Ina cadeina tras la mesa Europa

Igl autur Patrick Capaul muossa ein siu pli niev film da Cuntrasts las dimensiuns d’ina reit d’agid e sia contribuziun ell’Ucraina: Co biaras parts ston funcziunar ensemen per ch’igl agid arrivi e co differentas casualitads han menau tier ina tala cadeina, che sestenda denter Ignaz Derungs en Surselva, sur la Pologna e tochen las persunas pertuccadas a Kharkiv. La FMR ha discurriu cugl autur dalla documentaziun «Fa insatge dal bun! Ignaz Derungs e ses agid per l’Ucraina» per saver co il project ei staus concepius, tgei che sia finamira ei e tgei impressiuns che l’experientscha ha schau anavos.

«Ina liunga retscha da casualitads»

Patrick Capaul admetta ch’el seigi s’avischinaus plitost casualmein al tema. El vevi udiu il num d’Ignaz Derungs en connex cugl agid per l’Ucraina ed hagi vuliu s’endriescher surlunder. E lu hagi la historia tschaffau cumpleinamein el: «Jeu level buc exnum prender per mauns ina reportascha d’uiara. La pusseivladad ei sedada nunspitgadamein atras il contact cun Ignaz ch’era gest vid organisar in transport per l’Ucraina. E lu hai jeu astgau far part da quei transport. Jeu hai giu il sentiment che jeu astgi buca munchentar ina tala caschun.»

Suenter scuvierer quella historia ha Patrick Capaul perscrutau vinavon davart igl engaschi sursilvan per l’Ucraina e davart la historia persunala d’Ignaz Derungs. Era la historia dil gidonter sursilvan e sia organisaziun ha entschiet cun ina casualitad, sco igl autur declara: «Ei ha duvrau ina liunga retscha da casualitads. Ignaz Derungs era s’inscuntraus culla famiglia Kozak che ei fugida dall’Ucraina ed arrivada a Tavanasa alla tscherca dalla habitaziun d’Airbnb la pli bienmarcada dalla Svizra. El ha empriu d’enconuscher la famiglia. Siu destin ha marcau el ordvart ferm e quell’emprema sbrenzla ha lu menau tier in engaschi persunal adina pli grond. El ha decidiu da prender sez mesiras, aschia ei l’uniun ‹Tue was Gutes!› naschida (mira era scaffa). Quei ei stau il pugn da partenza per ina cadeina da sustegn denter la Surselva e Kharkiv.»

Sur la Pologna tochen l’Ucraina

Patrick Capaul explichescha vinavon ch’igl emprem ligiom ordeifer la Svizra seigi Humanosh, ina societad polonesa che porscha agid humanitar naven da Varsovia e cun preschientscha directa ell’Ucraina. Schon atras Ignaz Derungs veva el empriu d’enconuscher in gidonter essenzial, Tomasz Schmidt, in inschignier polac che ha luvrau biars onns en Svizra e gida ussa tier Humanosh. Era culs fundaturs dall’organisaziun polonesa Kasia e Piotr Skopiec ha igl autur giu contact direct duront la missiun da transport: «La famiglia Skopiec sa mirar anavos sin ina liunga tradiziun d’altruissem. Aschia han ils perdavons dalla famiglia spindrau persunas gediuas dalla persecuziun duront la Secunda Uiara mundiala.»

Il regissur expona ch’il davos pass seigi a Kharkiv cull’organisaziun Misto Dobra, menada da Viktor Ymelianenko. Il schef da pumpiers pensiunau tegni la survesta davart ils pli urgents basegns, reageschi immediat als svilups. Grazia a sia acziun seigi igl agid ulivamein repartgius, tut tenor il sustegn duvrau, sco Patrick Capaul explichescha: «Viktor ha dapertut sia detta. El enconuscha profundamein il marcau, l’infrastructura e las urgenzas che sedattan. Aschia arriva la vitgira tier las adressas nua ch’ei fa dapli senn.» Quella reit denter la Surselva e l’Ucraina fa impressiun a Patrick Capaul: «Quei perpetuum mobile, che para strusch pusseivels, ha impressiunau mei fermamein. Mo sche tut quellas pintgas parts funcziunan a medem temps ed adempleschan lur lavur, va quella maschinaria vinavon. E tut quei fan els ord perschuasiun.»

Dapertut fastitgs dall’uiara

Ils fastitgs dall’uiara ein da veser dapertut a Kharkiv. Ina massa baghetgs destrui muossi con grevs ch’ils donns tier l’infrastructura seigien. En quei senn expona il regissur: «Grondas parts dil marcau ein empaglia, l’infrastructura ei sapientivamein vegnida destruida.»

Sco Patrick Capaul commentescha, savessien nundumbreivels exempels vegnir menziunai. Ei detti denton era muments fetg concrets che restan ferm en emblidonza. Aschia raquenta el: «In dils muments pli impressiunonts hai jeu viviu els contuorns da Kharkiv cura che nus essan s’entupai cun ina gruppa da schuldaus en ina fabrica da mobilias bandunada. Leu dat ei in project per veterans traumatisai nua ch’els fan lavurs da scrinaria. Cun veser els tut a luvrond essan nus sedumandai tgei ch’els baghegien ord quels materials. Lu vein nus intervegniu ch’els duvravan els per far cruschs fossa.»

«La veta sedosta encunter la sgarschur»

Tenor il regissur dalla documentaziun seigi ei grev da tschaffar la situaziun a Kharkiv en sia cumplexitad. D’ina vart cuntinueschi il mintgadi, las persunas stoppien enzaco far vinavon senza calar diltut cun lur veta. Da l’autra vart spetgien ins da tuttas uras il proxim bumbardament, alarms sunien traso enzanua. Ins hagi viu co munds parallels coexistien el medem marcau, co la smanatscha seigi adina presenta e la glieud emprovi a medem temps da surmuntar di per di il terrur. «Quella documentaziun ha mai vuliu semplamein mussar cul det, raquintar classic davart il sterment dall’attacca russa sill’Ucraina. Ei va per mussar co la veta leu sedosta encunter la sgarschur, co tut quellas persunas fuorman cun lur cadeina d’agid ina forza pussenta e fan pusseivel in mintgadi malgrad tut las difficultads.»