«Il contact culla clientella vegn a muncar a mi»

La via ella Pasternaria e conditoria Goldmann a Mustér il venderdis vargau baul la damaun ei buca stada ina nunenconuschenta a mi. Sco buob da forsa otg ni nov onns astgavel jeu numnadamein far paunins ina ga ni l’autra leu ensemen cun Toni Goldmann (61). Ed il retuorn tscheidi ellas localitads da producziun han svegliau enqual regurdientscha. Per exempel vid il fuorn dretg entadem. «Quel datescha da 1972. Jeu sun aunc il sulet che sai reparar el, sch’ei funcziuna ina ga buc enzatgei», di Toni Goldmann cun bucca rienta. El ei in da rodund 50 conscolaras e conscolars da mei dall’annada 1964 da Mustér. Mo las regurdientschas vid la Pasternaria Goldmann van sur il baghetg amiez il vitg ora. Per exempel culs viadis cul tat da Toni Goldmann – Josef – cul VW combi els uclauns per furnir leu paun alla clientella: A Caprau, Cavardiras, Pardomat e Madernal ni si Mumpé Medel. Josef fimava stumpas e la cumbinaziun dil fried da quellas e dil paun frestg ei aunc adina en miu nas.

Anavos a Mustér

Ils davos rodund 34 onns ei Toni Goldmann serendius praticamein mintga di el menaschi, cun excepziun dils paucs dis da vacanzas. «Magari hai jeu fatg in di liber. Persuenter hai jeu produciu adina persuls la dumengia endamaun. La fin finala stuevan ils menaschis da hotellaria e gastronomia vegnir furni era gliez di», di il pasterner e conditer. Da 1981 entochen 1984 ha el fatg igl emprendissadi da pasterner e conditer tier Meiler a Flem, silsuenter ha el luvrau en plirs loghens en Svizra. «1991 sun jeu returnaus a Mustér ed igl 1. da schaner 1993 havein nus – mia dunna Renata ed jeu – surpriu il menaschi da nos geniturs Peter e Käthy Goldmann.» Avon era la pasternaria vegnida menada da Josef ed Elisabeth Goldmann. Igl onn 1936 havevan els cumprau la casa amiez il vitg che s’udeva per ina mesadad ad ina famiglia Gieriet, l’autra alla famiglia Storeli. «Gia avon che miu tat fetschi fatschenta, deva ei cheu ina pasternaria», relata Toni Goldmann.

«Ideal da calar»

Che la fin dalla pasternaria e conditoria Goldmann a Mustér vegn treis onns avon il temps da pensiun regular da Toni Goldmann ha in motiv: «Nies baghetg vegn spazzaus. Igl areal survescha suenter a habitaziuns. En quei senn ei il mument ideals. Igl ei empau curios da vegnir ussa en pasternaria e saver ch’ei va a fin. Mo jeu sun leds ch’igl ei prest aschi lunsch e lu era che nus astgein calar. Nus stuessen numnadamein buca.» Ina successiun pil menaschi ei buca reussida, era perquei che la munconza da persunal qualificau ei gronda: «Nus havein instruiu quater emprendists. Ils davos onns ei igl interess da far igl emprendissadi da pasterner ni conditer buca staus gronds tier la giuventetgna.» La Pasternaria Goldmann ha occupau 13 persunas ils megliers onns, il davos aunc nov. «Ils megliers onns ein stai quels cura ch’ils hotels Disentiserhof, Acla da Fontauna e Cucagna eran en funcziun. Els eran fetg buns clients», di Toni Goldmann. Las midadas ella hotellaria e la gastronomia ein lu era stadas quellas che han midau il menaschi. Parallelamein ei la furniziun da stizuns dil vitg cun paun vegnida pli e pli actuala.

«Il contact vegn a muncar»

«En sesez level jeu luvrar empau pli pauc cun 60 onns. Mo damai che nus havein buca survegniu persunal ni ch’ei ha dau midadas persunalas incuntin, ei quei buca stau pusseivel. Persuenter vegn la fin dil menaschi ussa in techet pli baul,» di Toni Goldmann e manegia: «Zacu havess jeu bugen aunc cumpensau las sururas. Deplorablamein havevel jeu denton buca giu peda da nudar quellas», di el e rispunda la damonda, tgei che vegni a muncar ad el igl avegnir: «Il contact culla glieud, culla clientella. Il mument ei in temps cun in egl bargent ed in rient.» In problem che biaras pasterneras e biars pasterners han quei mument ch’els calan, vegn Toni Goldmann buc ad haver: «Era sch’jeu level ussa savens la notg allas 02.00 per ir a luvrar, sai jeu era durmir, sch’il svegliarin stgalina buc.» Igl avegnir vul el sededicar pli fetg a ses hobis: Ir cun skis, cun velo e sil campadi el Tessin. Mo che la liunguriala prendi buc il surmaun ha el era gia procurau: «Igl unviern vegnent producin nus vinavon las specialitads da tuortas da nuschs e paun cun péra. Lu hai jeu era gia in’autra funcziun da pedel ch’occupa mei en ina mesa plazza.»

Il pli bi mument dil di

E per finir nies discuors la damaun baul en pasternaria meina Toni Goldmann mei si en stizun e di: «Mira quels regals cun differentas sorts da paun. Saver metter il paun cheu e lu mirar sin el ei in dils pli bials muments dil di. Veser las sorts e co ils pauns ein tagliai e formai ei zatgei fetg bi.» Tgei che succeda cull’infrastructura dalla pasternaria e conditoria ei aunc buca dil tut clar. Probabel vegni ina part vendida, l’autra dismessa. La via ord la Pasternaria Goldmann sveglia era en mei enqual sentiment e damonda: «Ussa svanescha in ulteriur menaschi tradiziunal ord il vitg. Tgeinin ei il proxim?»