«Magari discorra er cugl mort»
Nomnasontga è ena festa gronda dalla baselgia – igl de digls morts, en de per tot igls cartents defuncts. Ena persunga tg’è professiunalmaintg savens confruntada cun la mort è Gianign Arpagaus. El è igl unic sepultour rumantsch cun diplom federal.
Dumengia proxima è Nomnasontga e glindesde tgi vign e de digls morts. Nomnasontga è pigls catolics ena festa gronda noua tgi vign sa regurdo da tot igls sontgs ancunaschaints e nunancunaschaints – damai da tot igls carstgangs tg’èn cumplagns davant Dia. Igl de digls morts vign er an Surses ed an Sotses sa regurdo a tot las persungas tg’on gio fatg lour davos viadi, igl viadi ainten la perpetnadad. Sa regurdo agls trepassos ed a tots noss tgers tg’on banduno per adegna lour vischnancas, las famiglias e las pleivs vign an plessas funcziuns ecclesiasticas. Chegl è cun ena messa, devoziuns, cun deir rusari, cun cant, gleischs e cun anvidar candeilas.
Cun la mort, cun candeilas, flours e cun cant ò er da far bler Gianign Arpagaus da Savognin. El è ainten la regiun Alvra l’unica persunga tgi sa dastga numnar sepultour cun diplom federal. Cugl om da 45 onns vainsa discurria da sia lavour, en pensum tg’el fò cun bler cor, per uscheia dar ena duevla finiziun alla dignitad dalla veta.
Ena lavour messa ad el an tgigna
Gianign Arpagaus ins canoscha scu en carstgang gentil, en om cun en carisma e scu ena persunga da respect. Respect, gist chegl mareta er la sia lavour da sepultour, ena lavour tg’è bunamaintg neida messa ad el an tgigna. Gio sies tat fascheva scu scrinari vaschels da mort, chegl er sen maseira, e geva ainten las tgesas per metter igls morts ainten vaschels.
Cura tgi igls genitours da Gianign Arpagaus, Peder e Carmen Arpagaus-Augustin, on surpiglia igl 1978 la scrinareia da famiglia ò igl pêr cuntinuo cugl sarvetsch da sepultura. Igl taimp è alloura sa mido ed igl domber da cremaziuns è er adegna nia pi giavischia an Surses ed an Val Alvra. Cugl partenari e scrinari Rinaldo Uffer dalla Scrinareia Uffer a Savognin ò Peder Arpagaus acquisto igl 1990 igl amprem auto da morts.
A parteir digl 2009, cura tgi Rinaldo Uffer è ia an pensiun, è igl institut da sepultura nia mano anavant independentamaintg scu «Arpagaus sepulturas». Igl 2023 ò Gianign Arpagaus surpiglia «Arpagaus sepulturas» e Mitgel Arpagaus, igl sies frar, ò surpiglia la direcziun dalla Scrinareia Arpagaus.
I dat nign amprendissadi da sepultour
«La mia lavour da sepultour è propi ena clamada», dei Gianign Arpagaus. El dei tgi da far en amprendissadi da sepultour seia betg pussebel an Svizra. Per far chella lavour dovrigl ena forza interna, ena mutivaziun persunala ed er ena perspectiva sociala. Cun discorrer cun Gianign Arpagaus ins resainta tgi la sia lavour vo gliunsch sur en simpel «mastier» e tgi chella è per el effectivamaintg en clom. Esser sepultour monta da dar ena duevla finiziun alla dignitad dalla veta, punctuescha Gianign Arpagaus.
El ò er la basignevla abilitad da mussar empatia, da dar sustign e d’accumpagner psicologicamaintg tgi tg’è an malancurada. La sia lavour pretenda ena qualificaziun emoziunala, tgi sa lascha grevamaintg amprender da maniera spirmaintg raziunala. Oz vivagn nous ainten ena societad tgi scatscha savens la mort. Gist an ena tala situaziun ò en sepultour ena rolla speziala. Tar Gianign Arpagaus vign bagn alla gleisch tg’el sa confronta bler cun la mort ed intermediescha tranter igl mond digls veivs ed igl cumgea.
Er preparar igl mort cosmeticmaintg
«Mintga carstgang è unic e gist schi persunal dastga er esser igl cumgea.» Gianign Arpagaus accentuescha tgi la sia lavour monta er da far per en carstgang igls sies davos sarvetsch. Chegl tgi seia ple tgi angal bel. Savens seia er uscheia tgi chella realitad seia tar mortoris tg’el cunascheva pi bagn er ena consolaziun per survantscher la dolour.
Chel sarvetsch seia per exaimpel cun vistgeir igl mort, savens er cun vistgadeira tgi la persunga veva a cor, lavar e desinfectar igl mort e schizont dar se igl belet. I dovra bagn er ena forza da surangiu per consolar igls confamigliars ainten l’amprema fasa da malancurada, dei Gianign Arpagaus. Er an chella tgossa ò el gia la scolaziun necessaria, ena scolaziun tg’ò cuzzo dus onns per davantar sepultour diplomo federal. Sa tgapescha tgi la sia lavour pretenda forza fisica e psichica scu er en anschign manual.
Cun discorrer cun Gianign Arpagaus dalla veta e cunzont dalla mort ins s’accorscha tgi chella forza mantga tar el ansomma betg. La fermezza e la vertet per esser abel e capavel da far chella lavour an moda exemplarica e cun angaschamaint emoziunal survign Gianign Arpagaus er graztga alla sia passiun, igl cant e la musica. El ò blers onns dirigia igl Chor viril baselgia Savognin ed è anc adegna en commember da chel chor ed er dad oters chors.
Confamigliars dastgan esser dalla parteida u gidar
Treis deis l’emda è Gianign Arpagaus ampluia tigl institut da sepultura Caprez SA, domicilo a Coira. Digl reminent è «Arpagaus sepultura» er en partenari da chel institut da sepultura. Contanschibel seia el durant 365 deis, er cun aveir plessas persungas tgi surpeglian la sia lavour, sch’el seia absent, scu per exaimpel sies frar Mitgel Arpagaus.
El è cunsciaint tgi chella lavour da sepultour schea betg a mintgign. Chegl seia er igl cass tar sies oters fardagliuns. Igl sepultour dei tgi da cunsiglier igls confamigliars an en cass d’en mortori pertutgont pussebladads da sepultura, tschartger vaschels ed urnas e far or formalitads totga er tar la sia lavour. Confamigliars dastgan er esser dalla parteida u gidar ad el schinavant tgi chegl seia giavischia. «Magari discorra er cugl mort.» Chegl fetscha fitg bagn alla sia olma ed agl sies sa santeir, concluda igl sepultour.
Gust da leger dapli?