Plüs affars piglian spraisa pella Biosfera

Üna contribuziun illa gazettina cumünala Mas-chalch ha pisserà per discussiuns in Val Müstair. Mais per mais po l’Uniun da mansteranza e gastro in Val Müstair (UMG) render attent illa revista ad agens arrandschamaints o far valair ils agens interess. Ill’ediziun d’october ha la suprastanza da l’uniun fat a savair cha quatter affars sajan sortits dal partenadi culla Biosfera Val Müstair. E l’UMG ha perquai proponü chi saja da «reexaminar ils criteris actuals» per ils affars partenaris. Id es stat üna posiziun critica invers il sistem actual.

Uossa daja però üna cunterreacziun. In üna comunicaziun a las medias es gnüda tramissa üna charta averta suottascritta da nouv affars indigens, la quala es gnüda publichada quists dis i’l Mas-chalch actual. Ils nouv affars piglian spraisa pel sistem da partenadi e per l’instituziun da la Biosfera.

«Nus sustgnain plainamaing la Biosfera»

Per che vaja insomma? – I va per ün label da partenadi, al qual affars turistics in Val Müstair pon partecipar. Sch’els accumplischan ün catalog da criteris, lura pon els testifichar quai invers lur cliantella (guarda boxa). Quista collavuraziun exista daspö ses ons. Actualmaing han desch affars ün partenadi culla Biosfera Val Müstair.

«Ils criteris sun bain severs, ma els sun in uorden tenor mai.» – Quai disch Roman Hohenegger da l’Hotel Staila a Fuldera. El es ün dals nouv signataris da la charta averta. La posiziun da la UMG aint il Mas-chalch til haja fat star stut. «Nus sustgnain nempe plainamaing la Biosfera e nus stain eir davo quist sistem da partenadi.»

Eir Coni e Stefan Schuster da la pensiun Villa Stelvio – eir ün affar partenari – sun stats surprais da l’agir da l’UMG. Coni Schuster: «Quel text i’l Mas-chalch es gnü publichà sainza cha’ls partenaris füssan stats infuormats. E sco cha nossa charta averta muossa, nu sun ils blers partenaris brichafat d’accords cun quella posiziun.» Ils manaders dal bed&breakfast immez Sta.Maria conferman ch’els stettan «plainamaing davo il label». Stefan Schuster disch: «Nus nu lain cha’ls criteris vegnan schlockiats, perquai cha lura perda il label sia valur ed intenziun, nempe da sustegner l’economia indigena e promouver üna gestiun persistenta.»

Criteris elavurats da cumünanza

Tant ils gestiunaris da la Villa Stelvio sco eir Roman Hohenegger da l’Hotel Staila rendan attent cha lur giasts predschan l’impegn dals affars. Roman Hohenegger: «Il giast s’es fich consciaint che cha quai voul dir, ed el gioda da pudair consümar prodots indigens, saja nossa charn obain ils prodots da nossa chascharia indigena.» Tenor el daja avuonda pussibiltats, in sezzüdas o inscunters culla Biosfera, dad eir metter in discussiun ün o tschel criteri da valütaziun. L’inter catalog sever nu saja dal rest gnü dictà da suringiò. Quel saja gnü elavurà insembel culs affars indigens.

Ils signataris nu lessan brichafat critichar ils affars chi sun sortits ultimamaing dal partenadi. Coni Schuster disch explicitamaing: «I nun es noss’intenziun d’incuolpar o d’achüsar ad inchün. A nus vaja be per muossar cleramaing nossa posiziun e dir cha nus eschan insè fich cuntaints cul sistem actual. Nossa posiziun nu s’accorda dimena cun quella da la suprastanza da l’UMG.»

Aint il e-mail accumpagnant a la charta averta nu mettan ils signataris be in dumonda la critica da l’UMG, ma els mettan eir in dumonda l’agir da la suprastanza. Cha quella haja agi sainza consultar la gronda part dals partenaris. Implü as dumondan els, perche cha la presidenta cumünala Gabriella Binkert Becchetti figürescha uossa in rapports medials in quista fatschenda sco co-presidenta da l’uniun. Coni e Stefan Schuster scrivan in lur e-mail: «A nus nu d’eira cuntschaint ch’ella vess surtut quella funcziun e cura cha quai füss capità.»       

«I stuvess dar üna disferenzchaziun»

Per quella critica nun ha la presidenta cumünala ed actuala co-presidenta da la UMG, Gabriella Binkert Becchetti, propa incletta. Ella declera: «Quista prümavaira – davo il mortori dal co-president – suna gnüda dumandada da la radunanza da l’uniun da surtour ad interim il post. Quai n’haja fat gugent, per güdar oura dürant ün on.» E cun ün tschögn vers las vuschs criticas manaja ella: «Eu surdun gugent il co-presidi, malapaina ch’inchün vain a la radunanza ed as metta a disposiziun!»

Cha l’uniun ha insomma tut posiziun avant ün mais i’l Mas-chalch haja da chefar culs pissers da singuls da seis commembers. La UMG saja perquai statta obliada da far palais la problematica – in nom da seis agens commembers e na in nom da la gruppa da partenaris.

La critica principala al sistem formulescha Gabriella Binkert-Becchetti uschea: «La Biosfera sco tala es üna fich buna roba. Ed eir quists partenadis nu metta ingün in dumonda. I va be pels criteris da valütaziun. E là stuvessa dar tenor nus üna disferenzchaziun tanter ils affars.» Ella renda attent cha per gronds hotels, cun frequenzas plü otas, saja bod impussibel d’accumplir tantas pretaisas. «Schi’s douvra per exaimpel üna jada üna gronda quantità da charn, lura nun es quella forsa güsta disponibla in val», explicha la co-presidenta da la UMG. Ma illa valütaziun da l’affar saja quai lura ün punct debel. Ella persunalmaing chatta cha’ls criteris hajan bain dad esser severs. Ma ella chatta da tschella vart eir don, scha hotels da tradiziun, da buna qualità e cun bunas cifras vegnan plü o main sforzats da bandunar il partenadi.   

Ün «affar da spagat» nun es cumpatibel

Da las quatter gestiuns chi bandunan il partenadi – duos hotels, üna pitschna pensiun ed üna pauraria agroturistica – ha ün hotel tut posiziun invers la FMR: l’Hotel Süsom-Givè sül Pass dal Fuorn. Il manader da quel, Peider Andri Toutsch, ha desdit la collavuraziun perquai ch’el nun ha ragiunt avuonda puncts ill’ultima valütaziun. El declera: «Cun meis hotel e restorant esa greiv d’accumplir las pretaisas – eu n’ha nempe ün uschedit ‹affar da spagat›.» Cun quai manaja’l ch’el serva a duos pêra cliantella: Dürant il di ha’l giasts da passagi sül pass chi vöglian mangiar svelt e bunmarchà lur giantar, quasi sco in ün büfè da la staziun. E la saira haja el lura il giast da chasa chi pernottescha e saja pront da pajar daplü. Peider Andri Toutsch: «Ma güsta meis affar da ‹büfè da la staziun› nun es cumpatibel cullas pretaisas da la Biosfera.» E da quel affar nu vöglia e nu possa el – sco hotel süsom il pass – desister.

Ün oter rampign saja seis s-chodamaint dad öli dret nouv chi nu saja propa cumpatibel cun böts ecologics. Ma qua renda l’hotelier attent ch’el haja da far al mumaint otras investiziuns fich importantas, sco las lingias d’aua, e nu possa eir amo müdar oura seis s-chodamaint. Tuot quai sun stats per el motivs per dar sü la collavuraziun, eir sch’el füss in princip amo adüna gugent partenari. «Tenor mai dovressa ün sistem plü nivellà», disch Peider Andri Toutsch, «i dovress differentas categorias da partenadi tuot tenor model d’affar.»

L’hotelier ha confermà invers la FMR d’esser intant in barat culla Biosfera Val Müstair e ch’el haja eir senti i’l fratemp üna tscherta avertezza per discutar la fatschenda.

«Ün bel segn»

«Scha duos as dispittan, il terz profita», disch il proverbi. Ed il «terz» es in quist cas insè la portadra dal label, nempe la Biosfera Val Müstair. Il parc da natüra ha infilà quist inter sistem da partenadi insembel culs affars. Cha nouv dals desch partenaris actuals piglian uossa spraisa pel partenadi, resguarda David Spinnler perquai sco «bel segn». Tenor il manader da gestiun da la Biosfera Val Müstair funcziuna il sistem nempe bain, cha’ls affars possan metter «in vaidrina» lur impegn a favur da dürabiltà, ecologia e regiunalità.

Fingià avant ün mais vaiva David Spinnler rendü attent in rapports medials cha la critica e la comunicaziun da l’UMG saja statta tenor el massa pauschala e malprecisa. Cha be duos dals quatter affars sajan sortits pervi chi nu laivan o nu pudaivan plü accumplir ils criteris. Tschels duos hajan gnü otras radschuns, perquai cha las pretaisas dal label vessan quels duos affars insè accumpli.

Ün stumpel per ün sistem chi viva

Eir a David Spinnler esa important da dir: «Sch’ün affar decida da na plü vulair esser partenari, lura es quai natüralmaing puchà. Ma insè esa üna decisiun legitima da la singula gestiun.» Tenor David Spinnler saja la Biosfera Val Müstair – eir i’l ravuogl dal partenadi – averta per critica e per üna discussiun davart ils criteris. Culs partenaris pertocs saja sia instituziun dal rest fingià in discussiun. E schi detta ün bsögn d’agir, lura as fetscha il pussibel per realisar müdadas. Ed eir üna sezzüda tanter la suprastanza da l’UMG e la Biosfera Val Müstair haja fingià dat, sco cha David Spinnler conferma sün dumonda.

Important saja uossa il prüm d’eruir in detagl las radschuns per bandunar il partenadi – e da pür lura trar prosmas conclusiuns. Perquai disch il manader da gestiun da la Biosfera Val Müstair: «Insè suna cuntaint, scha tala critica vain formulada e discutada. Quai muossa chi’d es ün sistem chi viva.»

Cun quista valütaziun fa David Spinnler insè buna farina cun Gabriella Binkert Becchetti. Eir la co-presidenta da l’UMG conclüda: «Cun nossa comunicaziun i’l Mas-chalch vaina la fin dals quints vuglü render attent ad üna difficultà, e nus vain vuglü dar ün stumpel. Uossa speraina cha tuot ils partenaris chattan la via insembel.»