mintga gi tochen 14 000 vehichels.
Prevegnir alla «bumba»
Avon in onn ha il project entschiet. L’idilla a Cleus e Val Vedra sur il vitg ei disturbada cumpletamein. La populaziun da Schluein saveva ch’ei detti in rempar pli grond, sia dimensiun han ils paucs denton saviu s’imaginar. Dapi la primavera vargada ei il territori davos las ruinas dil casti da Löwenberg ina sablunera gigantica. Ils 29 da matg 2026 ha la FMR rapportau surlunder. Tschun meins pli tard eis ei uras d’actualisar gl’andament. La finala eis ei il pli grond project actual el Grischun ella construcziun dallas auas.
La Val da Schluein e tschun projects parzials
La construcziun dil foss da retener la bova e la sbuccada digl ual ei gl’emprem da tschun projects parzials dall’ovra «Construcziun encunter bovas Val da Schluein». Dacuort ha la vischnaunca da Schluein publicau sin sia pagina d’internet ina documentaziun surlunder. Per rumper la forza dalla bova e frenar quella han ins construiu ils onns 1970 varga 80 siaras. Las lavurs dalla nova ovra cumplessiva han entschiet cull’emprema badelada ils 18 d’october 2025, tenor plan da termins vegnan ellas a cuzzar tochen ils 2029.
Suenter ch’il foss da retener Cleus ei fetg avanzaus e las lavurs progredeschan, entscheiva ussa il project parzial 2. Sper mirs da sustegn novs e pli ferms en differents loghens survegn gl’ual dalla Val da Schluein in fundament stabil. Duront quella fasa 2 ch’entscheiva proximamein construescha l’interpresa, che ha survegniu la lavur el contuorn dalla punt dalla H19 in letg niev cun blocs e carpuns. Per canalisar da niev l’aua ei mintga toc planisaus exact. Era vegnan las casas periclitadas schurmegiadas meglier e las scarpas rinforzadas.
Ils projects parzials 3 tochen 5 cuntinueschan silsuenter cun sanar las siaras sur Schluein ella Val da Cafegns e Parlet. Biaras ha la bova lavau ora ed ils mirs da betun ha la forza dalla natira sluccau. (fmr/abc)
La Val da Schluein ha smanatschau adina puspei e mussau sia forza. Las davosas gadas 1951, 1967 e lu 2005. Mintga gada ei la bova vegnida cun vehemenza. Unfrendas mortalas ha ella maina caschunau, denton gronds donns vid infrastructura e cultira.
El territori da Tschessas, lunsch sur Schluein, ei material luc adina en moviment ed ils geologs discuoran d’ina «bumba» che seigi semtgada. Il project che la vischnaunca realisescha actualmein duei retener quella. Ina surfatscha da dimensiun enorma ei inclusa el perimeter. Oliver Darms da Falera ei il schefpolier dil plazzal da baghegiar pli grond dalla Surselva. Cun 11 luvrers da duas interpresas-partenarias ha el viult, stuschau e deponiu tonnas material d’in liug a l’auter. Il bloc pli grond ch’ei vegnius alla surfatscha e che la maschina da fender ha elaborau era varga 20 meters liungs.
Il filter che peglia la bova
«Nus havein giu ina bellezia stad», remarca Oliver Darms. Cun maschinas e camiuns ha sia glieud luvrau cun 70 000 meters cubics tiara. Il territori Cleus sur il vitg e la punt da Schluein vesa ora cumpletamein auter che avon in onn, cu l’intervenziun ha entschiet. «L’ovra che nus baghegein duei retener ina bova ch’ei dat mo mintga 100 onns», declara il schefpolier. Ils inschigniers han quintau la fermezia dalla natira e las dimensiuns ch’ei drova da retener e frenar la bova. Il foss gigant po dil reminent tschaffar 55 000 meters cubics material.
Il coc digl entir project ei il stabiliment dalla sbuccada. Igl ei in object architectonic che semeglia gl’uvierchel gigantic d’ina ventilaziun. Vid quel ha ina squadra dil plazzal luvrau ils davos tschun meins. En egl dattan las tschun costas da betun armau. Tenor il plan dils inschigniers duei quei filter enorm retener carpuns e blocca da lenna. Gl’obstachel tschaffa la bova, lezza sa buca cuntinuar sia via da destrucziun, il material resta el foss gigant.
«La gronda part dalla sbuccada ei finida», explichescha Oliver Darms e confirma che gl’ual dalla Val da Schluein mondi la fin da schaner tras quei «risti» grond. «Sch’ei va cull’aura, sco tochen ussa», resalva il responsabel dil plazzal. Oliver Darms ei realistics: «Aunc il november sa quella val vegnir prigulusa», gi el. Sin lu duess il letg niev digl ual denton esser semtgaus ed il sistem niev canalisass la bova. E sin lu entscheiva l’idilla a returnar en ina cuntrada ch’il carstgaun ha modellau cumpletamein da niev. L’intervenziun ella natira vegn a garantir la segirtad encunter la «bumba» sisum la Val da Schluein.
Gust da leger dapli?