Laschar star il catapult
Igl è ina tradiziun: Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) rapporta largiamain mintga settember en plirs formats ed emissiuns davart la chatscha grischuna. Quai fa la chasa da medias da dretg public en furma schurnalistica, ma er en formats pli lucs e divertents. Rumantschas e Rumantschs enconuschan ils «Salids da chatscha», la concurrenza da «La preda» u las fotogallarias popularas cun numerus butins da chatscha. Ussa ha la gruppa d’interess «IG Wild beim Wild» inoltrà ina reclamaziun tar il post da mediaziun da la SRG.R, tar l’uniun purtadra dad RTR. Formulà simpel crititgescha la gruppa che RTR glorifitgeschia la chatscha grischuna ed il mazzar, tranter auter cun mussar uffants sper las predas ubain cun organisar concurrenzas per gudagnar ina patenta da chatscha. RTR sa defenda e renda attent a sia rapportaziun multifara en connex cun la chatscha. Tuttina sa tschenta la dumonda: Èn talas acziuns medialas da chatscha – dad ina chasa da medias publica – adequatas u betg? Dario Müller e David Truttmann prendan posiziun cun in pro e contra. Qua suonda il parairi da David Truttmann.
La chatscha grischuna è in fenomen. Malgrà tut il «ma» e «sche», sun jau persvas dal sistem: Mintgina e mintgin po far l’examen, prender la patenta, resguardar tschertas reglas ed «ir a tun» tranter Roveredo e Samignun.
La chatscha en il Grischun n’ha però en il fratemp insumma betg pli da far bler cun procurar per nutriment. Ella è daventada in fenomen cultural-social. Oz n’èsi betg pli purs che van per las pitgognas. Oz èsi birolistas e birolists che prendan vacanzas e tschertgan ils animals cun la «Wärmebildkamera». E la chatscha s’inscenescha – forsa per manco da la necessitad alimentara? – cun attributs arcaics e valurs ipocritas. Tut vegn subsumà sut il chavazzin «cultura ed identitad» che tutga apparentamain tar il Grischun dapi Gian Marchet Colani: corns da chatscha, librocs tirolais, exposiziuns da trofeas etc. Tgi che vul celebrar en questa maniera la chatscha, duai far quai. Nagin na ma sforza gea da sunar il corn da chatscha u dad ir a l’exposiziun da trofeas.
Ma ina vasta gallaria da fotografias inclusiv concurrenza per ina patenta tar la chasa da medias publica RTR è fitg sumeglianta ad in’exposiziun da trofeas. Tals formats celebreschan la chatscha, senza metter en dumonda. Po dar che RTR rapporta era criticamain. Ma igl è da tschertgar bain. Ins frunta en l’archiv surtut sin contribuziuns che mettan la chatscha e lur chatschaders sin in podest. Quai è uschia tar RTR, ma era tar auters mediums grischuns, era tar la FMR. Memia attractiv, arcaic ed animalic è il tema. La chatscha vegn celebrada, popularisada e folclorisada, senza era dir tranteren ch’igl è halt ina brava meztga (da la quala ins po tenor mai era mussar maletgs!).
Sche RTR fa ussa valair che sias gallarias e concurrenzas sajan part dad ina rapportaziun che mussa la chatscha en tut sia cumplexitad, lura è quai ina defaisa legitima. Ma l’argumentari stat sin chommas falombras. Gea, la reclamaziun da «IG Wild beim Wild» è stentusa. Ella survesa l’impurtanta cumponenta cultural-sociala inclusiv inscenaziun da la chatscha grischuna. Ma ella tutga er in gnerv (dal temp), ella fa la dretga dumonda: Duai RTR propi mussar tschients dad animals morts e regalar vitiers ina patenta da chatscha? Jau schess NA. Perquai ch’igl è ina celebraziun unilaterala da la chatscha che n’includa en nagina maniera la diversitad d’opiniuns. Igl è mo in catapult per servir ad ina clientella ch’ins vul tgirar. Era sch’i fa mal da laschar star il catapult popular – jau pens che RTR stoppia desister en l’avegnir da quel «caliber grischun». E rapportar vinavant vastamain da la chatscha, inclusiv charn e sang, ma senza glorifitgar.
David Truttmann è schefredactur da la Fundaziun Medias Rumantschas. El ha lavurà durant 15 onns era tar RTR.
Gust da leger dapli?