«Eu less schoglier bloccadas»

Jachen Andri Cajos: Il prüm scrutin ha muossà cha la populaziun da Scuol giavüscha ün müdamaint. Eu sun gnü dumandà als 21 october, davo il prüm scrutin, sch’eu füss pront da candidar. Cunquai cha’l cumün da Scuol am sta ferm a cour e ch’eu sun eir interessà da m’ingaschar per meis cumün da naschentscha n’haja decis, adonta cha’l temp es fich cuort, da candidar sco capo.

Scuol es mia patria: Quia suna creschü sü, mia famiglia es daspö generaziuns da chasa i’l lö. Il vallader es mia lingua materna. Mia motivaziun: Per mai nun es il presidi cumünal ün post normal, dimpersè ün dovair dal cour. Cun mi’experienza da manar e progettar lessa sviluppar inavant Scuol. D’üna vart lessa professiunalisar l’administraziun per ch’ella possa prestar la prestaziun spettada, da tschella vart manar al böt ils progets curraints e nouvs cun integrar ils partecipats.

Eu sun daspö ses ons commember dal PPS. Eu n’ha experienza sco rapreschantant dal PPS illa cumischiun da fabrica da Bolligen. Quist on n’haja eir candidà sco candidat dal PPS pel Grond cussagl pel circul electoral d’Engiadin’Ota.

Eu sun da l’annada 1975 e creschü sü a Scuol. Eu sun indschegner da fabrica diplomà cun Executive Master of Risk Management ed actualmaing schef da progets pro l’Armada sviz­ra (DDPS), là maina progets cumplexs. Eu sun colonel ed impressari. Avant d’eira tanter oter i’l secretariat general dal DDPS, i’l DATEC e pro la Repower SA in funcziuns directivas. Sco indschegner, manader da sectur, manader da progets ed uffizial n’haja imprais a tour per mans, a metter glieud vi d’üna maisa ed a manar progets.

Scuol es ün cumün ferm cun bler potenzial. Turissem da stà e d’inviern, ün provedimaint da sandà cul Center da sandà chi vala dalöntsch intuorn sco bun exaimpel, üna sporta da musica e sport excellenta per giuvenils e ses cumüns cun aigna identità. Aita Zanetti s’ingascha daspö ons per nos cumün, quai merita respet. Al listess mumaint stan avant incumbenzas importantas: La planisaziun locala unifichada fa spettar daspö ons e las finanzas douvran masüra. Là vögl eu am metter aint cun m’ingaschar per finanzas sanas ed ün’administraziun efficiainta, ün’economia ferma cun daplü spazi d’abitar ed ün bun svilup da tuot ils ses cumüns.

Schi, eu vez in quai ün avantag. Eu cugnuosch Scuol da dadaint: Quia suna creschü sü, mia famiglia es daspö generaziuns quia da chasa. Ed eu main experienza d’utrò, da l’administraziun federala, da l’economia privata e da l’armada. Eu n’ha vis co cha otras organisaziuns piglian per mans gronds progets e schoglian situaziuns bloccadas. Quist’experienza lessa uossa dovrar per meis cumün natal.

Eu vez Scuol sco locomotiva da l’Engiadina Bassa: Ün cumün ingio cha famiglias giuvnas pon abitar e lavurar, ingio cha la mansteranza chatta plazza ed il turissem survain da stà sco d’inviern nouvs impuls. Tuot ils ses cumüns dessan restar vivs, cun lur lingua e cultura. Per quai vöglia schoglier bloccadas, ouravant tuot pro la planisaziun locala, ed investir ­prospectivamaing.

Las discussiuns curraintas e l’acziun actuala da suottascripziuns intuorn il tema scoula muossan quant ferm cha’l tema mouva la populaziun. Invezza da manar decisiuns speravia al pövel, tschercharà eu directamaing il dialog cun genituors, cun persunas d’instrucziun e pertocs per elavurar soluziuns supportablas per noss lös da scoula. Avant co far però quia üna decleraziun concreta, stöglia il prüm imprender a cugnuoscher ils argumaints da la suprastanza ed eir dals iniziants e critikers.

Il svilup da las finanzas dal cumün muossa ­illa fosa direcziun. Amo es avantman spazi d’agir, ma nus stuvain uossa cuntradir: La lavur administrativa nu das-cha crescher inavant sainza controlla. Moderaziun finanziala pro las administraziuns sgüra il spazi per incumbenzas centralas sco fuormaziun, infrastructura e l’ulteriur svilup turistic.

Pro las investiziuns voula criteris clers. Prüma: Il mantegnimaint da la valur. Quai cha nus vain vi da l’infrastructura, stuvaina chürar avant co fabrichar nouv. Seguonda: Progets chi s-chaffischan creaziun da valur e plazzas da lavur, i’l turissem ed illa mansteranza. Per quai douvra Scuol üna strategia turistica a lunga vista. Terza: las scoulas. Ün dialog cun genituors, persunas d’instrucziun e pertocs. E per tuot vala: Planisar a lunga vista ed investir be quai cha nus ans pudain prestar a la lunga.

Daspö passa ot ons blocca la zona da planisaziun a Scuol progets da fabrica importants ed iniziativas privatas. Davo passa desch ons sco cumün fusiunà esa ura e temp per üna ledscha da fabrica unifichada, moderna ed üna planisaziun locala confuorma al temp per tuot las fracziuns. Nus stuvain gnir davent da l’impedir e cumanzar a pussibiltar. La suprastanza cumünala da Scuol ha decis in favrer 2017 üna zona da planisaziun. Illa ledscha da fabrica da l’anteriura fracziun da Scuol sta scrit: «La zona da planisaziun po gnir ordinada da la suprastanza cumünala per il plü lönch ün on e po gnir prolungada adequatamaing cul acconsentimaint dal departamaint chantunal respunsabel.» Talas pendenzas ed impedimaints ston gnir liquidats.

Experienza politica es importanta, ma güsta uschea quintan cumpetenza da manar e da gestiun. Eu main experienza da blers ons da l’administraziun, dal militar e da l’economia privata. Meis stil da manar as basa sün fiduzcha, aigna respunsabiltà, respet e dialog. Eu nu vögl cumandar Scuol, dimpersè fuormar il cumün insembel culla populaziun.

La populaziun da Scuol ha uossa üna dretta tscherna e quai es bun pel cumün. Eu candidesch perquai ch’eu sun persvas ch’eu poss muantar bler per Scuol cun mi’experienza. Fin als 15 november vöglia gnir in discussiun cun plü blera glieud pussibla in tuot ils ses cumüns e cumbatter per mincha vusch. Decider decidan las votantas ed ils votants e quista decisiun respet eu.