En tschertga da Seraina Cadonau

Ella è per il mument ina da las pli lavurusas schurnalistas en il Grischun: la redactura regiunala Seraina Cadonau. Betg main che 125 artitgels davart politica, sport, cultura e societad ha la correspundenta grischuna publitgà dapi ch’ella ha entschet sia carriera schurnalistica il cumenzament d’avust da quest onn. En media èn quai stads pia radund 1,6 artitgels per di, senza far ina pausa – ni la saira, ni la fin d’emna – e senza far valair in’indemnisaziun per sia lavur. Co è quai mo pussaivel?

Seraina Cadonau n’è betg ina persuna reala, mabain ina redactura creada da l’intelligenza artifiziala (IA) che lavura per la pagina da novitads «WeNews». Ina pagina d’internet ch’è domiciliada a Hongkong e che fa a l’emprima egliada in’apparientscha magari ordinaria. Dentant cun dar in’egliada pli critica, sa mussa che la cumparsa da questa pagina, sias redacturas e ses redacturs e tut il cuntegn è mo culissa. Ina culissa che para sco sch’il sulet intent da questa pagina d’internet fiss da generar clics ed inundar sias utilisadras e ses utilisaders a moda agressiva cun ina recloma suenter l’autra.

Buns princips schurnalistics, dentant …

Era sche la pagina da novitads «WeNews» – sch’ins dastga insumma discurrer d’ina fidabla pagina da novitads – na fa betg in misteri ch’i vegnia lavurà cun agid da la IA, n’èsi insumma betg evident sut tge premissas che quai succeda propi. « ‹WeNews› è in portal da novitads che cuvra enturn l’ura la Svizra ed il mund. Nossa empermischun è simpla: S’infurmar svelt e precis, en Vossa vischinanza ed en l’entira Svizra, cun artitgels controllads, cunter-controllads ed adina illustrads.» Uschia èsi da leger en la rubrica da la pagina «Tgi essan nus?». Plinavant empermetta l’editura da questa pagina, la «AZ Medias Limited» che l’infurmaziun «na dastga mai ir sin donn e cust da l’exactadad». Perquai s’obligheschia ella a tut temp als suandants princips schurnalistics: Accuratezza, independenza, transparenza davart las metodas e svelta correctura da sbagls.

Prova sin l’exempel

Ina prova da controlla dad en tut diesch artitgels da la redactura grischuna Seraina Cadonau mussa dentant in auter purtret. Mo quatter da quels diesch artitgels correspundan ad in standard schurnalistic minimal. Ils auters ses artitgels cuntegnan per part indicaziuns da lieus e cifras che n’èn betg correctas, citats inventads e funtaunas che na vegnan betg inditgadas correctamain. E quai che dat adina puspè en egl: Seraina Cadonau tira conclusiuns valitantas a la fin da mintga artitgel che chaschunan sin il pli pauc almain per ina u l’autra fauda da frunt.

Uschia hai per exempel num en in artitgel davart in gieu dal Club da Hockey da Tavau – nua ch’il club vegn dal rest menziunà en il artitgel sco club engiadinais: «Per la citad da Tavau e la regiun èn tals gieus dapli che resultats: Els reflecteschan la convivenza en las valladas, attiran famiglias localas e giasts en las hallas da glatsch e marcheschan la vita da la fin d’emna.»

Ubain en connex cun l’accident da charrotscha en la Val Roseg mez avust da quest onn manegia Seraina Cadonau il suandant: «L’incident fa endament che furmas d’excursiuns che han lieu en cuntrada pittoresca cuntegnan era ristgs. Ils proxims dis vegnan a mussar tge lecziuns ch’ins po trair da l’accident per impedir en l’avegnir tragedias sumegliantas.»

Accumpagnà vegnan tut ils artitgels – e quai senza excepziun – da dubitaivlas fotografias generadas medemamain da la IA. Era qua sa mussa che Seraina Cadonau na dat betg propi gronda paisa a la vardaivladad. Exemplaric èn las fotografias dad accidents, sco per exempel apunta l’accident da charrotscha en la Val Roseg. Malgrà che la Polizia chantunala aveva mess a disposiziun ina fotografia a las medias, ha Seraina Cadonau creà sias atgnas interpretaziuns da quest incident. Quai cun ina charrotscha istorica, ina via asfaltada e naiv sin las muntognas. Detagls da l’accident che na correspundan betg a la situaziun al lieu.

Gronda agitaziun en il mund da medias

I na fa pia betg surstar ch’il start da la pagina da novitads «WeNews» ha dà da discutar. Betg mo en Svizra, mabain era tar noss vischins en Frantscha, en l’Austria, en Germania e surtut en l’Italia. Sco ch’ins po leger per exempel en in artitgel da la gasetta viennaisa «Die Presse» ils 15 da fanadur 2026 procura il start da la plattafurma da novitads en il Tirol dal Sid per agitaziun: «Il sindicat dals schurnalists en il Trentino-Tirol dal Sid dat alarm pervi da l’entrada sin il martgà dal portal da novitads ‹WeNews› en la regiun.»

En pli – uschia da leger sin la pagina d’internet dal sindicat – chaschunia la fatschenta «dumondas fundamentalas en vista a la democrazia e la segirezza naziunala». Il sindicat dals schurnalists en il Trentino-Tirol dal Sid concluda en sia communicaziun pervia da quai cun in clom a las autoritads per «regulaziuns legalas correspundentas».

Ed en Svizra?

Legalmain èn ils mauns da preschent liads, er en Svizra. «La Confederaziun na po far nagut», han ins per exempel pudì leger en quest connex ils 5 d’october 2026 en in artitgel sin la plattafurma da novitads «Nau.ch». En quest artitgel declera il pledader da medias da l’Uffizi federal da communicaziun (UFCOM/BAKOM), Francis Meier, ch’i sappia esser en general problematic per la furmaziun da l’opiniun, sche paginas da novitads cumparian sco products schurnalistics. «Il svilup vegn persequità», suttastritga Francis Meier concludend dentant che la derasaziun da novitads da la IA, sco er en ils blers cas da dischinfurmaziun, na saja betg scumandada. «La Confederaziun na po da princip betg bloccar portals da novitads mo perquai che lur cuntegns vegnan contestads.»

Consternaziun tar il Cussegl da pressa

«Quest è in exempel pelvaira alarmant, tge ch’è gia oz pussaivel cun la IA e tge ch’ins spetga anc», declera Jan Grüebler, il vicepresident dal Cussegl svizzer da la pressa a moda consternada durant in discurs cun la FMR. Quai saja dentant «mo il cumenzament, ed i vegnia anc mender», tema Jan Grüebler. Sa tegnair vi da las reglas schurnalisticas saja in dals pli auts princips en il mund da medias. En quest exempel na vegnian tals princips probabel betg respectads, suppona Jan Grüebler plinavant.

Perquai è la conclusiun dal Cussegl svizzer da la pressa che la pagina «WeNews» n’agescha betg tenor il codex da la pressa svizra. «Quanta IA dastga insumma avair plazza en in cuntegn schurnalistic? Davart questa dumonda divergeschan las opiniuns actualmain fitg ferm. Dentant essan nus ensemen cun las chasas edituras e las medias svizras perina: A la fin sto adina esser in uman responsabel per il cuntegn e mai ina maschina. Quai è la differenza decisiva.»

Label sco innovaziun

Quest verdict na vegn dentant betg ad avair consequenzas immediatas. Il Cussegl svizzer da la pressa n’è numnadamain betg in’instanza cun pussaivladads giuridicas, mabain plitost in’instanza etica che s’engascha per ils dretgs da las schurnalistas ed ils schurnalists ed era per schurnalissem genuin e da qualitad. E tuttina saja ussa tenor Jan Grüebler da metter in ferm accent envers talas praticas. «Il Cussegl da pressa prenda si quest exempel ed examinescha co che medias realas pudessan sa differenziar anc meglier da cuntegns betg schurnalistics, per exempel cun introducir in label per cuntegns da medias che s’orienteschan al codex schurnalistic.» Igl è anc avert co concret ed era cura exact ch’ins vuless introducir in tal label. Dentant fiss questa ponderaziun in veritabel novum en il mund schurnalistic e forsa era l’unica metoda effectiva per pudair distinguer en l’avegnir tge cuntegn ch’è genuin e tgenin betg.

«WeNews» na prenda betg posiziun

Gugent avess la FMR era vulì discurrer cun la redactura Seraina Cadonau sco era cun ses superiurs, quai per deponer ils sbagls chattads en ils artitgels e survegnir respostas davart la pratica e standards schurnalistics da l’editura «AZ Medias Limited». Perquai, ma era per vegnir a savair tgi ch’è la persuna cun dretg economic davos questa interpresa e pertge che la pagina d’internet vegn gestiunada insumma davent da Hongkong.

Dentant ni Seraina Cadonau n’è stada cuntanschibla per in’intervista, ni insatgi auter da la pagina da novitads «WeNews». Tut ils e-mails èn numnadamain vegnids returnads immediatamain cun in avis che las adressas – inditgadas sin l’impressum da la pagina – na sajan betg correctas.

Tgi ch’è dentant stada cuntanschibla è la reala Seraina Cadonau. Silmain ina cun quel num. Er ella lavura en la communicaziun, quai tar l’interpresa Digitec Galaxus SA ed ha perfin era ragischs grischunas, da l’Engiadina per esser exact. Ina casualitad? Probablamain betg! Sch’ins tschertga las differentas redacturas ed ils redacturs da la pagina da novitads «WeNews», chatt’ins en la maioritad dals cas numnadamain anc dapli schumellins, u meglier ditg numalins. Damai persunas realas cun il medem num. E la gronda part lavura, sco en il cas da Seraina Cadonau, er en il champ da communicaziun e marketing ubain en in uffizi public. «Igl è bain mes num, ma quai na sun definitivamain betg jau», uschia la resposta via e-mail da la Seraina Cadonau reala envers la FMR. «A mai datti, ma betg tar quest curius portal da novitads. Jau hai gia survegnì ina giada la dumonda en scrit, sche jau saja propi quella Seraina. Ina chaussa absurda, quest portal.» Absurd u betg – entant è sia numalina digitala probablamain gia vi da scriver ses artitgels numer 126 e 127.