Duvrar il lain sco da struclar ina citrona
I marscha tut a dubel tar la «Gruppa Uffer» en il Surses. Il venderdi vegn discutà l’avegnir da la branscha da lain. Il schef e proprietari Enrico Uffer explitgescha che la branscha vuless daventar main dependenta da l’exteriur. La sonda è lura di da las portas avertas – tant en la resgia a Tinizong sco era a la sedia principala a Savognin.
Gronda truscha a Savognin e Tinizong: Il venderdi sa raduna la politica e la branscha da lain ad in forum tar la «Gruppa Uffer» en il Surses. I va per l’avegnir da la branscha da lain svizra. E la sonda vai vinavant cun in di da las portas avertas. Il program empermetta ina vaira festa populara. Enrico Uffer, schef e proprietari da la «Gruppa Uffer», explitgescha co che la branscha da lain pudess daventar pli independenta da l’exteriur. El tradescha co ch’igl è da lavurar cun in star-architect sco Norman Forster e ch’il lain savurava pli baud in pau auter.
FMR: Sche Vus sentis l’odur dal lain, tge resentis Vus?
Enrico Uffer: En il guaud u en nossa lainaria savura adina da lain. Sch’jau vom cun giasts tras nossa lainaria, croda quai si a lezs pli fitg che a mai. Mes nas è s’endisà vi da l’odur. Igl è in plaschair d’astgar lavurar cun questa resursa.
È l’odur dal lain cumbinada per Vus cun il passà u cun l’avegnir?
Prest dapli cun il passà. Sch’jau pens enavos, co ch’jau gieva cun mes bab en la resgia da Tinizong, ma regord jau anc bain, co che la laina frestga savurava sin noss camiun ed en la cabina dal camiun. Oz na savura betg pli sco pli baud. Oz lavuran ins cun laina setga e culada. Quai n’ha betg pli la medema odur sco avant trent’onns.
Vossa interpresa po construir il Inn Hub a La Punt dal star-architect Norman Forster. Tge munta quai per Vus?
Areguard la cumplexitad ed il volumen èsi insatge extraordinari. Ils iniziants han gronda confidenza en nus, gliez munta dentant era responsabladad. La pressiun daventa fitg auta. Nus avain ussa fatg emprims prototips sin noss areal a Savognin. La fin dal 2028 duess il bajetg a La Punt esser realisà.
Co èsi da lavurar cun in architect uschè renumà?
Norman Forster ha 2500 emploiads cun biros sin l’entir mund. Per mintga tema datti in auter team dad architects. Igl è enorm, quanta glieud ch’è involvida en il Inn Hub. Bunamain per mintga glisch u per mintga crutsch da vestgadira datti in team. Mintga detagl vegn elavurà. Per nus daventa la lavur uschia pli fadiusa, ma igl è enorm interessant.
Il venderdi daventa il Surses in Mecca per l’elavuraziun dal lain. Carmelia Maissen da la regenza grischuna, funcziunaris da la Confederaziun, presidents dad uniuns da la branscha e blers impressaris prendan part ad in forum organisà da «Selva futura». Da tge sa tracta?
«Selva futura» è ina iniziativa dad interpresas pitschnas e mesaunas. En l’entira chadaina da producziun da lain – dal guaud fin al product final – è involvida blera glieud ed instituziuns: las vischnancas sco possessuras dal guaud, ils selviculturs, la politica, ils uffizis che fan perscripziuns, las interpresas. Da l’autra vart èsi ina branscha fitg dinamica. Oz bajegiain nus chasas cun lain da passa tschient meters autezza.
E tge vul «Selva futura» cuntanscher?
En emprima lingia lain nus serrar las largias en la chadaina da producziun. La pli gronda largia avain nus tar las resgias. Ma i manca era interpresas che paregian il lain: collan e splaunan e fan or dal lain products mezfinids per la fiera. Quai avain nus tralaschà ils ultims onns en Svizra. La politica è sa focussada sin autras branschas: finanzas, farmazia, bancas, agricultura. Las industrias primaras e secundaras – tut quai che ha da far cun atschal u lain – èn vegnidas tralaschadas.
Tge consequenzas ha quai?
Nus essan daventads dependents da l’ester. Nossa laina manain nus en l’exteriur. Là laschain nus elavurar la laina e suenter cumprain nus enavos il product finì. Quai vulain nus midar. Nus vulain nizzegiar meglier nossas resursas e guardar che la plivalita resta qua. Nus na vulain betg pli esser dependents da l’exteriur.
Tge persunas stattan davos «Selva Futura»?
Nus essan tschintg iniziants da la branscha da lain da la Svizra Orientala. En il fratemp ans sustegnan adina dapli interpresas pitschnas e mesaunas. Nus avain era experts da svilup economic, da l’institut da controlla EMPA u da la scienza, per exempel da l’ETH.
«ReSurses», Vossa nova resgia a Tinizong, è in bun exempel. Pertge è questa resgia uschè impurtanta?
Cun questa resgia mussain nus che nus giain ordavant cun bun exempel. Nus na faschain betg be studis e palpiris, mabain purtain ristgs e sforzs finanzials per far ils pass necessaris.
Èsi vair ch’i sa tracta dad ina da las pli modernas regias en Svizra?
Gea, ils singuls process da producziun èn fitg automatisads e digitalisads. Nus lavurain per exempel cun intelligenza artifiziala (AI). In scanner guarda, sche las aissas han roma u rascha u sch’ellas èn blauas. La AI è abla da zavrar las bunas e las mendras aissas.
Tge capita cun las aissas blauas da mendra qualitad?
Lezzas van en l’exteriur per far palets u per chistas.
E las bunas?
Lezzas tegnain nus sa chapescha qua per las scrinarias. Nossa idea è da struclar ora meglier la citrona.
Co manegiais Vus quai?
Sch’ins derscha ina planta da 200 onns, essan nus obligads da far il maximal pussaivel cun quella. Quai vul dir nizzegiar mintg’aissa. Nus avain perfin laina da pign d’uschè auta qualitad che nus pudain duvrar quella per far violinas u ghitarras.
Tge è la finamira principala cun la resgia «ReSurses» a Tinizong? Salvar l’atgna laina en Svizra?
Gea, nus vulain esser abels da furnir a nossa clientella products persistents cun laina svizra. Suenter Corona avain nus per part stuì dir a la clientella che nus na vegnian betg suenter cun furnir. La clientella ha guardà or da fanestra sin il guaud e dumandà: Tge èsi lura cun questas plantas là? Nus avain lura stuì dir che nus na possian betg elavurar questa laina. Uschia perdain nus la confidenza da la clientella. Nus vulain gea porscher products ecologics, ma n’essan gnanc abels da nizzegiar l’atgna laina.
Quanta laina svizra po la «Gruppa Uffer» elavurar? E quant stuais Vus importar?
Nus stuain retrair circa 60 % da l’exteriur. Per part èsi laina svizra ch’è vegnida exportada l’emprim en l’Italia, l’Austria u en Germania, che vegn elavurada là e lura puspè importada sco product finì. La raschun è ch‘ins n’è betg abel en Svizra da cular e splanar la laina e fabritgar products finids. I sa tracta da l’uschenumnada «Zweitveredelung».
E pertge na vegn quella betg fatga en Svizra?
Ella n’è betg rentabla, la Svizra na subvenziunescha betg questa industria. Noss partenaris en l’Italia che lavuran sin questa fiera vegnan per part subvenziunads 50 % entras l’Uniun europeica. Cun «Selva futura» vulain nus sviluppar in project per sez cular, splanar e fabritgar products finids.
Pertge è quai impurtant?
La clientella è en il fratemp era sensibilisada. La prontadad da pajar dapli per in product persistent, fabritgà en l’agen pajais, s’augmenta pli e pli. E sch’i vegn introducì in di ina taxa sin CO2, lura daventa la producziun en Svizra era rentabla.
Vus fissas persuenter d’introducir ina taxa directiva sin CO2?
Gea. Jau sun persvadì: Sche nus vulain cuntanscher nossas finamiras ecologicas e la protecziun dal clima, lura sto quai vegnir finanzià.
Tge è Voss pli grond problem sco interprendider e schef da circa 130 persunas?
Tschertgar buna glieud. Nus avessan lavur per 30 persunas dapli. Igl è in pau in frust che nus avain uschè fadia da chattar glieud en nossa val cun radund 2300 abitants ed abitantas.
Tge è Voss pli grond plaschair?
Da vesair projects che sa sviluppeschan sco quel da l’Inn Hub a La Punt. Quai motivescha. Sche jau pass atras las vals dal Grischun, ves jau dapertut projects che nus avain realisà. Igl è sco istorgias che sa rimnan. Quai è ina enorma satisfacziun.
Portas avertas la sonda proxima
Tge sa chatta en las grondas hallas sin l’areal da la «Gruppa Uffer» a Savognin? Co funcziuna la resgia innovativa «ReSurses» a Tinizong? La sonda èsi di da las portas avertas. Da las 10.00 fin las 16.00 vegnan purschidas guidas – ma era divertiment, infurmaziun ed ina ustaria. Betg mo il manaschi da las interpresas da la «Gruppa Uffer» vegn preschentà, mabain insumma co che lain vegn elavurà – dal manaschi forestal fin tar il sculptur u la construidra da violinas. E per tgi che vul far la lutga, per lez u lezza rasa la lainaria perfin ora bler resgim lom.
Gust da leger dapli?