Lai artifizial empè da glatscher
Novs lais da fermada – i tuna quasi sco in’utopia energetica. Ma Barbara Schaffner propona novs mirs da fermada là nua che glatschers lieuan. La cussegliera naziunala ha inoltrà ina moziun per gidar a schliar gist plirs problems da la midada dal clima.
L’emprim tuni sco in’idea sturna. Ils glatschers lieuan e las stads daventan pli chaudas e sitgas. Tuttina manegia Barbara Schaffner ch’i fiss prudent dad eriger novs lais da fermada en Svizra – numnadamain gist sin il terren nua ch’ils glatschers svaneschan.
La fisicra e cussegliera naziunala verd-liberala ha inoltrà en la sessiun d’atun la moziun cun il titel «Wasserschloss Schweiz sichern: Stauseen statt Gletscher». Ella giavischa in rapport dal Cussegl federal.
Là, nua che glatsch lieua ils proxims onns
«Questa stad hai jau fatg ina tura sur il Lötschenpass», di la moziunaria. «Là è il glatscher gia sa tratg lunsch enavos ed ha laschà enavos in lung vallà stretg. Jau pudess m’imaginar là in lai da fermada.» Sche quai saja tecnicamain insumma pussaivel, na possia ella sa chapescha betg dir.
Ma Barbara Schaffner n’ha gnanc en mira lieus gia terrens dal glatsch, mabain da quels nua ch’ils glatschs svaneschan pir ils proxims decennis. Ils avantatgs da lais da fermada en quests lieus èn numerus, betg mo per producir energia. I gidass gist er a schliar plirs problems che sa mussan perquai ch’ils glatschers spareschan.
Lai per regular aua
Ils glatschers reguleschan fin ad in tschert grad il quantum dad aua che cula da las muntognas. Senza glatschers – e pervi da la midada dal clima – curra la stad damain aua dals auals giuador. L’enviern èsi dapli ed il privel dad inundaziuns s’augmenta.
Il rapport pretendì duai mussar si tut quests effects e «co che novs lais da fermada pon contribuir a surmuntar stgarsezzas d’aua en flums». En pli duain vegnir examinads ils avantatgs per l’agricultura, per ils sistems ecologics e quant bain ch’ils lais da fermada pon proteger dad auas grondas. Ils lais artifizials ademplissan damai anc tut autras funcziuns che mo per producir energia, cunzunt reglar il quantum d’aua.
Ma ils Verds faschessan bain frunt encunter novs lais artifizials en las muntognas? «I vegn segir a dar resistenza, betg exnum d’ina partida, mabain plitost dad organisaziuns da protecziun», manegia la politicra verd-liberala dal chantun da Turitg. «Tgi che ha la finamira da be mantegnair la cuntrada, lez è cunter mintga midada. Mia pretensiun è da pasantar e guardar, tge che porta dapli per ils pli blers – e da chattar in optimum.»
Purs, pasturs, pestgaders, producents
D’in tal lai da fermada en territoris nua ch’il glatscher è sparì, duain pia profitar producents d’energia, purs, pestgaders ed er ils tschertgels ecologics. Sch’ils dutgs mainan vinavant avunda aua, lura survivan ils peschs ed il sistem ecologic po sa mantegnair.
La moziun inoltrada l’entschatta da settember dovra dentant l’emprim ina maioritad en omaduas chombras parlamentaras per ch’il Cussegl federal concepeschia in rapport. Quel duess lura era mussar co che tals lais da fermada pudessan vegnir reglads e promovids.
Offensiva verd-liberala per l’aua
L’intervenziun da Barbara Schaffner fa part d’ina sort offensiva verd-liberala davart il tema mancanza d’aua en il Cussegl naziunal. Era Céline Weber dal chantun Vad e Jürg Grossen dal chantun da Berna han inoltrà moziuns. Ina da quellas porta il titel: «Wasserschloss Schweiz sichern: Wasser auf der Alp halten statt abfliessen lassen».
I va per reservuars, in pau sco quels ch’i dovra per far naiv. Endrizzar quests reservuars duai daventar pli simpel. «La finamira è da tegnair enavos aua da plievgia u aua da naiv per la pudair duvrar durant periodas da sitgira», stat scrit en la moziun.
Gust da leger dapli?