Fustitgs cuorts e vestas cotschnas

«Ins sa era purtar a nus meila e schar identificar la sort», puntuescha Martin Camenisch. Gl’ecolog da Cuera entaup’ins sonda proxima sin plazza fiera a Glion. Leu envida l’Uniun da pomicultura Surselva la populaziun ad in’exposiziun da puma. Igl ei buca l’emprema. Gia avon varga 30 onns, cu ina gruppa d’interessents ei seformada, ha quella organisau ina tala. Ufficialmein ei l’uniun naschida gl’uost 1998. Lu ein bien 30 persunas s’entupadas a Sagogn per fundar, sut la pumera, en in curtgin cun meila da boscop, l’uniun nova. Ella duei, tenor ils statuts, rimnar ils interessents dalla pomicultura, promover la cultura da puma ella regiun, organisar occurrenzas, porscher scolaziuns e cussegliaziun.

Bials temps a Flond

L’exposiziun da puma sin plazza fiera a Glion ei daventada in’occurrenza tradiziunala digl onn d’uniun. Aschia puspei uonn. «Nus havein rimnau differentas sorts da meila e péra che nus mussein. Sper quei vendin nus puma e products da puma», declara Martin Camenisch. Ils organisaturs enqueran apparentamein era il contact cullas consumentas ed ils consuments. Bia glieud ei gnanc pertscharta tgei varietad da sorts che crescha els curtgins en Surselva.

Martin Camenisch renda attent ch’ina exposiziun da puma selai buca semplamein organisar automaticamein mintg’onn. «Tut dependa d’ina raccolta e sche la pumera ha insumma purtau fretg». Il botanicher meina ensemen cun sia consorta Margot Zahner in agen biro d’ecologia a Cuera. El discuora romontsch ed ei colligiaus stretgamein cul vitg da Flond. Sil menaschi puril dil tat Nicolaus e digl aug Benedetg ha el passentau bials temps d’affonza. Malgrad ch’el ei da casa a Cuera ein ils ligioms semanteni.

Avon gleiti 20 onns ha Martin Camenisch, ensemen cun sia consorta, transformau in prau grass ch’el ha artau da siu bab Danuet en in curtgin da pumera. «Biars han buca capiu noss’idea. La midada dil clima ei denton stada d’engrau a quella», remarca Martin Camenisch. Il niev curtgin da pumera da bien 23 aras surveva pli baul alla cuminonza da Flond. «Igl era in prau bletsch d’arschella nua che l’aua serimnava la primavera. La stad, cu gl’areal era schetgs, tschentavan ils purs si en quei liug ils chischners», sa Martin Camenisch. Ils onns suenter l’uiara mundiala han ils da Flond dau peisa a quei implont mobil, els han priu il chischner sco emblem digl uoppen da vischnaunca.

L’arschella ha nutriu

Cun idealissem han Martin Camenisch e Margot Zahner realisau lur visiun. Els han plantau 27 enfiarlas cun 27 sorts, la gronda part meila. «Differenta glieud ha scussegliau da plantar malers e pirers sin quella surfatscha», raquenta Martin Camenisch. Sils 1080 meters sur mar da Flond ein las enfiarlas denton sesviluppadas stupent. La cozza d’arschella sut il tschespet ha schurmegiau, nutriu e promoviu la carschientscha.

Naven dall’entschatta ha dunna Margot tagliau regularmein las plontas giuvnas ed era cumpletau zacontas cun enferlar roma ferma. Suenter 18 onns semuossa il resultat: Il curtgin a Flond cun sias 27 sorts dat ina buna raccolta. «La varietad ei veramein interessanta», gi Martin Camenisch duront ch’el taglia in meil en schneclas. Mintga sort ha siu agen caracter ed ils nums ein per part leghers. Per exempel «Kronprinz Rudolf», «Königlicher Kurzstiel», «Ananas Reinette», «Krügers Dickstiel». Asch, dultsch, textura dalla carn dil meil, colur e pelletscha sedifferenzieschan da sort tier sort.

Il meil tgietschen

Ella Foppa distinguevan ils cultivaders gia pli baul lur puma. Ei deva per exempel sorts culs nums locals «meila curom», «meila melona», «meila zenn», «péra pischada».

Enten plantar lur curtgin a Flond han Martin Camenisch e Margot Zahner dau peisa ad in factur: «Nus havein vuliu cunzun sorts adattadas da far must e magasinar». Aschia han els sapientivamein buca plantau meila tumpriva, mobein sorts ch’els san raccoltar il medem mument. Cun ina excepziun, pertgei in meil tumpriv crescha tuttina sin 1080 m s.m. Martin Camenisch confirma ch’il meil tgietschen dalla sort «Berner Rose» sedecumponi spert e vegni frinus, el seigi denton d’excellenta qualitad e caracter aromatic. Per l’exposiziun da puma sin plazza fiera a Glion ha il suprastont dall’Uniun da pomicultura Surselva reservau e semtgau era in haras «Berner Rose» da siu curtgin a Flond.

L’exposiziun da meila e vendita da puma regiunala dall’Uniun da pomicultura Surselva ei sonda, ils 10-10-2026, dallas 08.00 tochen las 12.00 sin plazza fiera a Glion.