35avels Dis da litteratura

Ils «pèrins» litterars sa scuntran a Cuira

Dals 6 fin 8 da november 2026 ha lieu a Cuira la pli impurtanta occurrenza da litteratura rumantscha. Sut il motto «pèr a pèr» vegn la Postremise a sa transfurmar en in lieu d’inscunter, da scuverta e barat. In dals puncts culminants è quest onn puspè la surdada dal Premi Term Bel, il tradiziunal premi da litteratura rumantsch.

parter

Dals 6 fin ils 8 da november 2026 sa scuntra la scena da litteratura rumantscha a Cuira als 35avels Dis da litteratura. Ils emprims passa trais decennis è il festival adina vegnì organisà a Domat, en la Sala Tircal. Ussa sa splega il happening litterar rumantsch per la segunda giada a Cuira en la Postremise. 

Sco adina dat l’organisaziun dal festival in fil cotschen tematic a l’occurrenza. Quest onn è il motto «pèr a pèr». En il center stattan pia pèrs da different gener: auturas ed auturs che scrivan ensemen, litteratura che s’inscuntra cun musica e differentas linguas che entran en dialog. Il public po spetgar prelecziuns, discussiuns, performanzas ed ina u l’autra publicaziun nova. Quai metta silmain en vista in dals co-organisaturs dal festival litterar tradiziunal, Rico Valär, professer per litteratura e cultura rumantscha a l’Universitad da Turitg.

RTR: Rico Valär, co vai actualmain cun la litteratura rumantscha? Èsi in temp plain schlantsch ubain in temp pli difficil?

Rico Valär: Jau crai ch’ins possia propi esser stut e cuntent ch’i dat mintg’onn tants novs cudeschs, sajan quai publicaziuns novas ubain or da relaschs. Era cun il lavuratori «Scriver litterar» da la Lia Rumantscha datti 15 fin 20 persunas ch’han durant dus onns fatg questa scolaziun e che scrivan activamain texts. Jau crai che nus possian esser fitg cuntents. Cun ina lingua minoritara èsi dentant – sco dapertut – er en il champ litterar in veritabel sforz d’avair mintg’onn ils raps, il temp e l’energia per scriver e publitgar. Il program da quests Dis da litteratura era dentant fatg entaifer curt temp. E quai è era bel ch’ins vesa ch’i dat uschè bleras iniziativas e producziuns litteraras per cumpilar in program da trais dis.

La 35avla ediziun dals Dis da litteratura stat sut il motto «pèr a pèr». Pertge gist quest motto e co sa mussa quel en il program?

In motiv impurtant è che nus vulevan deditgar in di a la litteratura d’uffants e giuvenils, perquai ch’igl ha dà bleras publicaziuns l’ultim temp. Nus na vulevan dentant betg far in entir festival mo per uffants e giuvenils. Dentant eran nus da l’avis che quella litteratura e quel public giajan «pèr a pèr» cun la belletristica per creschids ed il Premi Term Bel, i dovra tuts dus. E lura datti sa chapescha divers puncts da program per lung il tema «pèr a pèr», per exempel prelecziuns plurilinguas, nua che pliras linguas van «pèr a pèr», in roman sur da la vita d’in pèr maridà ubain la show dal pèr perfect la sonda saira.

Tge fan ils Dis da litteratura lura per attrair in nov public – forsa glieud che na legia betg tant u in public pli giuven?

Nus avain dad ina vart pretschs d’entrada attractivs. Nus faschain da l’autra vart blera reclama sin divers chanals, er en las medias socialas. E nus avain er empruvà conscientamain d’includer en il program persunas giuvnas che sa preschentan sin il palc. E l’entira dumengia è deditgada a la litteratura per uffants e giuvenils. Nus sperain uschia dad avair propi in public da 5 fin 95 onns.

Quest onn ha puspè lieu la concurrenza dal Premi Term Bel. Quel vala in pau sco trampolin per novas vuschs litteraras. Tge relevanza ha quel premi per la promoziun da la litteratura rumantscha?

Quest premi promova dapi onns tant persunas giuvnas che scrivan ed el pussibilitescha era novs inscunters cun persunas gia arrivadas en la scena litterara che survegnan in spazi d’experimentar. El è impurtant per motivar la glieud da scriver e d’inoltrar texts. Diversas carrieras litteraras sco dad Arno Camenisch, Flurina Badel, Asa Hendry etc. han survegnì impuls tras quest premi. Tenor mai è il Premi Term Bel er interessant sco plattafurma per la critica litterara. I n’è betg mo in palc per ils texts, mabain era per la discussiun e reflexiun in pau pli differenziada e critica davart ils texts.

Enfin oz sponsurava la vischnanca burgaisa da Domat il premi. Cun la midada dal lieu – da Domat a Cuira – na va quai natiralmain betg pli. Co vai vinavant cun il Premi Term Bel?

Nus avain stuì rimnar sezs ils raps per il premi en il rom dal fundraising general. Il festival ha in budget dad en tut 75 000 francs – il premi ans custa enturn 14 000 francs. Da chattar quels raps è gartegià. La trofea vegn anc in’ultima giada sponsurada da la vischnanca burgaisa, cun quai ch’i restava anc in tal obelisc. Igl è dentant decis da vulair cuntinuar mintga dus onns cun il Premi Term Bel e da finanziar quel cun il fundraising. La soluziun ideala fiss, sch’ina instituziun u persuna dess ses num ed ils meds finanzials per quel premi. Er en quel connex datti discurs.

E sche las visitaders ed ils visitaders van a chasa suenter il festival da questa fin d’emna: Tge duess lura restar?

Quai è fitg individual. Savens vegn menziunà il mument da cumpagnia dad avair pudì passentar dus dis intensivs ensemen e da discussiunar, sentupadas tranter persunas che legian, giaudan, scrivan, perscruteschan litteratura. E tge che resta er èn ils novs cudeschs ch’ins ha lura temp durant in onn da leger – fin als proxims Dis da litteratura.

Program e premi

Suenter passa trais decennis a Domat han ils organisaturs dals Dis da litteratura decidì l’onn 2025 da midar lieu: da Domat a Cuira. Il motiv principal èn stadas las sfidas organisatoricas e finanzialas. La Postremise a Cuira porscha sur place l’infrastructura tecnica e gastronomica necessaria, uschia ch’ins po spargnar custs e persunal. La midada aveva dentant era procurà per dischillusiun tar la vischnanca (burgaisa) da Domat che aveva sustegnì durant tut ils onns il festival cun sustegns finanzials e cun infrastructura.

L’ediziun da quest onn – la 35avla – lascha preschentar puspè las pli novas publicaziuns litteraras da quest onn, tranter auter la collecziun da poesias «Papardets» da Nina Dazzi ed il roman rescuvert dad Imelda Coray-Monn (1933-2009). In punct culminant furma quest onn puspè la concurrenza litterara Premi Term Bel. Mintga dus onns vegn surdà quel premi. Quest onn vegnan preschentads tschintg texts nominads – quels da Romedi Arquint, Martina Cantieni, Claudia Cathomas, Annatina Nay e Sidonia Pazeller.

Il Premi Term Bel vegniva tradiziunalmain finanzià da la vischnanca burgaisa da Domat. Suenter la midada dals Dis da litteratura a Cuira aveva quella annunzià il 2025 da betg pli sustegnair il premi. Sco ch’ils organisaturs dals Dis da litteratura han fatg a savair, stoppian ins en futur ubain rimnar ils raps per il premi en il fundraising normal ubain chattar in’autra organisaziun che vuless sponsurar il premi. (rtr/fmr)

Il program cun tut ils detagls datti sin la pagina d’internet disdalitteratura.ch.