Sur colms e vals cun butschigns da vegn
An nov deis dall’Alp Flex a Tirano ed anavos cun tgavals da soma scu digl taimp digls berniers: Chegl è stada l’aventura d’Alfons Cotti, tge turno anavos sonda passada dalla Vuclegna cun seis butschigns e 180 liters vegn.
La Vuclegna ed igl Grischun colliescha en’istorgia profonda e chegl da tschentaners. Chella relaziun cun chella val aint igl nord dalla Lumbardeia lascha anavos anfignen oz fastezs aint igl turissem alpin, ainten la geografia e cunzont ainten la cultura da vegn.
Siva da tschentaners importan igls Grischuns vegns dalla Valtellina, eneda sur igls pass alpins cun tgavals e mels da soma ed oz cun camiuns tgi magnan igl vegn dalla Vuclegna tar igls blers martgadants da vegn tgi vagn er aint igl Grischun.
Igl vegn valtellines ò do igl impuls ad Alfons Cotti
Alfons Cotti da Sur, cun domicil all’Alp Flex, el è ena persunga plagn ideias, en om innovativ ed en carstgang, agl qual stattan tgavals fitg manevel. Ia fitg a cor è agl pour e hospitant da Cotti Agroturissem u «Cotti Horse» all’Alp Flex è tgi igl sies furnitour da vegn ò detg tgi oz beva la gliout strousch ple vegn da la Vuclegna.
Alfons Cotti dei: «I so betg esser tgi aint igl taimp dad oz beva strousch ensatgi anc vegn dalla Vuclegna, ò gist igl traffic da soma cun butschigns da vegn ena tradiziun da tschentaners.» Ultra da chegl seia gist chel traffic sto egna dallas pi impurtantas colliaziuns da commers aint igl territori alpin anfignen anc avant 100 onns.
Alfons Cotti ò igl avost da chest onn gia l’ideia da lascher reveiver chella tradiziun e digls 9 anfignen igls 17 d’otgover 2026 er realiso la sia ideia e la sia aventura. Ia ègl cun seis tgavals sur colms e vals da Marmorera sur igl Pass digl Gelgia anfignen Silvaplauna. Da lò ò cuntinuo igl viadi a tgaval via Puntraschigna, igl Pass digl Bernina, oragiu dalla Val Poschiavo anfignen a Tirano tigl producent da vegn Plozza. Igl viadi a tgaval digl nord agl sid ò cuzzo quatter deis, ed igl viadi da return cun seis tgavals da soma e seis butschigns da vegn amplanias ò cuzzo tschintg deis.
Ple tgi angal strantga è stada la davosa etappa da return da Marmorera sur igl «Kanonensattel» anfignen a Tga Lucas all’Alp Flex. Lò on bleras persungas retschet la caravana e curt sessour fatg viva cugl vegn valtellines. Ena sfeida seia per uman ed animal bagn sto da survantscher mintga de 1000 meters differenza d’otezza, ò accentuo Alfons Cotti. Per de ins vegia fatg radond 30 kilometers.
Sendas da viandar e da bike
Naturalmaintg ò Alfons Cotti gia en pi lung taimp per organisar l’aventura sur igls pass an regurdientscha e respect anvers igls berniers tg’on tschentaners scretgs istorgia cugl traffic da soma. El dei: «Cutier vainsa gia ainten hotels ed igls tgavals on pernotto sen bagns purils da pours tg’ia canosch gio pi dei.» Igl viadi ò ple u manc mano sur sendas da viandar u da bike, chegl tgi seia sto ideal per tgavals, per el e las donnas tg’on accumpagnea igl iniziant dall’aventura.
Sur igl Pass digl Bernina seia betg sto schi simpel da viagier cun esser la senda da viandar fitg manevla agl tratg dalla Veiadafier retica. Magari ins vegia gia da far ena pôssa per risguardar igl traffic dalla veiadafier, chegl tg’ins vegia fatg gugent, dei Alfons Cotti. Nign problem è alloura er sto da passar igl cunfegn a Campocologno per rivar anfignen Tirano tar la Plozza SA. Lò èn igls seis butschigns nias amplanias cun mintgamai 30 liters vegn. Cun chels ò igl viadi anavos dall’Italgia an Svizra cuntinuo e siva da sonda passada èn chels aint igl affar d’agroturissem d’Alfons Cotti all’Alp Flex.
Da buna qualitad
Igls butschigns da soma èn nias daverts agl li, igl vegn è directamaintg nia amplania an cloccas da 75 cl. Las butteglias on retschet en cacung e l’etichetta speziala da vegn da soma. Igl è gist sto pussebel da cumprar igl vegn e da degustar chel, igl «Passione Alpi Retiche IGT 2019». Chel vegn è egn digls miglers tgi dereiva digl schler dalla Plozza SA. El ò ena calour profonda cotschna purpura, en bouquet da gronda fritgevladad raffinada, cumbinada cun ena nota ampernevla da vaniglia ed aromas da barsar, regurdond a crostas frestgas da pang ed en corp plagn. Igl «Passione Alpi Retiche IGT 2019» è tgiro, cultivo cun gronda lavour, el è da buna qualitad ed igl cuntign d’alcohol è 15 %.
Vuclegna sco part da las Treis Leias
Schibagn tgi la Vuclegna totga oz tar la provinza da Sondrio, è ella stada durant prest 300 onns sot igl domini digl Stadi liber dallas Treis Leias, igl precursour digl cantun Grischun dad oz. Napoleon Bonaparte ò alloura separo igl 1797 la Vuclegna dallas Treis Leias e l’attribueida alla Republica cisalpina, chegl siva da gheras, dispetas e schizont mazzamaints.
Igl 1803 è igl Grischun davanto uffizialmaintg cantun dalla Confederaziun svizra ed igls Grischuns on uscheia pers la Valtellina. La reuniun scu agen cantun Vuclegna ò fatg da lez taimp naufragi, chegl per egualitad da dretgs tranter igls Grischuns ed igls Valtellines. Malgro la separaziun politica èn la relaziun, igl contact, la proximitad e l’avischinanza tar la Vuclegna restada, chegl tg’è er anc oz uscheia. (fms/gns)
Gust da leger dapli?