La Ligia Grischa e siu archiv da 175 onns
Il Chor viril Ligia Grischa festivescha igl onn proxim siu 175avel onn d’existenza. Il chor vegn a festivar quei giubileum la primavera 2027 cun in’ovra che Christoph Cajöri, il directur dalla Ligia Grischa ha cumponiu. Ils numerus giubileums dalla Ligia Grischa ein era documentai egl archiv dil chor che secatta el sutterren dalla casa da scola da Glion. La FMR ha visitau igl archiv cun dus commembers d’honur.
Dapi ch’il marcau da Glion ha inaugurau 1972 la casa da scola nova, s’entaupa la Ligia Grischa ell’aula da quei stabiliment. L’aula ei il domicil, liug digl archiv, dalla radunonza generala e dils exercezis dil chor. La davosa dumengia sera han ils cantadurs entschiet gl’onn da cant 2026/27 culla radunonza generala. Igl onn proxim vegn ad esser in impurtont tierm ellas annalas dalla Ligia Grischa. Il directur Christoph Cajöri (mira era scaffa) ha presentau alla radunonza las finamiras musicalas e la suprastonza ha dau ina survesta dalla planisaziun dil niev onn da cant. Igl ei vegniu tratg bilanza e mirau anavos sil 174avel onn da cant e mirau anavon sigl onn da giubileum (mira era scaffa).
Buca dirigent, mobein directur
Il dirigent dil Chor viril Ligia Grischa che festivescha igl onn 2027 siu 175avel anniversari vegn buca numnaus dirigent, mobein directur. Entochen oz ha la Ligia Grischa giu 14 directurs:
1852 – 1853 Gion Martin Darms
1853 – 1855 Conrad Tobler
1855 – 1888 Gion Martin Darms
1888 – 1896 Tumasch Castelberg
1896 – 1897 Rest Gion Cabalzar
1897 – 1914 Tumasch Castelberg
1915 – 1924 Leonhard Nold
1924 – 1932 Robert Cantieni
1932 – 1943 Hans Lavater
1944 – 1968 Walter Aeschbacher
1969 – 1984 Ernst Schweri
1985 – 1998 Gion Giusep Derungs
1999 – 2011 Peter Appenzeller
dapi 2012 Christoph Cajöri
Pign, mo prezius
Il chor viril Ligia Grischa ei il sulet chor en Surselva che dispona d’in agen archiv. Igl archiv dalla Ligia Grischa da canzuns ei situaus en dus locals plitost pigns el sutterren dalla casa da scola da Glion. Ils locals ein sco fatgs per conservar scartiras, gliestas da commembers, bandieras, protocols e documents impurtonts sco per exempel rapports d’experts e tschupials d’arbagias da fiastas da cant ni era rapports da concerts ch’ein stai ellas medias. En ina part digl archiv vegnan las notas conservadas digl archivar actual Gieri Cavigelli da Mustér.
Votaziun decisiva gl’october 1853
L’entschatta d’october ha il schurnalist Augustin Beeli da Sagogn che conta era ella Ligia Grischa publicau tier la FMR in artechel davart igl onn giubilar dalla Ligia Grischa (mira La Quotidiana dils 5 d’october 2026). Ina passascha scretta ella scartira giubilara pil 50avel anniversari dil chor tracta dils pli emprems onns dil chor. Leu ei la Ligia Grischa era gia stada sil cupetg. Gia in onn suenter la fundaziun ha ina tractanda dispiteivla mess sill’emprova l’iniziativa dil fundatur e promotur dil cant en Surselva ser Gion Martin Darms: Cun 13 encunter 11 vuschs havevan ils presents decidiu da sligiar, cun vigur immediata, l’uniun. Ils 2 d’october 1853 ha il comité denton stuiu clamar ils commembers ch’eran restai fideivels ad ina nova radunonza. Pertgei la cassa dil chor existeva aunc e la radunonza generala haveva buca decidiu tgei che dueigi schabegiar cullas finanzas. La radunonza ella Casa Gronda a Glion ha aboliu la decisiun da sligiar l’uniun – perquei che treis commembers ch’eran sorti gia avon la radunonza ord l’uniun havevan priu part senza dretg alla votaziun.
Numerusas anecdotas
Cun agid dils dus commembers d’honur Erwin Ardüser da Laax ed Ewald Vinzens da Ruschein ha la FMR – duront la viseta egl archiv – survegniu ina biala envesta dils puncts culminonts dalla Ligia Grischa duront ils emprems 175 onns. Els dus seregordan dils davos decennis. Ils onns entuorn 1970, cura ch’el seigi entraus ella Ligia Grischa, stuevi mintga noviz cantar avon tier il dirigent e quei adina duront ch’il chor havevi sia mesura pausa, raquenta Ewald Vinzens. «Aunc avon miu temps havevan ils exercezis liug la dumengia suentermiezdi. Jeu haiel udiu da tuttas historias co ils cantadurs vegnevan neutier e turnavan puspei a casa a sias uras – tgi cul traffic public, tgi igl unviern cun scarsolas e sliusas e tgi da Flem e Trin e pli lunsch a pei.»
A tuttas fiastas da cant
Erwin Ardüser dat ina survesta dallas fiastas da cant federalas, cantunalas e districtualas cun participaziun dalla Ligia Grischa. «Il chor ha naven digl onn 1862 priu part da tuttas fiastas da cant federalas, cantunalas e districtualas. Entochen 1979 alla fiasta da cant sursilvana a Sumvitg vegnevan las producziuns da pag cantadas sut tschiel aviert. Ed els rapports dils experts ves’ins era tscheu e leu remarcas ch’els hagien buc udiu tut precis pervia dalla canera dil publicum.» Naven da 1984 han las producziuns da pag era giu liug en Surselva endadens.
Grond program da giubileum
Dumengia vargada han ils ver 75 cantadurs entschiet il 175avel onn da cant. Il program musical ha Christoph Cajöri gia annunziau ed il chor sa tgei che spetga. Cun in pign exercezi ha il directur avischinau ils cantadurs gia la davosa primavera all’ovra «Il sault dils morts» ch’el sez ha cumponiu. Ils dus commembers d’honur, Giusep G. Decurtins ed Erwin Ardüser, ensemen cun il directur Christoph Cajöri, ein semess a disposiziun pil comité d’organisaziun. Ils quater concerts giubilars «175 onns Ligia Grischa» ein dils 21 tochen ils 30 da matg 2027 a Glion, Turitg, Domat e Trun.
La Ligia Grischa ha in niev president
Peider Andri Parli, dapi 18 onns commember activ, ei vegnius eligius dumengia vargada sco niev president dalla Ligia Grischa e successur da Mathias Pfister tenor ina communicaziun dil chor viril.
Sin invit dalla cumissiun da cultura concertescha il chor ils 26 da december 2026 en la baselgia ad Andermatt. Silsuenter sepreparan ils cantadurs per ils concerts el rom dil giubileum da 175 onns che han liug il matg 2027 a Glion, Turitg, Domat e Trun.
Medemamein separticipescha la Ligia Grischa il zercladur digl onn proxim alla Fiasta da cant cantunala a Grüsch. (cdm/fmr)
Gust da leger dapli?