Skizzar igl avegnir

Igl interess per la visiun dalla vischnaunca ei staus gronds: Rodund 160 persunas ein seradunadas ella halla polivalenta da Sagogn per tedlar las novas ideas. Dus projects e lur partenaris ein vegni presentai. Quels sefatschentan cul Plaz Sutprei e cull’Ustria Sil Plaz. L’idea ei da duvrar la substanza existenta per realisar ideas innovativas. 

In liug vit enamiez il vitg

Il pugn da partenza per quels projects seigi in’enquista da 2025 stada, sco la presidenta da Sagogn, Katrin Blumberg, ha declarau vendergis vargau. Sco part da quell’enquista han habitontas ed habitonts da Sagogn saviu indicar, nua ch’ei detti aunc basegns d’agir el vitg.

Ils resultats hagien tenor Katrin Blumberg mussau clars focus d’interess. La presidenta alleghescha: «Nus vein observau duas fueinas claras. D’ina vart il prau il Fri, nua ch’ins savess forsa baghegiar inagada. Dall’autra vart il Plaz Sutprei cull’Ustria Sil Plaz, in liug central e tuttina senza grond nez per la publicitad. Quei areal veva la vischnaunca schon priu en mira.»

Sbozs innovativs per baghetgs vegls

Ins sappi capir che las circumstanzias dil liug dettien en egl – en quei grau ei l’entira gruppa da persunas involvidas perina. Il Plaz Sutprei sesanfla direct sper la baselgia catolica da Sagogn el center dil vitg. El porscha ina surfatscha ampla ed accessibla cun sia fontauna caracteristica. E gest visavi sesanflan dus baghetgs, in dils quals ei l’Ustria Sil Plaz. Antruras eisi stau in liug d’inscunter. Dapi bunamein quendisch onns in indrez vit.

E quei era curdau si a menaders e menadras dil studi d’architectura dalla Scola aulta specialisada dil Grischun (SAS Grischun), sco il professer Robert Albertin ha declarau. Quei gremi eri numnadamein alla tscherca da baghetgs adattai pil project da bachelor da students e las studentas. Baghetgs cun ina situaziun speciala per scaffir enzatgei innovativ. Cunquei che la vischnaunca era gia en contact culla SAS ed il cass dil Plaz Sutprei e dall’Ustria Sil Plaz enconuschents, ei igl areal vegnius tscharnius. Plinavon hagi ins priu si contact culla famiglia da possessurs. Ina reha collaboraziun seigi sestabilida, ina situaziun avantagiusa per omisduas varts. Per la SAS representi quei project ina caschun optimala per schar luvrar ils students e studentas en moda fetg libra, cun paucas restricziuns. En tut han 27 dad els scret lur lavur da bachelor sviluppond in plan architectonic cumplessiv per l’ustria ed il plaz.

Ideas per in niev focus el center dil vitg

Sut la bitgetta da professer Robert Albertin e la docenta Simona Capaul ha quella gruppa da bachelor luvrau ora concepts per baghetgs e surfatscha. Simona Capaul ha accumpignau la gruppa e dau sustegn per surmuntar las difficultads. Tenor l’experta en delineaziun seigi il project adattaus per las finamiras didacticas dil studi d’architectura tier la SAS Grischun. Ina casa tradiziunala per baghegiar entuorn, vitier ina surfatscha cun pauc diever ed aunc in baghetg ch’ins savess concepir dall’entschatta. Tut quei en context alpin.

Quei seigi ordvart interessant sco project, hagi denton ses clancs. Ella explichescha: «Students e studentas han gudiu duront il process gronda libertad. Per exempel vein nus schau naven restricziuns da preventiv. Quei fa forsa plascher, representa tonaton era ina sfida. Ins astga esser creativ, mo ins sto anflar il medem mument ina sligiaziun commensurada per la substanza dils baghetgs, il liug ed ils dievers.»

Concepts da tutta sorts

Tier l’Ustria Sil Plaz han ils tgaus che projecteschan e skizzeschan ina restricziun da basa: Il baghetg ei sut il schurmetg dalla tgira da monuments. Las mesiras da construcziun ston pia prender en consideraziun talas caracteristicas. In baghetg astgan ins spazzar e baghegiar puspei, tschel sto vegnir respectaus – mo certs tips da surbaghetg ein lubi.

Considerond las circumstanzias digl areal e dil vitg han ils 27 students e las studentas ideau skizzas pigl areal. Diesch projects ein vegni tscharni e presentai al public duront dus gis ell’aula dalla casa da scola a Sagogn. Quels seigien tenor Robert Albertin vegni elegi sebasond sin criteris da varietad. Ins hagi vuliu metter ensemen in’investa ella lavur che muossi igl aspect multifar dil project.

Las lavurs hagien concepiu areals da tuttas sorts, constatescha Simona Capaul. Ed ella illustrescha: «Il student David Vetsch ha skizzau in baghetg cun in diever claramein public che purschess bar e schizun sala da cant ni concerts. Siu project ha num Canzun dil Plaz. La studenta Lucca Anita Lauterbach ha perencunter mess dapli peisa sin novas habitaziuns. Ella ha creau in liug verd, che prevesess l’emplontaziun digl areal. Tier sia skizza meina la glisch atras curtgin e baghetg, las habitaziuns communicheschan direct cul plaz. Perquei ha ella numnau siu project Casa sil Curtgin.»

In liug, differents possessurs

In factur impurtont stoppi tenor Katrin Blumberg vegnir suttastrihaus. Ella ha precisau: «Ei dat duas parcellas che fussen pertuccadas, sch’ins baghegiass entuorn igl areal. La casa cull’ustria ed il baghetg davostier s’audan alla famiglia Beetz. Plinavon dat ei la parcella dil plaz en sesez, pia la surfatscha culla fontauna ed ils parcadis. Lezza s’auda alla vischnaunca. Ina collaboraziun ei indispensabla e nus essan stai fetg cuntents d’astgar luvrar ensemen culla famiglia Beetz, ch’ei s’engaschada cun stentas persunalas e finanzialas.»

In dils commembers dalla famiglia da possessurs, Patrick Beetz, ha medemamein declarau sia experientscha culla collaboraziun: «Mia famiglia ha menau l’ustria cun bia motivaziun denter 2004 e 2011. Deplorablamein ei lu miu bab vegnius grev malsauns ed ei morts. Nus vein buca pli dumignau quei, nus vein stuiu calar. Mia mumma habitescha leu ella casa, schiglioc vein nus buca pli duvrau il baghetg. Savens vessen nus vuliu far enzatgei niev, denton senza success. Ils projects portan perquei vent frestg en caussa. Nus essan stai incantai dalla varietad. Il project che nus realisein inaga sto esser economicamein factibels, secapescha, mo quella collaboraziun fuorma ina bassa robusta.»

Dus projects per arver horizonts

Finalmein ha Patrick Steckeisen, dil project da pilot Nossa Casa, declarau las finamiras da quei plan da promoziun publica: «En vesta dallas difficultads carschentas per anflar habitaziuns ed ils problems d’infrastructura ch’ei dat mintgaton els vitgs sursilvans, ei il project Nossa Casa vegnius lantschaus. Nus prendin en mira baghetgs vegls che vegnan strusch duvrai ni buca duvrai insumma. E lu ponderein nus co las mesiras da construcziun e la finanziaziun persuenter vesessen ora. Sustegn economic dat ei dalla Confederaziun cun varga 4 milliuns francs per la perioda 2025 – 2030.»

Las ideas ein sin meisa, las sfidas restan. Katrin Blumberg mira tuttina cun optimissem sigl avegnir: «Talas iniziativas communablas dattan speronza. Omisdus projects muossan co las ideas pigl avegnir dil vitg sesviluppeschan pli tgunsch sch’ins collaborescha ordeifer il nivel spiramein politic. Quei arva horizonts ch’ins veva buca imaginau tochen dacheu.»