In plazzal ell’altezia

Enamiez la stgiraglia digl uaul nocturn ha la viseta da medias entschiet. Pervia dils uraris da lavur tier il plazzal astgava igl Uffeci da construcziun bassa (UCB) dil Grischun menar entuorn la gruppa pér allas 21.00. Senza las cazzolas tschentadas si e las cazzolas da maun dalla squadra digl UCB vess ins saviu mo sminar ils pégns d’ina vart ed il precipezi da tschella vart.

Stentas logisticas ed economicas

Malgrad las cundiziuns nunusitadas han ils schurnalists e las schurnalistas survegniu tutta sort envestas ed informaziuns davart il vargau, cunzun il present, ed era igl avegnir dalla Via da Versomi ed il plazzal che dueigi tenor igl UCB far ella puspei fitta per in diever intensiv. Marcel John, schef dil departament Manteniment dallas vias, e Ralf Hartmann, schef dil District 1 Cuera, ensemen cun Ramona ­Tiefenthal, menadra da communicaziun, han exponiu tut ils detagls davart il stan actual e las preparaziuns per las lavurs principalas denter ils 15 da fevrer ed ils 25 da mars 2027.

Actualmein vegnan las lavurs vid la via exequidas duront la notg, ella fasa l’auter onn ei la via cumpleinamein serrada. Quei caschuni ina situaziun logistica malcumadeivla, denton inevitabla. Era il buordi economic seigi considerabels. Tenor Marcel John cuosti il project rodund 1 milliun francs, schegie che quei preventiv representi mo in’approximaziun fetg groppa. Ins hagi en mintga cass schazegiau ils cuosts totals, e lezs cumpeglien las lavurs nocturnas actualas sco era las lavurs duront la serrada cumpleina dalla via.

«Stuschar anavos fageva negin senn»

Marcel John ha admess che la logistica egl intschess pertuccau supponi sfidas e pazienzia. Per habitonts e habitontas dalla Val Stussavgia munti quei in temps da viadi supplementar da rodund ina mesura per il tschancun Versomi – Cuera, damai che la ruta da sviament meina sur Flem, da tschella vart dil Rein. Il schef da manteniment da vias ha menziunau en connex culs cuosts e las restricziuns da mobilitad: «Quella serrada aschi drastica ed ils cuosts stattan en relaziun culla cumplexitad dallas lavurs che ston vegnir fatgas. La posiziun geografica e las caracteristicas geologicas dil plazzal implicheschan ina lavur ordvart pretensiusa. Cunquei che nus stuevan exnum stabilisar igl emprem il funs dalla via, ei la fasa preliminara che nus realisein ussa indispensabla. Quellas duas fasas ston semplamein esser.»

Ed el ha suttastrihau il dabasegns urgent da talas lavurs. Per motivs geologics fagevi in’acziun absolutamein basegns, damai che la resca da curdada da crappa seigi stada memia aulta: «Ils geologs vevan localisau ruosnas ella part suten dalla via. Aschia vess ella schiglioc saviu dar ensemen ad in cert pugn. Stuschar anavos fageva negin senn, quei vessi menau mo tier cuosts considerablamein pli aults ed in plan d’acziun aunc pli cumplex.»

Semtgar la via per la gronda midada

Atgnamein seigien tut las mesiras menadas atras quest atun «mo» ina preparaziun per la gronda lavur da substituziun dils parapets. Gia igl onn 2025 era sco emprem pass vegnida installada ina reit da schurmetg encunter la curdada da crappa che garantescha la segirezia dils luvrers. E cul secund pass, pia ella fasa actuala tochen ils 30 d’october, vegnan las mesiras centralas per quella preparaziun exequidas: segirar il grep e reparar il mir da sustegn. Pil traffic duront quella fasa ei ina punt da lenn provisoria vegnida scaffida, concepida per cargas tochen 18 tonnas. Sur ella van duront il di ils habitonts e las habitontas dalla Val Stussavgia, duront la notg las maschinas dil plazzal.

La fasa actuala seigi tenor Marcel John bunamein concludida, e quei cun grond success. En quei senn ha el constatau: «Igl ei gartegiau veramein bein da tener en ils termins planisai. L’interpresa da baghegiar ha furniu ina dètga prestaziun, ils miradurs han luvrau ad in luvrar. Il resultat ei oreifers.»

In plazzal nunusitau

In aspect special da quei plazzal seigi l’aschinumnada infrastructura prefabricada che vegni duvrada per levgiar il process. Ralf Hartmann ha declarau: «Per tener la fasa da substituziun dils parapets schi cuorta sco pusseivla, vegnan ils elements dil mir baghegiai ordavon e culai ensemen direct sil plazzal. Els vegnan fabricai a Trimmis dalla Trimmiser Baustoffe AG e transportai tochen cheu neu.»

Ralf Hartmann ha declarau plinavon ch’in auter pugn da clav tier il project seigi l’obligaziun d’agir cun special respect cultural e historic. Il schef dil district Cuera ha declarau: «La Via Stussavgia ei registrada ell’Inventari federal dallas vias da communicaziun historicas da la Svizra (IVS) sco ierta ordvart custeivla. Perquei han las lavurs liug en stretga collaboraziun culla tgira da monuments.» La via e sia infrastructura seigi pia in toc historia grischuna. Perquei seigien ils novs parapets prefabricai concepi tenor criteris historics. Els vegnien tractai cun ina procedura speciala, sebasond sigl aspect dil mir original.

Perspectivas sigl auter onn

Grazia alla procedura avantagiusa sperien els che las lavurs denter fevrer e mars progredeschien spert. La prefabricaziun dils elements pil parapet spargni bia temps. In detagl da la planisaziun da traffic fetschi schon ussa in cert squetsch, sco Ralf Hartmann ha admess: «La Viafier retica modernisescha la staziun da Versomi igl avrel e quellas lavurs vegnan a pretender in transport da substituziun cun posta silla via denter Panaduz e Versomi. Quei munta pia: Igl avrel sto nossa lavur cheu esser vargada, schiglioc fuss la serrada veramein cumpleina.» La viseta sil plazzal ha silmeins mussau che las lavurs parien dad haver in bien tempo.